# فصل ۰۴ — فیلامنت چیست

<div dir="rtl">

# فصل ۰۴ — فیلامنت چیست

## در این فصل چه می‌سازی

آخر این فصل با ماشین‌حساب از طول فیلامنت به گرم می‌رسی و برعکس. با این حساب، پیش از هر چاپ می‌دانی چیزی که روی حلقه مانده کافی است یا نه. نگهداری سادهٔ حلقه را هم یاد می‌گیری تا فیلامنتت خراب نشود.

![یک حلقهٔ فیلامنت با سر آزاد رشته، کنار یک استوانهٔ کوچک برش‌خورده که مقطع دایره‌ای رشته را نشان می‌دهد](/lesson-assets/t1-s04-filament-basics/prompt/01-image-filament-spool.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- بگویی چرا این کتاب با PLA شروع می‌کند
- معنی قطر `1.75 mm` را بگویی و سطح مقطع را حساب کنی
- طول فیلامنت را به گرم تبدیل کنی و برعکس
- حلقه را درست نگه داری تا سرش در هم نرود

## قبل از شروع

- **از فصل ۰۱ همین ترم:** فیلامنت مادهٔ خام چاپ است.
- **از فصل ۰۳ همین ترم:** `extruder` فیلامنت را می‌راند و `hot end` نرمش می‌کند.

> 🎯 **کار این فصل:** ماشین‌حساب، کاغذ، و اگر داری یک حلقه PLA با برچسبش. چاپگر لازم نیست.

## ۱. PLA

فیلامنت‌ها جنس‌های زیادی دارند، و ترم ۵ از آن‌ها می‌گوید. این کتاب تا ترم ۵ فقط با **PLA** کار می‌کند. این انتخاب سه دلیل دارد. اول، PLA در دمای پایین‌تری از بیشتر مواد چاپ می‌شود. دوم، به‌گفتهٔ راهنمای رسمی Prusa گرایش زیادی به تاب‌برداشتن (`warping`) ندارد. فعلاً همین‌قدر بدان؛ فصل ۰۴ ترم ۴ کامل یادش می‌گیریم. سوم، حتی بدون صفحهٔ گرم هم چاپ‌شدنی است.

PLA محدودیت هم دارد. همان راهنما می‌گوید بالای حدود ۶۰ درجه نرم می‌شود و شکل می‌بازد. پس قطعهٔ PLA را در ماشین زیر آفتاب نگذار. فعلاً همین‌قدر بدان؛ فصل ۰۲ ترم ۵ کامل یادش می‌گیریم.

## ۲. قطر و سطح مقطع

قطر فیلامنت کیت ما `1.75 mm` است. روی برچسب حلقه هم نوشته می‌شود. این عدد را حتماً چک کن، چون قطر دیگری هم در بازار هست و این کتاب فقط `1.75 mm` را فرض می‌کند.

چرا قطر این‌قدر مهم است؟ چون چاپگر فیلامنت را با طول می‌شمارد، ولی چیزی که از نازل بیرون می‌آید حجم است. برای تبدیل طول به حجم، سطح مقطع لازم است.

</div>

```text
area = π × (d / 2)²
area = 3.1416 × 0.875² = 2.405 mm²
```

<div dir="rtl">

پس هر میلی‌متر فیلامنت `2.405 mm³` پلاستیک است (حساب‌شده). مقدار پلاستیکی که در واحد زمان از نازل می‌گذرد نام انگلیسی `flow` دارد. فعلاً نام را بشناس؛ فصل ۰۲ ترم ۲ کامل یادش می‌گیریم.

قبل از ادامه، جواب بده: اگر قطر فیلامنت دو برابر شود، سطح مقطع چند برابر می‌شود؟

---

**جواب:** چهار برابر، چون قطر در فرمول به توان دو می‌رود. برای همین یک تغییر کوچک در قطر، در مقدار پلاستیک اثر بزرگ‌تری می‌گذارد.

## ۳. از طول به گرم

چگالی می‌گوید هر سانتی‌متر مکعب از یک ماده چند گرم است. واحدش `g/cm³` است. برگهٔ فنی یکی از سازنده‌های PLA عدد `1.24 g/cm³` را می‌دهد. <!-- human-read: https://www.matterhackers.com/r/xFvGl8 --> این عدد در این کتاب برای حساب به‌کار می‌رود. برگهٔ فنی فیلامنت خودت را ببین، چون چگالی جنس‌ها و سازنده‌ها فرق دارد.

حالا زنجیرهٔ حساب برای یک متر فیلامنت:

</div>

```text
1 m = 1000 mm
volume = 1000 mm × 2.405 mm² = 2405 mm³ = 2.405 cm³
mass   = 2.405 cm³ × 1.24 g/cm³ = 2.98 g
```

<div dir="rtl">

**یک متر فیلامنت PLA با این قطر تقریباً ۳ گرم است** (حساب‌شده). این عدد را به خاطر بسپار، چون همه‌جا به کارت می‌آید. مثلاً یک حلقهٔ یک‌کیلویی حدود ۳۳۵ متر فیلامنت دارد (حساب‌شده: `1000 / 2.98`).

حالا تو حساب کن و بعد جواب را بخوان:

1. پنج متر فیلامنت چند گرم است؟
2. قطعه‌ای ۱۵۰ گرم وزن دارد. چند متر فیلامنت می‌خواهد؟

---

**جواب:** `5 × 2.98 = 14.9 g`، و `150 / 2.98 = 50.3 m` (هر دو حساب‌شده).

✅ **چک کن:** اگر عدد تو برای پنج متر خیلی دور از ۱۵ گرم است، یکا را نگاه کن. معمولاً اشتباه از میلی‌متر مکعب و سانتی‌متر مکعب است: هزار میلی‌متر مکعب، یک سانتی‌متر مکعب است.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** اگر روی برچسب حلقه چگالی نیست، همان `1.24` را برای برآورد به‌کار ببر و بدان عدد تو تقریبی است. برای این حساب تقریب کافی است.

## ۴. چقدر روی حلقه مانده؟

دو راه ساده داری. راه اول وزن‌کردن است: وزن حلقه را منهای وزن قرقرهٔ خالی کن. وزن قرقره را برگهٔ سازنده می‌گوید، یا از حلقهٔ تمام‌شدهٔ همان سازنده درمی‌آید. راه دوم حساب‌کردن مصرف چاپ‌هاست، که از فصل ۰۸ عددش را اسلایسر به تو می‌دهد.

حدس بزن: روی حلقه ۸ متر فیلامنت مانده و قطعه‌ات ۲۰ گرم می‌خواهد. چاپ را شروع می‌کنی؟

---

**جواب:** نه. ۸ متر حدود ۲۴ گرم است و فقط ۴ گرم حاشیه داری. در چاپ واقعی کمی فیلامنت پیش از شروع مدل هم مصرف می‌شود، و حلقهٔ کم‌مانده ممکن است گره بخورد. بهتر است حاشیهٔ بیشتری داشته باشی یا حلقهٔ تازه‌ای به‌کار ببری.

## ۵. نگهداری ساده

فیلامنت سه دشمن ساده دارد: گره، گرد و خاک، و رطوبت.

- **سر آزاد را نگه دار.** وقتی حلقه را از چاپگر برمی‌داری، سر رشته را در سوراخ کنارهٔ قرقره ببند. اگر سر رها شود، حلقه شل می‌شود و دورها روی هم می‌افتند.
- **حلقه را تمیز نگه دار.** گرد و خاکی که روی رشته بنشیند به داخل نازل می‌رود.
- **حلقه را از آفتاب و گرما دور نگه دار.**
- **حلقهٔ بی‌کار را در کیسه یا جعبهٔ دربسته بگذار.**

بعضی مواد رطوبت هوا را جذب می‌کنند و این روی چاپ اثر دارد. فعلاً همین‌قدر بدان؛ فصل ۰۸ ترم ۵ کامل یادش می‌گیریم.

> ⚠️ **مواظب باش:** فیلامنت حلقه‌شده کشسان است و وقتی رها شود می‌جهد. سر رشته را بگیر و هنگام بریدن با سیم‌چین آن را از صورتت دور نگه دار.

✅ **چک کن:** اگر حلقه داری، سوراخ‌های کنارهٔ قرقره را پیدا کن و ببین سر رشته محکم بسته شده است یا نه.

> 🤖 **با AI:** به دستیار AI بگو: «برگهٔ فنی فیلامنت PLA من این است. چگالی و قطرش را پیدا کن و بگو هر متر چند گرم است.» بعد همان حساب را خودت با ماشین‌حساب تکرار کن و دو جواب را بسنج. عدد نهایی را با وزن‌کردن یک چاپ خودت چک کن.

## واژه‌های تازهٔ این فصل

</div>

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| PLA | پی‌اِل‌اِی | فیلامنت پایهٔ این کتاب |
| diameter | دایاِمِتِر | قطر رشتهٔ فیلامنت |
| density | دِنسیتی | چگالی؛ جرم در هر سانتی‌متر مکعب |
| flow | فِلو | مقدار پلاستیکی که از نازل می‌گذرد |

<div dir="rtl">

## تمرین‌ها

قبل از تمرین، بدون نگاه‌کردن جواب بده: سه عددی که از طول فیلامنت به گرم می‌رسانند کدام‌اند؟

**تمرین اجباری:** ۱۲ متر فیلامنت PLA چند گرم است؟ مسیر را خط‌به‌خط بنویس. اگر حلقه داری، چگالی برچسب یا برگهٔ فنی آن را به‌جای `1.24` بگذار.

**تمرین حسابی:** یک حلقهٔ نیم‌کیلویی چند متر فیلامنت دارد؟

**تمرین ستاره‌دار ⭐:** مکعبی توپر به ضلع ۲۰ میلی‌متر چند متر فیلامنت می‌خواهد و چند گرم است؟ چرا چاپ واقعی معمولاً کمتر مصرف می‌کند؟

## جوابِ تمرین‌ها

**یادآوری:** قطر، که سطح مقطع را می‌دهد؛ طول، که با سطح مقطع حجم را می‌دهد؛ و چگالی، که حجم را به جرم تبدیل می‌کند.

**تمرین اجباری:** با چگالی `1.24`: حجم `12000 × 2.405 = 28860 mm³ = 28.86 cm³` و جرم `28.86 × 1.24 = 35.8 g`. اگر چگالی فیلامنت تو فرق دارد، فقط خط آخر عوض می‌شود.

**تمرین حسابی:** `500 / 2.98 = 168 m`.

**تمرین ستاره‌دار:** حجم `20³ = 8000 mm³`. طول `8000 / 2.405 = 3326 mm`، یعنی حدود ۳٫۳ متر. جرم `8 × 1.24 = 9.9 g`. چاپ واقعی معمولاً کمتر مصرف می‌کند، چون داخل قطعه را توپر نمی‌سازد. فصل ۰۶ می‌بینی چرا.

## در فصل بعد

تا این‌جا ماده را شناختی. حالا باید به چاپگر بگویی چه بسازد. فصل بعد نخستین مدل خودت را با چند خط متن می‌نویسی و همان مکعب ۲۰ میلی‌متری را به یک فایل واقعی تبدیل می‌کنی.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/laye/lessons/t1/s04-filament-basics (یادستان, Yaadestan)
