# فصل ۰۲ — جریان: چیزی که مصرف نمی‌شود

<div dir="rtl">

# فصل ۰۲ — جریان: چیزی که مصرف نمی‌شود

## در این فصل چه می‌سازی

آخر این فصل اولین اندازه‌گیری واقعی‌ات را انجام داده‌ای: جریان را قبل از LED و بعد از LED می‌خوانی. قبل از خواندن عددها حدس می‌زنی کدام بیشتر است، و احتمالاً حدست غلط از آب درمی‌آید.

![بارهایی که با فاصلهٔ یکسان در یک سیم حلقوی حرکت می‌کنند و از یک LED می‌گذرند، با تعداد برابر در دو طرف](/lesson-assets/t1-s02-charge-flow/prompt/01-image-charge-flow.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- بگویی جریان چیست و واحدش چیست
- میلی‌آمپر را به آمپر تبدیل کنی
- با `multimeter` آزمایشگاه جریان یک قطعه را بخوانی
- نشان بدهی که LED جریان را مصرف نمی‌کند

## قبل از شروع

- **از فصل ۱:** حلقهٔ بسته، و اینکه گردش در تمام حلقه با هم برقرار می‌شود.

> 🧪 **آزمایشگاه:** [مدار این فصل را باز کن](/lab/embed/jaryan/term-1-closed-loop/session-02-charge-flow). این فصل از اسلایدر «مقاومت متغیر» و سه `probe` به نام `I(R1)`، `I(LED1)` و `I(R2)` استفاده می‌کند.

## ۱. چه چیزی می‌چرخد؟

هر سیم فلزی پر از ذره‌های ریزی است که می‌توانند جابه‌جا شوند. این ذره‌ها الکترون‌اند و چیزی دارند به نام **بار الکتریکی**. مقدار بار را با واحدی به نام کولن می‌سنجند.

نکتهٔ مهم این است که این بارها را منبع تولید نمی‌کند. آن‌ها از قبل داخل سیم هستند، مثل زنجیر دوچرخه که از قبل سر جایش است. منبع فقط آن‌ها را به حرکت درمی‌آورد.

**جریان** یعنی مقدار باری که در هر ثانیه از یک نقطه عبور می‌کند. واحدش **آمپر** است: یک آمپر یعنی یک کولن در ثانیه. مثل شمردن ماشین‌هایی که در یک دقیقه از زیر یک پل رد می‌شوند؛ جریان سرعت ماشین‌ها نیست، **تعداد عبور در واحد زمان** است.

آمپر برای مدارهای ما واحد بزرگی است، پس از **میلی‌آمپر** استفاده می‌کنیم: یک هزارم آمپر.

</div>

```text
1 A  = 1000 mA
4 mA = 0.004 A
```

<div dir="rtl">

> 💡 **نکته:** الکترون‌ها در واقع از `GND` به سمت سر مثبت می‌روند، ولی همهٔ کتاب‌ها و ابزارها جریان را برعکس می‌کشند: از سر مثبت منبع، از داخل مدار، تا `GND`. به این می‌گویند **جهت قراردادی**. این قرارداد از پیش از کشف الکترون مانده و همهٔ حساب‌ها با آن درست درمی‌آید. در این کتاب همیشه جهت قراردادی را به‌کار می‌بریم.

## ۲. ابزار اندازه‌گیری

هر سیمی را که در آزمایشگاه ببینی، می‌توانی بخوانی. ابزارش `multimeter` است، دستگاهی که جریان و ولتاژ را عدد می‌کند. نقطه‌ای را که می‌خوانی با یک **`probe`** انتخاب می‌کنی.

1. «اجرا ▶» را بزن.
2. نوار «ابزار اندازه‌گیری» از قبل باز است. اگر بسته بود، رویش بزن.
3. دکمهٔ «پروب‌ها» را بزن.
4. زیر «جریان قطعات» تیک `I(R1)`، `I(LED1)` و `I(R2)` را بزن. بقیهٔ تیک‌ها را بردار.

✅ **چک کن:** باید سه کارت عددی ببینی که هرکدام یک عدد به میلی‌آمپر نشان می‌دهد.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** اگر کارت‌ها به‌جای عدد خط تیره نشان می‌دهند، برنامه هنوز اجرا نشده است. یک بار «اجرا ▶» را بزن.

## ۳. پیش‌بینی: کدام بیشتر است؟

مدار این است:

</div>

```text
3V3 --> R1 --> RV --> LED1 --> R2 --> GND
```

<div dir="rtl">

جریان اول از `R1` می‌گذرد، بعد از LED و بعد از `R2`. LED نور می‌دهد، پس کاری انجام می‌دهد.

قبل از ادامه، جواب بده: جریان `R2` که بعد از LED است، از جریان `R1` که قبل از LED است چه فرقی دارد؟ کمتر است؟ برابر است؟ عددی روی کاغذ حدس بزن.

حالا اسلایدر را روی ۲۳۰ بگذار و عددها را بخوان.

> 💡 **نکته:** اسلایدر باریک است و با کشیدن به عدد دقیق نمی‌رسی. عدد را در خانهٔ زیر اسلایدر بنویس، یا با دکمه‌های − و + یکی‌یکی جلو و عقب برو.

</div>

| RV slider | I(R1) | I(LED1) | I(R2) |
|---|---|---|---|
| 130 | 4.01 mA | 4.01 mA | 4.01 mA |
| 230 | 3.11 mA | 3.11 mA | 3.11 mA |
| 800 | 1.38 mA | 1.38 mA | 1.38 mA |

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** روی ۲۳۰ باید هر سه کارت حدود ۳٫۱۱ میلی‌آمپر نشان بدهند. اسلایدر را روی ۱۳۰ و ۸۰۰ هم ببر: عددها با هم بالا و پایین می‌روند و هیچ‌وقت از هم جدا نمی‌شوند.

## ۴. چرا مصرف نمی‌شود؟

تصور خیلی‌ها این است که LED مقداری از برق را «می‌خورد» و کمتری برمی‌گردد. اندازه‌گیری تو خلافش را نشان داد. این بدفهمی آن‌قدر رایج است که ارزش دارد یک بار برای همیشه روشن شود.

بارها در حلقه گم نمی‌شوند. هر باری که وارد LED می‌شود، از طرف دیگرش بیرون می‌آید. اگر غیر از این بود، بارها باید جایی داخل LED انبار می‌شدند، که نمی‌شوند. پس تعداد عبور در هر ثانیه در تمام نقاط یک حلقه یکی است.

**در مدار تک‌حلقه، جریان همه‌جا یکسان است.**

پس LED چه چیزی مصرف می‌کند؟ انرژی. زنجیر دوچرخه را به یاد بیاور: زنجیر مصرف نمی‌شود، همان تعداد حلقه به پدال برمی‌گردد. آنچه به چرخ می‌رسد انرژی پای توست. فصل بعد این تصویر را با ولتاژ کامل می‌کنی.

## چالش: دو LED پشت سر هم

اگر در یک حلقه دو LED پشت سر هم باشد و LED اول روشن‌تر دیده شود، چه نتیجه‌ای می‌گیری؟ جریان LED دوم کمتر است؟

---

**جواب:** نه. در یک حلقه جریان هر دو یکی است. اگر روشنایی فرق دارد، دلیلش تفاوت خود LED هاست، نه کم‌شدن جریان.

## ۵. یک خرابی عمدی

اسلایدر را تا ۰ پایین بیاور.

✅ **چک کن:** جریان به حدود ۶٫۴۹ میلی‌آمپر می‌رسد و باز هر سه کارت برابرند. حتی وقتی مدار را به مرزش می‌بری، این قانون نمی‌شکند.

حالا یک `probe` دیگر هم تیک بزن: `I(VDD)`. این جریانی است که از خود منبع بیرون می‌آید.

✅ **چک کن:** این عدد هم با بقیه یکی است. چیزی که از منبع بیرون می‌آید، دقیقاً همان چیزی است که به آن برمی‌گردد.

> ⚠️ **مواظب باش:** این جمله فقط برای یک حلقه است. وقتی مدار چند شاخه داشته باشد، جریان بین شاخه‌ها تقسیم می‌شود. فصل ۲ ترم ۲ این را می‌بینی.

> 🤖 **با AI:** به دستیار AI ات بگو: «LED چقدر از جریان را مصرف می‌کند؟» اگر عددی به‌عنوان جریان مصرف‌شده داد، جوابش را با سه کارت آزمایشگاه چک کن. یادت باشد: **AI هم اشتباه می‌کند**.

## واژه‌های تازهٔ این فصل

</div>

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| charge | چارج | بار الکتریکی |
| current | کارِنت | جریان |
| ampere (A) | آمپر | واحد جریان |
| milliampere (mA) | میلی‌آمپر | یک هزارم آمپر |
| multimeter | مولتی‌میتر | ابزار خواندن ولتاژ و جریان |
| probe | پروب | نقطهٔ اتصال ابزار به مدار |

<div dir="rtl">

## تمرین‌ها

قبل از تمرین، بدون نگاه‌کردن جواب بده: جریان چه چیزی را می‌شمارد؟

**تمرین اجباری:** این‌ها را تبدیل کن: `250 mA` چند آمپر است؟ `0.02 A` چند میلی‌آمپر است؟ بعد اسلایدر را روی چند عدد دلخواه بگذار و هر بار جریان را به آمپر بنویس.

**تمرین ستاره‌دار ⭐:** در یک مدار، جریان ۲ آمپر است. در ۳ ثانیه چند کولن از یک نقطه می‌گذرد؟

**جواب تمرین‌ها:** `0.25 A`، `20 mA`، و `6` کولن.

## در فصل بعد

دیدی جریان در حلقه تغییر نمی‌کند. پس چه چیزی از یک طرف LED تا طرف دیگرش فرق می‌کند؟ جواب همان کلمه‌ای است که تا حالا فقط برچسب بود: ولتاژ.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/jaryan/lessons/t1/s02-charge-flow (یادستان, Yaadestan)
