# فصل ۰۸ — لرزش

<div dir="rtl">

# فصل ۰۸ — لرزش

## در این فصل چه می‌سازی

آخر این فصل یک جعبهٔ چهارگوش با دیواره‌های بلند چاپ کرده‌ای و روی دیواره‌ها موج‌های ریزی را که کنار هر گوشه می‌آیند دیده‌ای. فاصلهٔ این موج‌ها را با کولیس می‌سنجی و از آن بسامد لرزش چاپگرت را حساب می‌کنی. این پدیده `resonance` است و `input shaping` راهی برای خاموش‌کردنش است.

![جعبهٔ چاپی با دیوارهٔ بلند و یک برآمدگی عمودی، با موج‌های ریز موازی که کنار برآمدگی پیدا شده‌اند](/lesson-assets/t3-s08-resonance-and-input-shaping/prompt/01-image-ripples-on-wall.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- بگویی `resonance` چیست و چرا روی چاپ دیده می‌شود
- بسامد لرزش را از روی موج‌ها حساب کنی
- اثر شتاب را با یک چاپ مقایسه‌ای ببینی
- نقش `input shaping` را توضیح بدهی و بدانی کجا اجرا می‌شود

## قبل از شروع

- **از فصل ۰۳ ترم ۱:** تسمه، `gantry` و موتور پله‌ای را می‌شناسی.
- **از فصل ۰۶ ترم ۲:** شتاب و سرعت چاپ را می‌شناسی.
- **از فصل ۰۲ همین ترم:** می‌دانی firmware داخل چاپگر اجرا می‌شود.

> 🎯 **کار این فصل:** چاپگر، حلقه‌ای ترجیحاً تیره و براق، اسلایسرت، OpenSCAD، کولیس، و مدل `ringing-sample.scad`. مدل در حالت توپر `10698 mm³` است، یعنی حدود ۴٫۴ متر فیلامنت و ۱۳٫۳ گرم (حساب‌شده). دو چاپ لازم داری. اگر چاپگر نداری، بخش ۱ و تمرین‌های حسابی را انجام بده.

> ⚠️ **مواظب باش:** قاعده‌های ایمنی ابتدای کتاب این‌جا هم برقرار است. هنگام چاپ دستت را داخل نبر. در این فصل کاری با باز کردن یا سفت کردن قطعه‌های مکانیکی نداریم.

## ۱. چاپگر مثل یک تاب است

تاب را هل بده. اگر با ریتم خودش هل بدهی بالا می‌رود، و اگر بی‌موقع هل بدهی بی‌اثر است. هر جسمی که کش و وزن دارد چنین ریتمی دارد. این ریتم **بسامد** یا فرکانس آن است، با واحد هرتز (`Hz`)، یعنی چند نوسان در ثانیه.

چاپگر هم همین‌طور است. سر چاپ وزن دارد و تسمه کمی کش می‌آید. وقتی سر چاپ سر یک گوشه ناگهان جهت عوض می‌کند، کل این مجموعه چند بار نوسان می‌کند تا آرام شود. یک نکته به این تشبیه مرز می‌زند: تاب را عمداً هل می‌دهیم، ولی چاپگر را همان تغییر جهت تکان می‌دهد و ما دنبال آرام‌کردنش هستیم.

به این نوسان در بسامد طبیعی `resonance` می‌گوییم. نازل در همین لحظه دارد روی دیوارهٔ بیرونی پلاستیک می‌گذارد، پس این نوسان روی دیواره نقش می‌بندد: موج‌هایی ریز کنار گوشه‌ها. این نشانه نام `ringing` دارد. فعلاً همین‌قدر بدان؛ فصل ۰۹ ترم ۴ کامل یادش می‌گیریم.

قبل از ادامه، جواب بده: اگر شتاب را کم کنی، این موج‌ها چه تغییری می‌کنند؟

---

**جواب:** باید ضعیف‌تر شوند، چون ضربهٔ کمتری به سیستم می‌خورد. بسامد عوض نمی‌شود، چون بسامد مال بدنهٔ چاپگر است. فقط دامنهٔ لرزش کم می‌شود. این فرض را در بخش ۳ با چاپ می‌سنجی.

## ۲. مدل آزمایشی

مدل یک جعبهٔ دیوارهٔ بلند است با دو برآمدگی کوچک، یکی روی ضلعی که با محور X موازی است و یکی روی ضلعی که با محور Y موازی است. هر برآمدگی ضربهٔ جهت را ناگهانی می‌کند، و سطح صاف بعد از آن جایی است که موج‌ها دیده می‌شوند.

</div>

```openscad
// ringing-sample.scad
// long flat walls, with a small rib that jolts the print head
size = 60;      // outer size, mm
wall = 1.2;     // wall thickness, mm
height = 30;    // mm
floor_h = 0.6;  // closed floor, mm
rib = 2;        // rib width and depth, mm

difference() {
    cube([size, size, height]);
    translate([wall, wall, floor_h])
        cube([size - 2 * wall, size - 2 * wall, height]);
}

// one rib on the front face, one on the left face
translate([size / 4, -rib, 0])
    cube([rib, rib + 0.1, height]);
translate([-rib, size / 4, 0])
    cube([rib + 0.1, rib, height]);
```

<div dir="rtl">

از این متن STL بگیر و مدل را بدون چرخاندن روی صفحه بگذار، تا هر ضلع با یک محور موازی بماند. اگر برچسب و یادداشت اندازه‌گیری می‌خواهی، جهت جلو را روی قطعه با ماژیک علامت بزن.

</div>

| Slicer | Setting path |
|---|---|
| Cura | `Print settings › Speed › Print Acceleration › Wall Acceleration › Outer Wall Acceleration` |
| PrusaSlicer | `Print Settings › Speed › Acceleration control (advanced) › External perimeters` |
| OrcaSlicer | `Process › Speed › Acceleration › Outer wall` |
| Bambu Studio | `Process › Speed › Acceleration › Outer wall` |

<div dir="rtl">

![محل شتاب دیوارهٔ بیرونی در Cura](/lesson-assets/t3-s08-resonance-and-input-shaping/screens/cura-outer-wall-acceleration.png)

![محل شتاب دیوارهٔ بیرونی در PrusaSlicer](/lesson-assets/t3-s08-resonance-and-input-shaping/screens/prusa-outer-wall-acceleration.png)

![محل شتاب دیوارهٔ بیرونی در OrcaSlicer](/lesson-assets/t3-s08-resonance-and-input-shaping/screens/orca-outer-wall-acceleration.png)

![محل شتاب دیوارهٔ بیرونی در Bambu Studio](/lesson-assets/t3-s08-resonance-and-input-shaping/screens/bambu-outer-wall-acceleration.png)

> 📌 **یادداشت:** موج روی دیوارهٔ بیرونی می‌نشیند، پس عددی را عوض کن که همان دیواره را می‌راند. شتاب کلی چاپ در OrcaSlicer و Bambu Studio این دیواره را عوض نمی‌کند، چون دیوارهٔ بیرونی میدان خودش را دارد. در Cura این تنظیم فقط وقتی اثر دارد که `Enable Acceleration Control` روشن باشد. در PrusaSlicer عدد `0` یعنی همان عدد `Perimeters`. اگر آن هم صفر است، حد شتاب را از راهنمای چاپگرت بخوان و نصفش را این‌جا بنویس.

</div>

| Slicer | Setting path |
|---|---|
| Cura | `Print settings › Speed › Print Speed › Wall Speed › Outer Wall Speed` |
| PrusaSlicer | `Print Settings › Speed › Speed for print moves › External perimeters` |
| OrcaSlicer | `Process › Speed › Other layers speed › Outer wall` |
| Bambu Studio | `Process › Speed › Other layers speed › Outer wall` |

<div dir="rtl">

![محل سرعت دیوارهٔ بیرونی در Cura](/lesson-assets/t3-s08-resonance-and-input-shaping/screens/cura-outer-wall-speed.png)

![محل سرعت دیوارهٔ بیرونی در PrusaSlicer](/lesson-assets/t3-s08-resonance-and-input-shaping/screens/prusa-outer-wall-speed.png)

![محل سرعت دیوارهٔ بیرونی در OrcaSlicer](/lesson-assets/t3-s08-resonance-and-input-shaping/screens/orca-outer-wall-speed.png)

![محل سرعت دیوارهٔ بیرونی در Bambu Studio](/lesson-assets/t3-s08-resonance-and-input-shaping/screens/bambu-outer-wall-speed.png)

عدد سرعت دیوارهٔ بیرونی را در دفترت بنویس، چون در بخش ۴ لازمش داری. آن را در این فصل عوض نکن.

✅ **چک کن:** در `Preview` دیواره‌ها باید بی‌وقفه و با همان سرعت چاپ شوند. اگر سرعت در ارتفاع‌های مختلف فرق دارد، به زمان کمینهٔ لایه نگاه کن.

## ۳. یک مقایسه، یک تغییر

دو چاپ می‌گیری. تفاوتشان فقط شتاب است.

1. چاپ A را با پروفایل همیشگی بگیر.
2. شتاب دیوارهٔ بیرونی را نصف کن و چاپ B را بگیر. بقیه ثابت بماند.
3. دو قطعه را زیر نور مایل کنار هم بگذار.
4. پشت برآمدگی‌ها و پشت گوشه‌ها را با چشم مقایسه کن.

</div>

| Print | Acceleration | Outer wall speed | Ripples near rib: strong / weak / none | Time of print |
|---|---|---|---|---|
| A | | | | |
| B | | | | |

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** اگر چاپ B موج ضعیف‌تری دارد، فرض بخش ۱ روی چاپگرت درست بوده است. اگر هیچ موجی ندیدی، چاپگرت در این سرعت مشکلی ندارد یا firmware آن از قبل جبرانش می‌کند. این هم نتیجهٔ معتبری است.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** اگر سطح در هر دو چاپ موج نامنظم یا نوارهای افقی دارد، این عیب دیگری است که به مکانیک برمی‌گردد. آن را در ترم ۴ بررسی می‌کنیم. فعلاً چیزی را باز نکن.

## ۴. بسامد را از روی موج بخوان

اگر موج دیدی، می‌توانی بسامد را حساب کنی. وقتی نازل با سرعت ثابت حرکت می‌کند، هر نوسان یک تکه از دیواره را می‌گیرد. راهنمای Klipper این رابطه را می‌دهد:

</div>

```text
frequency (Hz) = V × N / D

V = outer wall speed, mm/s
N = full oscillations inside D: count the crests, subtract 1
D = distance from the first crest counted to the last, mm
```

<div dir="rtl">

مثال حسابی، نه نتیجهٔ چاپ: با سرعت `80 mm/s`، شش قلهٔ موج را شمرده‌ای و فاصلهٔ اولی تا آخری `10 mm` است. میان شش قله پنج نوسان کامل هست، پس `N = 5` و بسامد `80 × 5 / 10 = 40 Hz` است. اگر به‌جای پنج، شش بگذاری، جواب `48 Hz` می‌شود و `20%` خطا دارد (حساب‌شده).

1. قطعه را زیر نور مایل بگیر تا موج‌ها سایه داشته باشند.
2. یکی دو موج اول بعد از برآمدگی را رها کن، چون راهنمای Klipper هم آن‌ها را کنار می‌گذارد. از موج بعدی، تا جایی که می‌توانی قلهٔ موج‌ها را با مداد علامت بزن.
3. فاصلهٔ اولین تا آخرین علامت را با کولیس بسنج و یکی از تعداد علامت‌ها کم کن تا `N` به‌دست بیاید.
4. فرمول را برای هر محور جدا حساب کن. نوسان دیواره را عمود بر خودش جابه‌جا می‌کند. پس موجِ روی دیوارهٔ موازی با محور Y مال محور X است، و موجِ روی دیوارهٔ موازی با محور X مال محور Y. این نتیجه از هندسهٔ حرکت می‌آید. راهنمای Klipper هم می‌نویسد جای نشان‌های مدلش نسبت به محورها عجیب است و اشتباه نیست.

</div>

| Axis | V mm/s | N oscillations | D mm | Frequency Hz |
|---|---|---|---|---|
| X, read on the wall parallel to Y | | | | |
| Y, read on the wall parallel to X | | | | |

<div dir="rtl">

قبل از ادامه، جواب بده: چرا عدد دو محور شاید با هم فرق داشته باشد؟

---

**جواب:** چون دو محور وزن یکسانی را حرکت نمی‌دهند و تسمه‌های یکسانی ندارند. در بسیاری از چاپگرها یکی از محورها بار سنگین‌تری می‌کشد. برای همین `input shaping` هر محور را جدا می‌گیرد.

## ۵. `input shaping` فقط نقشش

`input shaping` روی اسلایسر کاری نمی‌کند، در firmware اجرا می‌شود. راهنمای Klipper آن را این‌طور شرح می‌دهد: فرمان حرکت طوری شکل داده می‌شود که لرزش خود چاپگر را خنثی کند. مثل این‌که تاب را درست وقتی که برمی‌گردد نگه داری. این فصل فقط نقش این کار را درس می‌دهد. نوشتن عدد در firmware در فصل ۰۹ ترم ۴ می‌آید.

چند چیز را بدان:

- متن راهنمای داخل OrcaSlicer می‌گوید این قابلیت فقط در Klipper، RepRapFirmware و Marlin 2 پشتیبانی می‌شود.
- راهنمای OrcaSlicer می‌گوید برخی چاپگرها حسگر شتاب دارند و بسامد را خودکار می‌سنجند.
- OrcaSlicer ابزار آمادهٔ `Calibration › Input Shaping` را دارد. در منوی Bambu Studio، Cura و PrusaSlicer چنین گزینه‌ای را در منابع این کتاب پیدا نکردیم.
- نام و کار firmware را در ترم ۷ کامل یاد می‌گیری، پس این فصل چیزی روی firmware عوض نمی‌کند.

حتی بدون `input shaping` بسامدی که حساب کردی به‌دردبخور است. راهنمای چاپگرت را ببین که آیا چنین قابلیتی دارد یا نه، و عدد را در جدول نهایی دفترت بنویس. راه سادهٔ بدون firmware این است: شتاب چاپ را کم نگه دار. این کار زمان چاپ را بیشتر می‌کند.

> 💡 **نکته:** تسمهٔ شل هم موج را بدتر می‌کند، و عوض‌کردن کشش آن بسامد را تغییر می‌دهد. فعلاً همین‌قدر بدان؛ فصل ۰۸ ترم ۴ کامل یادش می‌گیریم. هر بار مکانیک عوض شد، این آزمون را تکرار کن.

> 🤖 **با AI:** عددهای جدول بسامد را به دستیار AI بده و بپرس «آیا این عددها برای چاپگری با این ساختار معقول است؟». خودت فرمول را دوباره حساب کن و جوابش را با راهنمای رسمی چاپگر تطبیق بده. اگر نام تنظیمی داد، آن را در اسلایسر خودت پیدا کن. جواب را با چاپ خودت چک کن.

## واژه‌های تازهٔ این فصل

</div>

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| resonance | رزونانس | نوسان جسم در بسامد طبیعی خودش |
| input shaping | اینپوت شیپینگ | شکل‌دادن فرمان حرکت برای خنثی‌کردن لرزش |
| frequency | فریکوئنسی | تعداد نوسان در ثانیه، با واحد `Hz` |

<div dir="rtl">

## تمرین‌ها

قبل از تمرین، بدون نگاه‌کردن جواب بده: کم‌کردن شتاب کدام‌یک را عوض می‌کند، بسامد یا شدت موج؟ چرا؟

**تمرین اجباری:** چاپ A و B را بگیر و جدول مقایسه را پر کن. اگر موج دیدی جدول بسامد را هم پر کن. اگر چاپگر نداری، این کار را به‌جایش انجام بده: مدل را برش بزن و در `Preview` جای برآمدگی‌ها را نسبت به محورها مشخص کن.

**تمرین حسابی:** با سرعت `100 mm/s`، هفت قلهٔ موج شمرده‌ای و فاصلهٔ اولی تا آخری `15 mm` است. بسامد چقدر است؟

**تمرین ستاره‌دار ⭐:** چاپگری بسامد `40 Hz` دارد. فاصلهٔ دو موج پشت سر هم با سرعت `60 mm/s` چقدر است و با `120 mm/s` چقدر؟ این نتیجه دربارهٔ دیدن موج در سرعت کم چه می‌گوید؟

## جوابِ تمرین‌ها

**یادآوری:** فقط شدت موج را. بسامد مال وزن و کش بدنهٔ چاپگر است، و شتاب فقط اندازهٔ ضربه را عوض می‌کند.

**تمرین اجباری:** جواب از پیش ندارد، چون به چاپگر تو بسته است. دنبال این بگرد: میان A و B فقط شتاب عوض شده باشد و اگر موجی شمرده‌ای، هر محور جدا آمده باشد.

**تمرین حسابی:** هفت قله یعنی شش نوسان کامل، پس `100 × 6 / 15 = 40 Hz` (حساب‌شده).

**تمرین ستاره‌دار:** فاصله برابر `V / f` است. با `60 mm/s` داریم `60 / 40 = 1.5 mm` و با `120 mm/s` داریم `120 / 40 = 3 mm` (حساب‌شده). در سرعت کم موج‌ها به هم نزدیک‌ترند و دیدن و شمردنشان سخت‌تر است، پس نبودن موج قابل دید در سرعت کم هنوز ثابت نمی‌کند لرزش وجود ندارد.

## در فصل بعد

آخرین فصل این ترم کولیس را دوباره برمی‌دارد. یک قطعهٔ ۴۰ میلی‌متری واقعاً ۴۰ میلی‌متر است؟ سوراخ ۱۰ میلی‌متری چطور؟ خطای اندازه را به دو نوع می‌شکنی و هر نوع را در جای درستش جبران می‌کنی.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/laye/lessons/t3/s08-resonance-and-input-shaping (یادستان, Yaadestan)
