# فصل ۰۹ — صفحهٔ چاپ و لایهٔ اول

<div dir="rtl">

# فصل ۰۹ — صفحهٔ چاپ و لایهٔ اول

## در این فصل چه می‌سازی

آخر این فصل نخستین چاپ واقعی‌ات را گرفته‌ای: یک مربع نازک که فقط برای این است که لایهٔ اولت را ببینی. راهنماهای رسمی وقتی دلیل نچسبیدن چاپ را می‌شمارند، از ارتفاع نازل و تمیزی صفحه شروع می‌کنند. پس این فصل همان دو را درس می‌دهد، و می‌بینی لایهٔ اول خوب چه شکلی است.

![برش بزرگ‌نمایی‌شدهٔ سه خط پلاستیک روی صفحهٔ چاپ: یکی گرد و نچسبیده، یکی پهن و کمی فشرده، یکی بیش از حد له‌شده](/lesson-assets/t1-s09-bed-and-first-layer/prompt/01-image-first-layer-lines.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- بگویی چرا فاصلهٔ نازل تا صفحه این‌قدر مهم است
- تراز صفحه را با روش چاپگر خودت انجام بدهی
- بگویی `Z offset` چیست و کدام اسلایسر آن را دارد
- صفحه را درست تمیز کنی
- فیلامنت بگذاری، برداری و فایل را به چاپگر برسانی
- لایهٔ اول را با چشم قضاوت کنی

## قبل از شروع

- **از فصل ۰۲ همین ترم:** نازل و صفحه می‌سوزانند و الکل آتش‌گیر است.
- **از فصل ۰۳ همین ترم:** صفحهٔ چاپ و نازل را می‌شناسی.
- **از فصل ۰۵ همین ترم:** از متن OpenSCAD فایل STL می‌گیری.
- **از فصل ۰۸ همین ترم:** برش می‌زنی و `Preview` را می‌خوانی.

> 🎯 **کار این فصل:** چاپگر، حلقهٔ PLA، الکل ایزوپروپیل، دستمال بی‌پرز، کاردک، راهنمای چاپگرت و OpenSCAD. این چاپ حدود ۳٫۲ گرم فیلامنت لازم دارد (حساب‌شده، بخش ۶). اگر چاپگر نداری، بخش‌های ۱ تا ۳ را بخوان، مدل را بساز و در `Preview` لایهٔ اولش را ببین.

> ⚠️ **مواظب باش:** قاعده‌های ایمنی ابتدای کتاب این‌جا کاملاً برقرارند. این نخستین فصلی است که چاپگر داغ می‌شود. هنگام حرکت چاپگر دستت را داخل نبر، نازل و صفحه را لمس نکن، و کاردک را دور از بدن حرکت بده.

> ⚠️ **مواظب باش:** اگر این نخستین بار است که چاپگر را روشن می‌کنی، مونتاژ و راه‌اندازی اول را طبق راهنمای چاپگرت تمام کن. پیچ‌ها و قفل‌های حمل‌ونقل را باز کن، سیم‌ها را ببین، و اگر منبع تغذیه کلید ولتاژ دارد، پیش از وصل‌کردن به پریز آن را با برق شهر خودت یکی کن.

## ۱. فاصله‌ای به نازکی کاغذ

در لایهٔ اول، نازل باید خط پلاستیک را کمی روی صفحه فشار بدهد. این فشار است که خط را پهن می‌کند و می‌چسباند.

- نازل زیادی دور: خط از بالا می‌افتد، گرد می‌ماند و به صفحه نمی‌چسبد.
- نازل زیادی نزدیک: راه پلاستیک بسته می‌شود. راهنمای Prusa می‌گوید در این حالت ممکن است لایهٔ اول اصلاً پلاستیک بیرون ندهد و حتی سطح صفحه خط بیفتد.

میان این دو یک بازهٔ باریک هست، کسری از ضخامت یک لایه. برای همین لایهٔ اول فقط با چشم قضاوت می‌شود، نه با یک عدد.

قبل از ادامه، جواب بده: چرا لایهٔ اول را نمی‌شود با اندازهٔ کارخانه ثابت کرد؟

---

**جواب:** چون این فاصله با ضخامت صفحه، جنس آن، نوع چاپگر و گذر زمان عوض می‌شود. عددی که برای یک چاپگر درست است برای دیگری معنایی ندارد. راهنمای Prusa هم عدد ثابتی نمی‌دهد و می‌گوید مقدار را برای هر چاپگر تنظیم کن.

## ۲. جنس صفحه

صفحه‌ها جنس‌های متفاوتی دارند و هر سازنده چیز خودش را می‌فروشد. راهنمای PLA شرکت Prusa سطح‌های PEI صاف یا ساتن را برای PLA مناسب می‌داند. سطح‌های شیشه‌ای و بافت‌دار هم رایج‌اند.

سه سؤال را از راهنمای چاپگرت جواب بده:

- صفحهٔ من از چه جنسی است؟
- برداشتنی است یا ثابت؟
- سازنده چه چیزی برای تمیزکردنش و چه ابزاری برای جداکردن قطعه مجاز می‌داند؟

سؤال سوم مهم‌تر از آن است که به نظر می‌رسد. Prusa می‌گوید روی سطح بافت‌دار و ساتن اصلاً استون به‌کار نبر، و روی صفحهٔ بافت‌دارش کاردک فلزی نزن. پس پیش از به‌کاربردن هر چیزی، راهنما را بخوان.

**اگر `OrcaSlicer` یا `Bambu Studio` داری، همین حالا نوع صفحه را هم انتخاب کن.** این دو برنامه دمای صفحه را برای هر نوع صفحه جدا نگه می‌دارند. روی خود صفحهٔ مجازی پنجرهٔ `Plate Settings` را باز کن و `Bed type` یا در Bambu Studio `Plate type` را با صفحهٔ واقعی‌ات یکی کن. `Cura` و `PrusaSlicer` چنین تنظیمی ندارند. فعلاً همین‌قدر بدان؛ فصل ۰۲ ترم ۴ کامل یادش می‌گیریم.

**صفحهٔ شیشه‌ای.** اگر صفحه‌ات شیشهٔ لخت است و PLA با صفحهٔ تمیز و فاصلهٔ درست هم نمی‌چسبد، لایهٔ نازکی چسب ماتیکی بزن. UltiMaker، که چاپگرهایش صفحهٔ شیشه‌ای دارند، همراه چاپگر چسب ماتیکی می‌دهد و می‌گوید روی شیشه برای PLA کار می‌کند. همان سازنده برای PETG و ABS روی شیشه چسب را توصیه می‌کند تا قطعه بیش از حد نچسبد و صفحه آسیب نبیند. اول راهنمای چاپگر خودت را ببین. مقدار و روش زدن را راهنمای UltiMaker نمی‌گوید، پس این بخش روش خود این کتاب است: چسب را روی صفحهٔ سرد و نازک بزن و هر وقت کثیف شد پاکش کن. روی سطح PEI بدون اجازهٔ راهنمای همان صفحه چسب نزن.

## ۳. تراز صفحه و `Z offset`

چاپگر برای لایهٔ اول باید دو چیز بداند: صفحه کجاست، و نوک نازل از آن چقدر فاصله دارد.

**تراز صفحه.** صفحه باید نسبت به مسیر نازل یکنواخت باشد. روش این کار به چاپگر بسته است:

- بعضی چاپگرها حسگر دارند و خودشان صفحه را می‌سنجند. فرمان تراز را از منو اجرا کن و بعد فقط فاصلهٔ لایهٔ اول را تنظیم کن.
- در بعضی چاپگرها پیچ‌های زیر صفحه را با دست تنظیم می‌کنی. مراحلش کمی پایین‌تر است.

**از راهنمای چاپگر خودت پیروی کن** و دما و مراحل را از همان‌جا بگیر. اگر با مراحل این کتاب فرق دارد، راهنما مقدم است.

> ⚠️ **مواظب باش:** اگر روش چاپگرت می‌گوید نازل هنگام تراز داغ باشد، کاغذ را از کناره بگیر و انگشتت را زیر نازل نبر. هنگام حرکت خودکار دست‌هایت را از صفحه دور نگه دار.

اگر صفحه‌ات پیچ دستی دارد و راهنما مراحل روشنی نمی‌دهد، این مراحل پایه‌اند. راهنمای کاربر Creality برای Ender-3 V2 همین راه را می‌رود: برگشت به خانه، آزادکردن موتورها، بردن نازل به بالای پیچ هر گوشه، و تنظیم فاصله با یک برگ کاغذ A4 که آن را حدود `0.1 mm` می‌داند. همان راهنما می‌گوید هنگام تراز به لولهٔ تفلون و کابل نازل دست نزن.

1. صفحه را تمیز کن. اگر راهنمای چاپگرت می‌گوید، صفحه و نازل را تا دمای چاپ گرم کن. راهنمای Creality تراز را پیش از گرم‌کردن می‌آورد.
2. فرمان برگشت به خانه را از منوی چاپگر بزن، معمولاً با نام `Home`.
3. نازل را به بالای یک گوشه ببر. بعضی چاپگرها این کار را از منوی حرکت می‌کنند. راهنمای Creality اول موتورها را از منو آزاد می‌کند و سر را با دست می‌برد.
4. یک برگ کاغذ را میان نازل و صفحه بگذار. پیچ همان گوشه را بچرخان تا کاغذ با کمی مقاومت حرکت کند، نه آزاد و نه گیر.
5. همین کار را برای سه گوشهٔ دیگر بکن.
6. دور را تکرار کن و وسط صفحه را هم بسنج. هر پیچ گوشه‌های دیگر را کمی عوض می‌کند. Creality تکرار را یک یا دو بار می‌گوید. وقتی یک دور کامل گذشت و به هیچ پیچی دست نزدی، کار تمام است.

**`Z offset`.** این عدد فاصلهٔ لایهٔ اول را کمی جابه‌جا می‌کند. راهنمای داخل `PrusaSlicer` و `OrcaSlicer` می‌گوید این مقدار به همهٔ مختصات `Z` در خروجی اضافه می‌شود. مثالش: اگر نازل در نقطهٔ صفر `0.3 mm` دور از صفحه بماند، این مقدار `-0.3` می‌شود.

</div>

| Slicer | Setting path |
|---|---|
| Cura | no equivalent in this version; set it on the printer |
| PrusaSlicer | `Printers › General › Size and coordinates › Z offset` |
| OrcaSlicer | `Printer › Basic information › Printable space › Z offset` |
| Bambu Studio | no equivalent in this version; the printer has its own calibration |

<div dir="rtl">

![محل Z offset در PrusaSlicer](/lesson-assets/t1-s09-bed-and-first-layer/screens/prusa-z-offset.png)

![محل Z offset در OrcaSlicer](/lesson-assets/t1-s09-bed-and-first-layer/screens/orca-z-offset.png)

> 📌 **یادداشت:** در `Cura` و `Bambu Studio` این تنظیم وجود ندارد و معادلی برایش نمی‌سازیم. بسیاری از چاپگرها در منوی خودشان چنین تنظیمی دارند و در بعضی چاپگرها حتی حین چاپ قابل تغییر است. راهنمای چاپگرت راه درست را می‌گوید، و همان را اول امتحان کن.

> ⚠️ **مواظب باش:** `Z offset` را با تغییرهای خیلی کوچک عوض کن. برای شروع هر بار حدود `0.02 mm` تا `0.05 mm` جابه‌جا کن؛ این نقطهٔ شروع خود این کتاب است، چون منبع رسمی‌ای که خواندیم گام ثابتی نمی‌دهد. پیش از شروع چاپ، فرمان توقف را در منوی چاپگر پیدا کن. عدد منفی بزرگ نازل را به صفحه می‌کوبد و هم نازل و هم سطح را خراب می‌کند.

قبل از ادامه، جواب بده: لایهٔ اول تو از صفحه جدا می‌شود و خط‌ها گرد مانده‌اند. مقدار `Z offset` باید کمی کمتر شود یا بیشتر؟

---

**جواب:** کمی کمتر، یعنی به سمت منفی، چون نازل باید کمی پایین‌تر بیاید. طبق همان مثال راهنما، عدد منفی فاصله را کم می‌کند.

## ۴. تمیزی صفحه

راهنمای Prusa فهرست علت‌های نچسبیدن را با تمیزی سطح شروع می‌کند و دست و ابزار کثیف را نام می‌برد. انگشتی که روی صفحه می‌کشی چربی پوست را جا می‌گذارد، و همین چسبندگی را کم می‌کند.

> ⚠️ **مواظب باش:** صفحه را فقط سرد تمیز کن. الکل آتش‌گیر است، پس دور از شعله و در جای پرهوا کار کن و درِ بطری را ببند.

این مراحل بر پایهٔ راهنمای Prusa است. پیش از آن با راهنمای صفحهٔ خودت بسنجشان:

1. مطمئن شو صفحه سرد است.
2. الکل ایزوپروپیل با غلظت بالا روی آن بزن. Prusa الکل ۹۰ درصد را توصیه می‌کند و الکل‌های آرایشی را مناسب نمی‌داند، چون می‌توانند روغن و افزودنی داشته باشند.
3. با دستمال بی‌پرز و بدون عطر پاک کن.
4. از آن پس روی سطح انگشت نکش. صفحه را از کناره بگیر.

✅ **چک کن:** در نور مایل به صفحه نگاه کن. نباید لکهٔ چربی یا رد انگشت ببینی.

## ۵. گذاشتن فیلامنت و رساندن فایل

دو مرحلهٔ عملی آخر هم به چاپگر بسته است. این فصل فقط منطق کار را می‌گوید و دکمه‌ها را راهنمای چاپگرت.

**گذاشتن فیلامنت.** بیشتر چاپگرها یک فرمان بارگذاری دارند که نازل را داغ و `extruder` را آمادهٔ گرفتن فیلامنت می‌کند.

> ⚠️ **مواظب باش:** هنگام بارگذاری نازل داغ است. به آن دست نزن. پلاستیک بیرون‌آمده از نوک نازل را با انبرک بگیر، نه با انگشت.

1. سر فیلامنت را با سیم‌چین مورب ببر تا راحت‌تر وارد شود.
2. فرمان بارگذاری چاپگر را اجرا کن.
3. منتظر بمان تا `hot end` داغ شود، و فیلامنت را تا جایی که راهنما می‌گوید بفرست.
4. صبر کن تا پلاستیک از نازل بیرون بیاید.

✅ **چک کن:** باید رشتهٔ یکنواختی از نوک نازل بیرون بیاید. رنگ قبلی اگر بود باید کم‌کم محو شود.

**برداشتن فیلامنت.** وقتی حلقه تمام می‌شود یا رنگ را عوض می‌کنی، فیلامنت را سرد بیرون نکش. بیشتر چاپگرها یک فرمان برداشتن دارند که اول نازل را داغ می‌کند. نامش معمولاً `Unload` است.

> ⚠️ **مواظب باش:** هنگام برداشتن هم نازل داغ است. به آن دست نزن و سر آزاد فیلامنت را نگه دار تا نپرد.

1. فرمان برداشتن چاپگر را اجرا کن.
2. منتظر بمان تا `hot end` داغ شود، و فیلامنت را همان‌طور که راهنما می‌گوید بیرون بیاور.
3. سر رشته را در سوراخ کنارهٔ قرقره ببند.

اگر حلقه وسط چاپ تمام شود، راهنمای چاپگرت می‌گوید دستگاه مکث می‌کند یا نه. برای همین پیش از چاپ بلند باقی‌ماندهٔ حلقه را با حساب فصل ۰۴ بسنج.

**رساندن فایل.** بعد از برش، فایل را از اسلایسر بگیر. نام دکمه‌ها در این جدول است و از کد منبع نسخهٔ وارسی‌شده آمده است.

</div>

| Slicer | Button after slicing |
|---|---|
| Cura | `Save to Disk`, or `Save to Removable Drive` when a card or USB drive is in the computer |
| PrusaSlicer | `Export G-code`, or `Export to SD card / Flash drive` |
| OrcaSlicer | `Export G-code file`; if the button shows `Print`, the arrow beside it, then `Export G-code file` |
| Bambu Studio | Bambu printer: the arrow beside `Print plate`, then `Export plate sliced file`. Other printers: the arrow beside `Print`, then `Export G-code file` |

<div dir="rtl">

بعد فایل را با روشی که راهنمای چاپگرت می‌گوید به دستگاه برسان، معمولاً با کارت حافظه یا حافظهٔ USB. در `OrcaSlicer` و `Bambu Studio` برچسب دکمهٔ اصلی با انتخاب تو عوض می‌شود. روی چاپگرهای Bambu دکمهٔ `Print plate` چاپ را از شبکه شروع می‌کند، و `Send` فایل را از شبکه روی حافظهٔ چاپگر یا کارت حافظهٔ آن می‌گذارد. کد منبع Bambu Studio نشان می‌دهد این فایل از نوع `.gcode.3mf` است، همان نوعی که `Export plate sliced file` می‌سازد. اگر فایل را با کارت از رایانه می‌بری، نوع فایلی را که چاپگرت از کارت می‌خواند در راهنمایش ببین.

## ۶. مدل آزمایشی و قضاوت لایهٔ اول

این مدل یک مربع نازک است. فقط دو لایه دارد و از روی آن کل لایهٔ اول پیداست.

</div>

```openscad
// first-layer-square.scad
// a thin square for judging the first layer by eye
side = 80;        // square side, mm
height = 0.4;     // two layers of 0.2 mm

translate([-side / 2, -side / 2, 0])
    cube([side, side, height]);
```

<div dir="rtl">

از این متن STL بگیر. حجمش `80 × 80 × 0.4 = 2560 mm³` است، یعنی حدود ۱٫۱ متر فیلامنت و نزدیک ۳٫۲ گرم (حساب‌شده). با خط `0.4 mm` نازل در یک لایه حدود ۲۰۰ خط کنار هم می‌کشد، و طولشان روی‌هم حدود ۱۶ متر است (حساب‌شده: `80 / 0.4 = 200` و `200 × 80 = 16000 mm`). این لایه چیزی پنهان نمی‌کند.

حالا چاپ کن. پروفایل فیلامنت PLA و پروفایل چاپ آماده را عوض نکن.

> ⚠️ **مواظب باش:** در تمام طول چاپ کنار چاپگر بمان. اگر قطعه از صفحه جدا شد یا پلاستیک دور نازل جمع شد، چاپ را متوقف کن و بگذار سرد شود.

> ⚠️ **مواظب باش:** پیش از جداکردن قطعه راهنمای صفحه‌ات را ببین. Prusa می‌گوید قطعه روی صفحهٔ بافت‌دارش با سردشدن صفحه خودش جدا می‌شود، و کاردک فلزی را برای آن سطح منع می‌کند. اگر راهنما چیزی نگفته است، کاردک پلاستیکی را به فلزی ترجیح بده.

1. مدل را در اسلایسر باز کن و وسط صفحه بگذار.
2. برش بزن و در `Preview` ببین مربع از کناره‌های صفحه دور است.
3. فایل را به چاپگر برسان.
4. چاپ را شروع کن و کنار دستگاه بمان.
5. خط‌های اول را نگاه کن و نترس از متوقف‌کردن. اگر چیزی بلند شد یا پلاستیک نیامد، چاپ را متوقف کن.
6. بعد از پایان، صبر کن صفحه سرد شود.
7. اگر قطعه خودش جدا نشد و صفحه برداشتنی و خم‌شونده است، آن را بردار و طبق راهنما کمی خم کن. اگر نه، با کاردکی که راهنما اجازه داده به سمت بیرون جدایش کن.

حالا سطح زیر و رو را با این راهنما بسنج. <!-- human-read: https://help.prusa3d.com/article/live-adjust-z_112427 -->

</div>

| What you see | Likely meaning |
|---|---|
| Round lines, gaps between them, corners lifting | nozzle too far |
| Flat lines touching, even surface | a good first layer |
| Ridges, rough and shiny patches, thin spots | nozzle too close |
| Good on one side, bad on the other | bed not level, or a dirty patch |

<div dir="rtl">

جدول نتیجهٔ خودت را این‌طور پر کن، و هر بار فقط یک چیز را عوض کن.

</div>

| Print | One change | Sticks? | What the surface looks like | Note |
|---|---|---|---|---|
| A | baseline | | | |
| B | | | | |
| C | | | | |

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** خط‌ها باید پهن و به هم چسبیده باشند و قطعه باید هنگام چاپ از جایش تکان نخورد.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** راهنمای Prusa در فهرست نچسبیدن اول به تمیزی صفحه می‌پردازد و بعد به ارتفاع نازل، و این ترتیب را نگه دار. اگر قطعه چسبید ولی سطحش بد بود، فقط ارتفاع را با گام بخش ۳ تغییر بده و چاپ کن. وقتی سطح به ردیف خوب جدول رسید و یک چاپ دیگر هم همان شد، بس است. اگر هیچ پلاستیکی نیامد، نازل را از صفحه کمی دورتر کن. اگر باز هم مشکل ماند، قدم‌های بعدی را در فصل ۰۲ ترم ۴ می‌بینی.

> 🤖 **با AI:** عکس سطح مربعت را به دستیار AI بده و بپرس: «این لایه دور است یا نزدیک، و یک تغییر بعدی چیست؟» بعد فقط همان یک چیز را عوض کن و نتیجه را در جدول بنویس. جواب را با چاپ خودت چک کن، چون عکس همیشه جزئیات را نشان نمی‌دهد.

## واژه‌های تازهٔ این فصل

</div>

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| bed leveling | بِد لِوِلینگ | تراز کردن صفحهٔ چاپ |
| Z offset | زِد آفسِت | مقداری که به ارتفاع همهٔ حرکت‌ها اضافه می‌شود |
| PEI | پی‌ای‌آی | جنس رایج سطح صفحهٔ چاپ |
| isopropyl alcohol | ایزوپروپیل الکل | الکل تمیزکردن صفحه |

<div dir="rtl">

## تمرین‌ها

قبل از تمرین، بدون نگاه‌کردن جواب بده: دو علتی که نخست برای نچسبیدن آزموده می‌شوند کدام‌اند، و چرا اول این دو را امتحان می‌کنی؟

**تمرین اجباری:** مربع را چاپ کن و دست‌کم دو ردیف جدول را پر کن. اگر چاپگر نداری، این کار را به‌جایش انجام بده: مدل را برش بزن، در `Preview` لایهٔ اول را ببین و دو خط کنار هم را با مداد بزرگ بکش. یکی را مثل لایهٔ خوب و یکی را مثل نازل زیادی دور بکش.

**تمرین حسابی:** اگر مربع را `100 × 100 × 0.4` کنی، چند گرم فیلامنت می‌خواهد؟

**تمرین ستاره‌دار ⭐:** مربع وسط صفحه خوب چسبید ولی گوشهٔ صفحه را نمی‌دانی. مدل را طوری تغییر بده که ضلعش `30` شود، و چهار کپی آن را در اسلایسر به چهار گوشهٔ صفحه ببر. چاپ کن و بگو این آزمون چه چیزی را نشان می‌دهد که مربع بزرگ وسط نشان نمی‌داد.

## جوابِ تمرین‌ها

**یادآوری:** تمیزی صفحه و ارتفاع نازل. چون کم‌هزینه‌ترین آزمون‌ها هستند: هیچ چیزی در پروفایل عوض نمی‌شود، و در راهنمای Prusa هم اولین بخش‌ها همین‌هاست.

**تمرین اجباری:** جواب درستی از پیش ندارد، چون نتیجه به چاپگر خودت بسته است. دنبال این بگرد: در هر ردیف فقط یک چیز تغییر کرده باشد، و سطح مربع را بتوانی با یکی از ردیف‌های جدول راهنما توصیف کنی.

**تمرین حسابی:** `100 × 100 × 0.4 = 4000 mm³ = 4 cm³` و `4 × 1.24 = 4.96 g`. پس حدود ۵ گرم لازم است.

**تمرین ستاره‌دار:** نتیجه به چاپگر خودت بسته است. دنبال این بگرد: چهار مربع را با هم مقایسه کن. اگر یک گوشه بد است، تراز صفحه یا لکهٔ محلی را می‌آزمایی، نه ارتفاع کل را. مربع وسط فقط وسط صفحه را نشان می‌داد.

## در فصل بعد

لایهٔ اول را شناختی. حالا همهٔ حلقه‌ها به هم می‌رسند. فصل بعد مکعبی را که در فصل ۰۵ نوشتی چاپ می‌کنی و با کولیس می‌سنجی که چاپگرت چقدر به عدد طرح نزدیک است.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/laye/lessons/t1/s09-bed-and-first-layer (یادستان, Yaadestan)
