# فصل ۰۶ — سرعت و شتاب

<div dir="rtl">

# فصل ۰۶ — سرعت و شتاب

## در این فصل چه یاد می‌گیری

این فصل روی کاغذ است. زمان چاپ یک لایه را با دست حساب می‌کنی و می‌بینی چرا عددی که در اسلایسر برای سرعت نوشته‌ای روی قطعهٔ کوچک اصلاً رسیده نمی‌شود. آخرش می‌دانی کدام یک از سرعت، شتاب و `jerk` واقعاً زمان تو را عوض می‌کند.

![یک نازل روی مسیر مربعی از بالا، با فاصله‌هایی که نقطه‌های حرکت در نزدیکی گوشه‌ها کوتاه و در وسط هر ضلع بلند می‌شوند](/lesson-assets/t2-s06-speed-basics/prompt/01-image-corner-slowdown.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- سرعت هر نوع خط و سرعت `travel` را در اسلایسرت پیدا کنی
- بگویی چرا لایهٔ اول کندتر است
- زمان یک ضلع را با شتاب حساب کنی
- بگویی `jerk` چیست و در کدام اسلایسر میدان چاپی دارد

## قبل از شروع

- **از فصل ۰۲ همین ترم:** رابطهٔ `flow` و سرعت را می‌دانی.
- **از فصل ۰۳ همین ترم:** دیوارهٔ بیرونی را از درونی جدا می‌کنی.
- **از فصل ۰۸ ترم ۱:** زمان تخمینی را از `Preview` می‌خوانی.

> 🎯 **کار این فصل:** مداد، ماشین‌حساب و اسلایسرت. چاپگر لازم نیست.

## ۱. چند سرعت، نه یک سرعت

اسلایسر یک سرعت ندارد. برای هر نوع خط یک سرعت می‌گذارد. دیوارهٔ بیرونی را می‌بینی، پس آرام‌تر چاپ می‌شود. `infill` را نمی‌بینی، پس تندتر.

توضیح رسمی Cura می‌گوید سرعت دیوارهٔ درونی معمولاً میان سرعت دیوارهٔ بیرونی و `infill` جا می‌گیرد. راهنمای `jerk` در OrcaSlicer هم همین ترتیب را برای هر نوع خط می‌گوید: بیرونی کمترین، بعد درونی، بعد `infill`.

</div>

| Slicer | Setting path |
|---|---|
| Cura | `Print settings › Speed › Print Speed` |
| PrusaSlicer | `Print Settings › Speed › Speed for print moves › Perimeters` |
| OrcaSlicer | `Process › Speed › Other layers speed › Inner wall` |
| Bambu Studio | `Process › Speed › Other layers speed › Inner wall` |

<div dir="rtl">

![محل سرعت چاپ در Cura](/lesson-assets/t2-s06-speed-basics/screens/cura-print-speed.png)

![محل سرعت چاپ در PrusaSlicer](/lesson-assets/t2-s06-speed-basics/screens/prusa-print-speed.png)

![محل سرعت چاپ در OrcaSlicer](/lesson-assets/t2-s06-speed-basics/screens/orca-print-speed.png)

![محل سرعت چاپ در Bambu Studio](/lesson-assets/t2-s06-speed-basics/screens/bambu-print-speed.png)

> 📌 **یادداشت:** فقط Cura یک `Print Speed` اصلی دارد که بقیه از آن پیروی می‌کنند. در سه اسلایسر دیگر سرعت مادر وجود ندارد و هر نوع خط میدان خودش را دارد. مسیر بالا برای آن‌ها سرعت دیوارهٔ درونی است و معادل کامل `Print Speed` نیست.

</div>

| Slicer | Setting path |
|---|---|
| Cura | `Print settings › Speed › Print Speed › Wall Speed › Outer Wall Speed` |
| PrusaSlicer | `Print Settings › Speed › Speed for print moves › External perimeters` |
| OrcaSlicer | `Process › Speed › Other layers speed › Outer wall` |
| Bambu Studio | `Process › Speed › Other layers speed › Outer wall` |

<div dir="rtl">

![محل سرعت دیوارهٔ بیرونی در Cura](/lesson-assets/t2-s06-speed-basics/screens/cura-outer-wall-speed.png)

![محل سرعت دیوارهٔ بیرونی در PrusaSlicer](/lesson-assets/t2-s06-speed-basics/screens/prusa-outer-wall-speed.png)

![محل سرعت دیوارهٔ بیرونی در OrcaSlicer](/lesson-assets/t2-s06-speed-basics/screens/orca-outer-wall-speed.png)

![محل سرعت دیوارهٔ بیرونی در Bambu Studio](/lesson-assets/t2-s06-speed-basics/screens/bambu-outer-wall-speed.png)

## ۲. `travel`

وقتی نازل از یک نقطه به نقطهٔ دیگر می‌رود و چیزی نمی‌ریزد، این حرکت `travel` است. سرعت `travel` زمان تلف‌شده را کم می‌کند، ولی چیزی نمی‌سازد. برای همین بالاترین سرعت نوشته‌شده در پروفایل معمولاً همین است.

</div>

| Slicer | Setting path |
|---|---|
| Cura | `Print settings › Speed › Travel Speed` |
| PrusaSlicer | `Print Settings › Speed › Speed for non-print moves › Travel` |
| OrcaSlicer | `Process › Speed › Travel speed › Travel` |
| Bambu Studio | `Process › Speed › Travel speed › Travel` |

<div dir="rtl">

![محل سرعت `travel` در Cura](/lesson-assets/t2-s06-speed-basics/screens/cura-travel-speed.png)

![محل سرعت `travel` در PrusaSlicer](/lesson-assets/t2-s06-speed-basics/screens/prusa-travel-speed.png)

![محل سرعت `travel` در OrcaSlicer](/lesson-assets/t2-s06-speed-basics/screens/orca-travel-speed.png)

![محل سرعت `travel` در Bambu Studio](/lesson-assets/t2-s06-speed-basics/screens/bambu-travel-speed.png)

> ⚠️ **مواظب باش:** این فصل چاپ ندارد و عددها برای حساب‌اند. اگر بعداً سرعت‌ها را بالا بردی، اول روی مدل کوچک بیازما و کنار چاپگر بمان. چاپگر با حرکت تند ممکن است میز را بلرزاند، و دستت نباید داخل باشد.

## ۳. لایهٔ اول

لایهٔ اول سرعت جدا دارد. توضیح رسمی Cura می‌گوید سرعت کمتر برای چسبیدن به صفحه بهتر است. دلیلش ساده است: پلاستیکی که روی صفحه می‌خوابد باید فرصت داشته باشد تا پهن شود و بچسبد.

</div>

| Slicer | Setting path |
|---|---|
| Cura | `Print settings › Speed › Initial Layer Speed` |
| PrusaSlicer | `Print Settings › Speed › Modifiers › First layer speed` |
| OrcaSlicer | `Process › Speed › First layer speed › First layer` |
| Bambu Studio | `Process › Speed › Initial layer speed › Initial layer` |

<div dir="rtl">

![محل سرعت لایهٔ اول در Cura](/lesson-assets/t2-s06-speed-basics/screens/cura-first-layer-speed.png)

![محل سرعت لایهٔ اول در PrusaSlicer](/lesson-assets/t2-s06-speed-basics/screens/prusa-first-layer-speed.png)

![محل سرعت لایهٔ اول در OrcaSlicer](/lesson-assets/t2-s06-speed-basics/screens/orca-first-layer-speed.png)

![محل سرعت لایهٔ اول در Bambu Studio](/lesson-assets/t2-s06-speed-basics/screens/bambu-first-layer-speed.png)

قبل از ادامه، جواب بده: در این چهار حرکت کدام‌یک احتمالاً کمترین سرعت را در پروفایلت دارد، و کدام بیشترین؟ دیوارهٔ بیرونی، `infill`، `travel`، لایهٔ اول.

---

**جواب:** کمترین معمولاً لایهٔ اول است و بیشترین `travel`. عدد واقعی را از پروفایل خودت بخوان، چون پروفایل هر چاپگر فرق دارد.

## ۴. شتاب: چرا عدد نوشته‌شده رسیده نمی‌شود

ماشین نمی‌تواند سرعتش را یک‌باره عوض کند. خودرو هم همین است: برای رسیدن به سرعت زمان می‌خواهد، و پیش از پیچ باید ترمز کند. شتاب می‌گوید سرعت در هر ثانیه چقدر بالا می‌رود. واحدش `mm/s²` است.

مسافتی که برای رسیدن به سرعت لازم است از یک رابطه درمی‌آید.

</div>

```text
d = v² / (2 × a)
d: distance to reach speed, mm
v: target speed, mm/s
a: acceleration, mm/s²
```

<div dir="rtl">

عددهای زیر مثال‌اند و پیشنهاد نیستند.

</div>

| Speed | Acceleration | Distance to reach it (calculated) |
|---|---|---|
| `100 mm/s` | `1000 mm/s²` | `5.0 mm` |
| `200 mm/s` | `1000 mm/s²` | `20.0 mm` |
| `200 mm/s` | `3000 mm/s²` | `6.7 mm` |

<div dir="rtl">

حرکت روی یک ضلع مستقیم هم تندشدن دارد و هم کندشدن. پس برای رسیدن به سرعت و برگشتن از آن، ضلع باید دست‌کم دو برابر این مسافت باشد. برای `200 mm/s` با شتاب `1000 mm/s²` یعنی ۴۰ میلی‌متر (حساب‌شده). روی ضلع کوتاه‌تر هرگز به آن سرعت نمی‌رسی.

زمان یک ضلع با دو رابطه حساب می‌شود.

</div>

```text
if L >= v² / a :  t = L / v + v / a
if L <  v² / a :  t = 2 × √(L / a)     peak speed = √(L × a)
L: side length, mm
```

<div dir="rtl">

این مدل ساده است و فرض می‌کند نازل سر هر گوشه به صفر می‌رسد. واقعیت کمی سریع‌تر است، و بخش ۵ می‌گوید چرا.

</div>

| Side | v, a | Time (calculated) | Time without acceleration | Peak speed (calculated) |
|---|---|---|---|---|
| `40 mm` | `100, 1000` | `0.500 s` | `0.400 s` | `100 mm/s` |
| `40 mm` | `200, 1000` | `0.400 s` | `0.200 s` | `200 mm/s` |
| `40 mm` | `200, 3000` | `0.267 s` | `0.200 s` | `200 mm/s` |
| `10 mm` | `100, 1000` | `0.200 s` | `0.100 s` | `100 mm/s` |
| `10 mm` | `200, 1000` | `0.200 s` | `0.050 s` | `100 mm/s` |
| `10 mm` | `200, 3000` | `0.115 s` | `0.050 s` | `173 mm/s` |
| `3 mm` | `100, 1000` | `0.110 s` | `0.030 s` | `55 mm/s` |
| `3 mm` | `200, 1000` | `0.110 s` | `0.015 s` | `55 mm/s` |
| `3 mm` | `200, 3000` | `0.063 s` | `0.015 s` | `95 mm/s` |

<div dir="rtl">

به ردیف‌های `10 mm` و `3 mm` نگاه کن. وقتی سرعت را از ۱۰۰ به ۲۰۰ بردی، زمان هیچ عوض نشد، چون نازل هرگز از ۱۰۰ بالاتر نرفته بود. فقط شتاب زمان را کم کرد.

</div>

| Slicer | Setting path |
|---|---|
| Cura | `Print settings › Speed › Print Acceleration` |
| PrusaSlicer | `Print Settings › Speed › Acceleration control (advanced) › Default` |
| OrcaSlicer | `Process › Speed › Acceleration › Normal printing` |
| Bambu Studio | `Process › Speed › Acceleration › Normal printing` |

<div dir="rtl">

![محل شتاب چاپ در Cura](/lesson-assets/t2-s06-speed-basics/screens/cura-print-acceleration.png)

![محل شتاب چاپ در PrusaSlicer](/lesson-assets/t2-s06-speed-basics/screens/prusa-print-acceleration.png)

![محل شتاب چاپ در OrcaSlicer](/lesson-assets/t2-s06-speed-basics/screens/orca-print-acceleration.png)

![محل شتاب چاپ در Bambu Studio](/lesson-assets/t2-s06-speed-basics/screens/bambu-print-acceleration.png)

</div>

| Slicer | Setting path |
|---|---|
| Cura | `Print settings › Speed › Travel Acceleration` |
| PrusaSlicer | `Print Settings › Speed › Acceleration control (advanced) › Travel` |
| OrcaSlicer | `Process › Speed › Acceleration › Travel` |
| Bambu Studio | `Process › Speed › Acceleration › Travel` |

<div dir="rtl">

![محل شتاب `travel` در Cura](/lesson-assets/t2-s06-speed-basics/screens/cura-travel-acceleration.png)

![محل شتاب `travel` در PrusaSlicer](/lesson-assets/t2-s06-speed-basics/screens/prusa-travel-acceleration.png)

![محل شتاب `travel` در OrcaSlicer](/lesson-assets/t2-s06-speed-basics/screens/orca-travel-acceleration.png)

![محل شتاب `travel` در Bambu Studio](/lesson-assets/t2-s06-speed-basics/screens/bambu-travel-acceleration.png)

> 📌 **یادداشت:** در Cura باید اول `Enable Acceleration Control` را روشن کنی، و این دو میدان در سطح `expert` هستند. توضیح رسمی Cura هم می‌گوید شتاب بالاتر زمان را کم می‌کند، ولی به قیمت کیفیت. موج‌های کنار گوشه از همین‌جا می‌آیند. فعلاً همین‌قدر بدان؛ فصل ۰۹ ترم ۴ کامل یادش می‌گیریم.

قبل از ادامه، جواب بده: قطعه‌ای پر از جزئیات ریز ۵ میلی‌متری داری و می‌خواهی زمانش کم شود. سرعت را بالا ببری یا شتاب را؟

---

**جواب:** شتاب. روی جزئیات ریز نازل به سرعت نوشته‌شده نمی‌رسد، پس بالاتر بردن سرعت اثری ندارد. این نتیجه حساب است، و در `Preview` خودت هم آن را می‌سنجی.

## ۵. `jerk`

اگر نازل سر هر گوشهٔ کوچک تا صفر کند می‌شد، چاپ خیلی کند بود. پس ماشین اجازه دارد در یک گوشه مقدار کمی از سرعت را یک‌باره عوض کند، بدون شتاب. به این حد `jerk` می‌گویند. راهنمای OrcaSlicer آن را بیشترین تغییر سرعت می‌داند که چاپگر می‌تواند فوری و بدون شتاب بدهد. واحدش `mm/s` است.

</div>

| Slicer | Setting path |
|---|---|
| Cura | `Print settings › Speed › Print Jerk` |
| PrusaSlicer | no equivalent in this version |
| OrcaSlicer | `Process › Speed › Jerk(XY) › Default` |
| Bambu Studio | `Process › Speed › Jerk(XY) › Default` |

<div dir="rtl">

![محل jerk در Cura](/lesson-assets/t2-s06-speed-basics/screens/cura-jerk.png)

![محل jerk در OrcaSlicer](/lesson-assets/t2-s06-speed-basics/screens/orca-jerk.png)

![محل jerk در Bambu Studio](/lesson-assets/t2-s06-speed-basics/screens/bambu-jerk.png)

> 📌 **یادداشت:** در Cura باید اول `Enable Jerk Control` را روشن کنی. PrusaSlicer در نسخهٔ وارسی‌شده میدان `jerk` در تنظیم‌های چاپ ندارد و `jerk` فقط به‌عنوان حد ماشین در `Printers` می‌آید. این حد ماشین است و معادل میدان چاپی نیست. در Bambu Studio این گروه فقط برای چاپگری دیده می‌شود که از Bambu نیست، مثلاً چاپگری که با `--Create printer --` ساخته‌ای. برای چاپگرهای Bambu برنامه آن را پنهان می‌کند.

راهنمای OrcaSlicer می‌گوید `jerk` کمتر گوشه‌ها را نرم‌تر و لرزش را کمتر می‌کند، و `jerk` بیشتر چاپ را تندتر و خطای گوشه را بیشتر می‌کند. همان راهنما عدد مطلقی نمی‌دهد و کالیبراسیون را توصیه می‌کند. بعضی چاپگرها راه دیگری برای گوشه دارند و این عدد آن‌جا معنی دیگری می‌گیرد. فعلاً همین‌قدر بدان؛ فصل ۰۴ ترم ۷ کامل یادش می‌گیریم.

## ۶. تمرین کاغذی: زمان یک لایه

یک مربع `40 × 40` میلی‌متر را در نظر بگیر که فقط یک حلقهٔ دیواره دارد. محیطش ۱۶۰ میلی‌متر است (حساب‌شده).

1. سرعت دیوارهٔ بیرونی و شتاب چاپ را از پروفایلت بخوان. اگر یکی را پیدا نکردی، ردیف مثال را به‌کار ببر.
2. با رابطهٔ بخش ۴ زمان یک ضلع را حساب کن.
3. آن را در ۴ ضرب کن.
4. اگر اسلایسرت زمان هر لایه را نشان می‌دهد، `cube([40, 40, 2])` را با یک دیواره، بدون `infill` و بدون لایهٔ جامد بالا و پایین برش بزن، و زمان یک لایهٔ میانی را با نتیجه‌ات مقایسه کن. اگر لایهٔ جامد ماند، میدان‌های ضخامت کمینهٔ فصل ۰۴ همین ترم را هم صفر کن. بعد تغییر را دور بریز.

</div>

| Case | v, mm/s | a, mm/s² | Time for one side, s | Time for one loop, s |
|---|---|---|---|---|
| example | 100 | 1000 | 0.500 | 2.000 |
| mine | | | | |
| mine, double speed | | | | |
| mine, double acceleration | | | | |

<div dir="rtl">

ردیف اول حساب‌شده است. دنبال این بگرد: در ردیف‌های خودت کدام دو برابر کردن زمان را بیشتر کم کرد؟

✅ **چک کن:** زمان یک حلقه باید بیشتر از `160 / v` باشد. اگر برابر یا کمتر شد، `v / a` را فراموش کرده‌ای.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** اگر زمان تو از `Preview` فرق زیادی دارد، نگران نباش. مدل ما سر هر گوشه تا صفر کند می‌شود، و چاپگر واقعی `jerk` دارد. بعلاوه، پروفایل ممکن است شتاب را برای هر نوع خط جدا گذاشته باشد.

> 🤖 **با AI:** عددهای جدولت را به دستیار AI بده و بخواه «با این رابطه‌ها حساب مرا دوباره انجام بده و بگو بیشترین زمان را کجا از دست می‌دهم». جوابش را با ماشین‌حساب خودت بسنج. اگر نام تنظیمی داد، آن را در اسلایسر خودت پیدا کن. جواب را با چاپ خودت چک کن.

## واژه‌های تازهٔ این فصل

</div>

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| travel | تِرَوِل | حرکت نازل بدون ریختن پلاستیک |
| acceleration | اَکسِلِرِیشن | شتاب؛ چقدر سرعت در هر ثانیه بالا می‌رود |
| jerk | جِرک | بیشترین تغییر سرعت فوری و بدون شتاب |
| mm/s² | میلی‌متر بر مجذور ثانیه | واحد شتاب |

<div dir="rtl">

## تمرین‌ها

قبل از تمرین، بدون نگاه‌کردن جواب بده: برای ضلع کوتاه کدام عدد زمان را عوض می‌کند؟ چرا لایهٔ اول کندتر است؟

**تمرین اجباری:** جدول بخش ۶ را با عددهای پروفایل خودت پر کن.

**تمرین حسابی:** برای `v = 150 mm/s` و `a = 2000 mm/s²` مسافت رسیدن به سرعت را حساب کن. زمان یک ضلع `60 mm` و یک ضلع `5 mm` چند است؟

**تمرین ستاره‌دار ⭐:** با `a = 1000 mm/s²` ضلع بحرانی را پیدا کن: کوتاه‌ترین ضلعی که نازل روی آن به `150 mm/s` می‌رسد. اگر قطعه‌ات بیشتر ضلع‌های ۲۰ میلی‌متری دارد، بالا بردن سرعت از ۱۵۰ به ۲۵۰ زمان را چقدر عوض می‌کند؟ با رابطه ثابت کن.

## جوابِ تمرین‌ها

**یادآوری:** شتاب. لایهٔ اول کندتر است تا پلاستیک فرصت پهن‌شدن و چسبیدن به صفحه داشته باشد.

**تمرین اجباری:** جواب درستی از پیش ندارد. دنبال این بگرد: ردیف‌ها از رابطهٔ درست حساب شده باشند و بتوانی بگویی کدام تغییر زمان را بیشتر کم کرد.

**تمرین حسابی:** `d = 150² / (2 × 2000) = 5.6 mm`. برای `60 mm`: `v² / a = 11.25`، پس `t = 60 / 150 + 150 / 2000 = 0.475 s`. برای `5 mm` که از `11.25` کوتاه‌تر است: `t = 2 × √(5 / 2000) = 0.100 s`.

**تمرین ستاره‌دار:** ضلع بحرانی `v² / a = 150² / 1000 = 22.5 mm` است. پس روی ضلع ۲۰ میلی‌متری حتی به ۱۵۰ هم نمی‌رسی، و بیشترین سرعت `√(20 × 1000) = 141 mm/s` است. زمان `2 × √(20 / 1000) = 0.283 s` است، و با سرعت ۲۵۰ هم همان می‌ماند. عوض‌کردن سرعت هیچ اثری ندارد.

## در فصل بعد

حالا پلاستیک با سرعت معلوم می‌رود. اگر آن‌قدر داغ نباشد چه؟ فصل بعد سراغ دما می‌رود: چهار عدد دما و اینکه کجای پروفایل فیلامنت جا گرفته‌اند.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/laye/lessons/t2/s06-speed-basics (یادستان, Yaadestan)
