# فصل ۰۸ — خنک‌کاری

<div dir="rtl">

# فصل ۰۸ — خنک‌کاری

## در این فصل چه می‌سازی

آخر این فصل یک مخروط چاپ کرده‌ای که هر لایه‌اش کوچک‌تر و کوتاه‌تر از لایهٔ زیرین است، و می‌بینی نوک نازک آن با تغییر فن چه می‌شود. فن قطعه تعیین می‌کند پلاستیک چقدر زود جامد شود، و `Minimum Layer Time` جلوی آن را می‌گیرد که لایهٔ بعدی روی لایهٔ هنوز نرم بنشیند.

![مخروطی روی صفحهٔ چاپ با نوک تیز، نازل کنار نوک و جریان هوای فن که از یک طرف می‌آید](/lesson-assets/t2-s08-cooling/prompt/01-image-cooling-cone.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- فن قطعه را در اسلایسرت پیدا کنی
- بگویی چرا فن در لایه‌های اول خاموش است
- زمان یک لایه را حساب کنی و اثر زمان کمینهٔ لایه را پیش‌بینی کنی
- با یک تغییر، اثر فن را روی نوک مخروط بسنجی

## قبل از شروع

- **از فصل ۰۶ همین ترم:** زمان یک حلقه را حساب می‌کنی.
- **از فصل ۰۷ همین ترم:** پروفایل فیلامنت را می‌خوانی.
- **از فصل ۰۹ ترم ۱:** چسبیدن لایهٔ اول را می‌شناسی.

> 🎯 **کار این فصل:** چاپگر، حلقهٔ PLA همیشگی، اسلایسرت، OpenSCAD. هر چاپ حداکثر حدود ۹٫۴ گرم فیلامنت می‌خواهد (حساب‌شده، بخش ۴). اگر چاپگر نداری، حساب بخش ۳ و کار با `Preview` را انجام بده.

> ⚠️ **مواظب باش:** قاعده‌های ایمنی ابتدای کتاب این‌جا هم برقرارند. نوک مخروط تیز و ظریف است. قطعه را بعد از سردشدن صفحه جدا کن. فن و نازل را هنگام چاپ لمس نکن، حتی برای دیدن جریان هوا.

## ۱. فن قطعه

کنار `hot end` فن کوچکی هست که روی پلاستیک تازه‌چاپ‌شده باد می‌زند. این همان فن قطعه است، با فن `heat break` فرق دارد، و اسلایسر فقط سرعت این یکی را تعیین می‌کند.

پلاستیک تازه هنوز نرم است. اگر زود سرد شود، شکلش را نگه می‌دارد. اگر خیلی زود سرد شود، ممکن است به لایهٔ زیرین خوب نچسبد.

مثل فوت‌کردن روی سوپ داغ است: کمی فوت لازم است، و زیادی‌اش بی‌فایده می‌شود. تشبیه یک مرز دارد: سوپ مایع می‌ماند، ولی پلاستیک از یک جایی به بعد واقعاً جامد می‌شود و دیگر به چیزی نمی‌چسبد.

</div>

| Slicer | Setting path |
|---|---|
| Cura | `Print settings › Cooling › Fan Speed` |
| PrusaSlicer | `Filaments › Cooling › Fan settings › Max` |
| OrcaSlicer | `Filament › Cooling › Part cooling fan › Fan speed` |
| Bambu Studio | `Filament › Cooling › Part cooling fan › Fan speed` |

<div dir="rtl">

![محل فن قطعه در Cura](/lesson-assets/t2-s08-cooling/screens/cura-part-fan.png)

![محل فن قطعه در PrusaSlicer](/lesson-assets/t2-s08-cooling/screens/prusa-part-fan.png)

![محل فن قطعه در OrcaSlicer](/lesson-assets/t2-s08-cooling/screens/orca-part-fan.png)

![محل فن قطعه در Bambu Studio](/lesson-assets/t2-s08-cooling/screens/bambu-part-fan.png)

> 📌 **یادداشت:** این میدان در PrusaSlicer، OrcaSlicer و Bambu Studio جفت است: کمینه و بیشینه، و فن میان این دو با زمان لایه تغییر می‌کند. در PrusaSlicer این صفحه در سطح `expert` است. Cura هم همین رفتار را دارد: `Fan Speed` دو زیرمجموعه دارد، `Regular Fan Speed` و `Maximum Fan Speed`، و مرزشان `Regular/Maximum Fan Speed Threshold` است. وقتی `Fan Speed` را عوض کنی هر دو از آن پیروی می‌کنند، مگر پروفایل عددشان را جدا گذاشته باشد.

## ۲. لایه‌های اول

در لایه‌های اول فن معمولاً خاموش است. توضیح رسمی PrusaSlicer و OrcaSlicer هر دو همین دلیل را می‌آورند: فن چسبندگی به صفحه را بدتر می‌کند. لایهٔ اول باید فرصت داشته باشد تا به صفحه بچسبد.

</div>

| Slicer | Setting path |
|---|---|
| Cura | `Print settings › Cooling › Regular Fan Speed at Height › Regular Fan Speed at Layer` |
| PrusaSlicer | `Filaments › Cooling › Fan settings › Disable fan for the first` |
| OrcaSlicer | `Filament › Cooling › Cooling for specific layer › No cooling for the first` |
| Bambu Studio | `Filament › Cooling › Part cooling fan › For the first` |

<div dir="rtl">

![محل خاموشی فن در لایه‌های اول در Cura](/lesson-assets/t2-s08-cooling/screens/cura-fan-off-first-layers.png)

![محل خاموشی فن در لایه‌های اول در PrusaSlicer](/lesson-assets/t2-s08-cooling/screens/prusa-fan-off-first-layers.png)

![محل خاموشی فن در لایه‌های اول در OrcaSlicer](/lesson-assets/t2-s08-cooling/screens/orca-fan-off-first-layers.png)

![محل خاموشی فن در لایه‌های اول در Bambu Studio](/lesson-assets/t2-s08-cooling/screens/bambu-fan-off-first-layers.png)

> 📌 **یادداشت:** در Cura این کار دو میدان دارد. `Initial Fan Speed` سرعت فن در شروع است، و `Regular Fan Speed at Layer` لایه‌ای است که فن به سرعت معمول می‌رسد. میان این دو فن کم‌کم بالا می‌رود. سه اسلایسر دیگر هم اول می‌پرسند چند لایهٔ اول خاموش باشد، و کنارش میدان `Full fan speed at layer` را دارند که همان بالا رفتن تدریجی را تنظیم می‌کند.

قبل از ادامه، جواب بده: اگر فن را از لایهٔ اول روی بیشینه بگذاری، کدام عیب را بیشتر انتظار داری؟

---

**جواب:** نچسبیدن لایهٔ اول. پلاستیک سرد پیش از آن‌که به صفحه بچسبد سخت می‌شود.

## ۳. زمان کمینهٔ لایه

به مسئلهٔ یک لایهٔ خیلی کوچک فکر کن. نازل در نیم ثانیه دور آن می‌چرخد و می‌رود لایهٔ بعد. لایهٔ زیرین هنوز نرم است، و روی نرمی چاپ می‌کنی. برای همین اسلایسر یک حد می‌گذارد: هر لایه باید دست‌کم فلان ثانیه طول بکشد.

</div>

| Slicer | Setting path |
|---|---|
| Cura | `Print settings › Cooling › Minimum Layer Time` |
| PrusaSlicer | `Filaments › Cooling › Cooling thresholds › Slow down if layer print time is below` |
| OrcaSlicer | `Filament › Cooling › Part cooling fan › Layer time` |
| Bambu Studio | `Filament › Cooling › Part cooling fan › Layer time` |

<div dir="rtl">

![محل زمان کمینهٔ لایه در Cura](/lesson-assets/t2-s08-cooling/screens/cura-min-layer-time.png)

![محل زمان کمینهٔ لایه در PrusaSlicer](/lesson-assets/t2-s08-cooling/screens/prusa-min-layer-time.png)

![محل زمان کمینهٔ لایه در OrcaSlicer](/lesson-assets/t2-s08-cooling/screens/orca-min-layer-time.png)

![محل زمان کمینهٔ لایه در Bambu Studio](/lesson-assets/t2-s08-cooling/screens/bambu-min-layer-time.png)

> 📌 **یادداشت:** در OrcaSlicer و Bambu Studio دو میدان با نام `Layer time` هست. میدانی که این‌جا می‌خواهی در ردیف `Max fan speed threshold` است، نه ردیف `Min fan speed threshold`.

توضیح رسمی هر چهار اسلایسر همین است: اگر لایه کوتاه‌تر از این حد باشد، سرعت پایین می‌آید تا لایه به این زمان برسد. این کندشدن مرز هم دارد. نامش در Cura `Minimum Speed` است و در PrusaSlicer، OrcaSlicer و Bambu Studio `Min print speed`. توضیح Cura دلیلش را می‌گوید: اگر سرعت خیلی پایین بیاید، فشار نازل کم می‌شود و کیفیت افت می‌کند. پس کندی هم حد دارد.

حالا عدد مخروط این فصل را ببین. قطر در هر ارتفاع فرق می‌کند. جدول زیر فقط یک حلقه را حساب کرده است، با سرعت مثال `40 mm/s` که پیشنهاد نیست.

</div>

| Diameter | One loop (calculated) | Time at 40 mm/s (calculated) | Speed for a 5 s layer (calculated) |
|---|---|---|---|
| `30 mm` | `94.2 mm` | `2.36 s` | `18.8 mm/s` |
| `16 mm` | `50.3 mm` | `1.26 s` | `10.1 mm/s` |
| `8 mm` | `25.1 mm` | `0.63 s` | `5.0 mm/s` |
| `4 mm` | `12.6 mm` | `0.31 s` | `2.5 mm/s` |
| `2 mm` | `6.3 mm` | `0.16 s` | `1.3 mm/s` |

<div dir="rtl">

عدد `5 s` این‌جا فقط مثال است. عدد واقعی را از پروفایل خودت بخوان. به ستون آخر نگاه کن: نزدیک نوک، سرعت لازم برای رسیدن به این زمان آن‌قدر کم می‌شود که از هر حد معقولی پایین‌تر است. این محاسبه فقط یک حلقه را می‌بیند. چاپ واقعی با چند دیواره و شتاب کمی فرق دارد.

قبل از ادامه، جواب بده: اگر `Minimum Speed` پروفایل تو ۱۰ میلی‌متر بر ثانیه باشد، کدام ردیف‌های جدول به زمان خواسته‌شده نمی‌رسند؟

---

**جواب:** ردیف‌های `8 mm` و پایین‌تر. سرعت لازم برای آن‌ها زیر ۱۰ است، پس لایه کوتاه‌تر از حد تمام می‌شود، و نوک مخروط گرم می‌ماند. Cura در این حالت گزینهٔ بالا رفتن نازل را هم دارد که این فصل به آن نمی‌پردازد.

## ۴. مدل آزمایشی

</div>

```openscad
// cooling-cone.scad
// a cone: every layer is smaller and quicker than the one under it
d_bottom = 30;   // diameter at the bed, mm
d_top = 2;       // diameter at the tip, mm
height = 30;     // total height, mm

$fn = 64;

// d1 and d2: a cylinder with two different end diameters
cylinder(d1 = d_bottom, d2 = d_top, h = height);
```

<div dir="rtl">

در `cylinder` این‌بار به‌جای یک `d`، دو عدد `d1` و `d2` داریم: قطر پایین و قطر بالا. از این متن STL بگیر.

شیب بدنه حدود ۶۵ درجه نسبت به صفحهٔ افقی است (حساب‌شده: `atan(30 / 14)`). این شیب چاپ می‌شود و ساپورت نمی‌خواهد. سطحی که شیب بیشتری رو به پایین دارد موضوع دیگری است. فعلاً همین‌قدر بدان؛ فصل ۱۰ همین ترم کامل یادش می‌گیریم. حجم مدل اگر توپر باشد `7571 mm³` است، یعنی حدود ۳٫۱ متر فیلامنت و نزدیک ۹٫۴ گرم (حساب‌شده). با ارتفاع لایهٔ `0.2 mm` مدل ۱۵۰ لایه دارد.

## ۵. آزمون: یک تغییر

دو چاپ می‌گیری و فقط فن قطعه عوض می‌شود.

1. عدد فن پروفایلت را یادداشت کن.
2. مدل را برش بزن و در `Preview` نگاه کن که سرعت خط‌ها نزدیک نوک کمتر شده است یا نه.
3. چاپ پایه را با همان پروفایل بگیر.
4. فقط فن را نصف کن. اگر اسلایسرت کمینه و بیشینه دارد، هر دو را نصف کن.
5. چاپ دوم را بگیر. پروفایل را ذخیره نکن.
6. پایان آزمون: تغییر را دور بریز (جدول فصل ۰۱ همین ترم).

</div>

| Print | Fan setting | Time in Preview | Tip: sharp / rounded / melted | Surface near the tip | Note |
|---|---|---|---|---|---|
| A | baseline | | | | |
| B | half | | | | |

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** در `Preview` رنگ‌بندی سرعت را بالا بیاور. نزدیک نوک باید رنگ سرعت کمتری از پایین مخروط ببینی. اگر سرعت یکسان است، زمان کمینهٔ لایه پروفایلت صفر یا خیلی کم است، یا کلید کندشدن خاموش است: `Enable auto cooling` در PrusaSlicer و `Slow printing down for better layer cooling` در OrcaSlicer و Bambu Studio.

دنبال این بگرد: نوک چاپ B تیزتر است یا نرم‌تر و پف‌کرده؟ سطح بدنه میان نوک و پایین چطور؟ ما عددی نمی‌دهیم. این به مادهٔ تو و فن تو بسته است.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** اگر نوک از روی مخروط کنده شد یا ریخت، این خودش نتیجه است. چاپ را کامل کن و ردیف را بنویس. اگر پایهٔ مخروط از صفحه جدا شد، مسئله چسبندگی لایهٔ اول است؛ به فصل ۰۹ ترم ۱ برگرد.

> ⚠️ **مواظب باش:** اگر پلاستیک دور نازل جمع شد، چاپ را متوقف کن. آن را با دست جدا نکن و وقتی سرد است هم نکش. راهش را در بخش ۳ فصل ۱۰ ترم ۱ دیدی.

> 🤖 **با AI:** دو عکس نوک مخروط را به دستیار AI بده و بپرس «فرق این دو چه چیزی را دربارهٔ فن نشان می‌دهد؟». پیش از پذیرفتن، بسنج که آیا فقط از یک تغییر حرف می‌زند. اگر نام تنظیمی داد، آن را در اسلایسر خودت پیدا کن. جواب را با چاپ خودت چک کن.

## واژه‌های تازهٔ این فصل

</div>

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| part cooling fan | پارت کولینگ فن | فنی که روی پلاستیک تازه باد می‌زند |
| minimum layer time | مینیمام لِیِر تایم | کمترین زمانی که هر لایه باید طول بکشد |
| minimum speed | مینیمام اسپید | کمترین سرعت مجاز هنگام کندشدن |

<div dir="rtl">

## تمرین‌ها

قبل از تمرین، بدون نگاه‌کردن جواب بده: چرا فن در لایه‌های اول خاموش است؟ اگر لایه‌ای از زمان کمینه کوتاه‌تر باشد، اسلایسر چه می‌کند؟

**تمرین اجباری:** دو چاپ بخش ۵ را بگیر و جدول را پر کن. اگر چاپگر نداری، مدل را برش بزن و در `Preview` بگو نزدیک نوک سرعت چند برابر کمتر شده است.

**تمرین حسابی:** یک حلقهٔ `12 mm` قطر با سرعت `40 mm/s` چند ثانیه طول می‌کشد؟ اگر حد لایه `8 s` باشد، سرعت چند می‌شود؟

**تمرین ستاره‌دار ⭐:** مدل را طوری عوض کن که دو مخروط کوچک کنار هم با `translate` چاپ شوند. چرا نازل با رفتن میان دو مخروط، لایه را به‌طور طبیعی طولانی‌تر می‌کند؟ در `Preview` نوک این مدل را با نوک مدل تکی مقایسه کن و سرعت خط‌ها را بخوان.

## جوابِ تمرین‌ها

**یادآوری:** فن پلاستیک را زود سرد می‌کند و چسبیدن لایهٔ اول به صفحه را بدتر می‌کند. اگر لایه کوتاه‌تر باشد، اسلایسر سرعت را کم می‌کند تا به زمان کمینه برسد، تا جایی که به حد کمترین سرعت برسد.

**تمرین اجباری:** جواب درستی از پیش ندارد. دنبال این بگرد: تنها فرق دو چاپ عدد فن باشد، و توصیف نوک را با کلمات خودت نوشته باشی.

**تمرین حسابی:** `π × 12 = 37.7 mm` و `37.7 / 40 = 0.94 s`. برای `8 s`: `37.7 / 8 = 4.7 mm/s`.

**تمرین ستاره‌دار:** برای مدل، خط `cylinder` را نگه دار و این را زیرش اضافه کن: `translate([40, 0, 0]) cylinder(d1 = d_bottom, d2 = d_top, h = height);`. دو نوک در یک لایه چاپ می‌شوند، پس زمان یک لایه تقریباً دو برابر است و بعلاوه زمان رفتن میان دو نوک هم به آن اضافه می‌شود. در این مدت نوک قبلی خنک می‌شود. در `Preview` باید ببینی سرعت خط‌های نوک کمتر پایین آمده است.

## در فصل بعد

تا این‌جا فرض کردیم قطعه به صفحه می‌چسبد. برای قطعهٔ بلند و باریک این فرض سخت است. فصل بعد `skirt`، `brim` و `raft` را یاد می‌گیری و ستونی چاپ می‌کنی که روی صفحه خیلی کم جا دارد.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/laye/lessons/t2/s08-cooling (یادستان, Yaadestan)
