# فصل ۰۱ — مدار یعنی حلقهٔ بسته

<div dir="rtl">

# فصل ۰۱ — مدار یعنی حلقهٔ بسته

## در این فصل چه می‌سازی

آخر این فصل با دو کلید یک LED را خاموش و روشن کرده‌ای و یک چیز را با چشم خودت دیده‌ای: مهم نیست کلید را کجای مدار بگذاری، کافی است یک نقطه از حلقه قطع شود تا همه‌چیز بایستد. همین یک جمله پایهٔ کل این خودآموز است.

![یک حلقهٔ بسته از منبع، کلید، مقاومت و LED که به منبع برمی‌گردد، با مسیری پیوسته و بدون شکاف](/lesson-assets/t1-s01-closed-loop/prompt/01-image-closed-loop.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- بگویی چرا یک سیم تنها هرگز LED را روشن نمی‌کند
- در هر مدار ساده، منبع، `load` و مسیر برگشت را نشان بدهی
- توضیح بدهی چرا جای کلید در یک حلقه فرقی نمی‌کند
- نماد منبع، مقاومت، LED، کلید و `GND` را در نقشهٔ مدار بشناسی
- آزمایشگاه را اجرا کنی و کنترل‌هایش را به‌کار ببری

## قبل از شروع

هیچ پیش‌نیازی لازم نیست. قطعه هم نمی‌خواهی؛ کل این خودآموز در مرورگر انجام می‌شود و خرید قطعه فقط در ترم ۷ و به انتخاب خودت مطرح است.

> 🧪 **آزمایشگاه:** [مدار این فصل را باز کن](/lab/embed/jaryan/term-1-closed-loop/session-01-closed-loop). دکمهٔ «اجرا ▶» را بزن و دو اسلایدر کلید ۱ و کلید ۲ را پیدا کن. این مدار با یک حل‌کنندهٔ واقعی محاسبه می‌شود، نه با انیمیشن از پیش ساخته.

> ⚠️ **مواظب باش:** همهٔ این خودآموز با ولتاژهای کوچک و بی‌خطر کار می‌کند. برق شهر چیز دیگری است و می‌تواند بکشد. هیچ‌چیز از این کتاب را روی پریز امتحان نکن.

## ۱. یک پرسش ساده

فرض کن یک LED داری؛ قطعهٔ کوچکی که نور می‌دهد. و یک باتری. یک سیم از باتری به LED وصل می‌کنی. روشن می‌شود؟

خیلی‌ها اول فکر می‌کنند باید روشن شود: برق از باتری می‌آید، از سیم می‌گذرد، به LED می‌رسد و نور می‌شود. مثل آبی که از شیلنگ به گلدان می‌رسد.

ولی روشن نمی‌شود. LED **دو** پایه دارد و باتری هم دو سر دارد، و تا هر دو طرف وصل نشوند اتفاقی نمی‌افتد. دلیلش این است که برق چیزی نیست که از باتری بیرون بریزد و تمام شود. برق یک **گردش** است. چیزی که از یک سر منبع راه می‌افتد باید از سر دیگر برگردد.

به این مسیر کامل و بی‌شکاف می‌گویند **مدار**؛ وقتی حلقه کامل است، مدار بسته است و وقتی جایی شکاف دارد، مدار باز است. فعلاً همین‌قدر بدان؛ فصل ۸ کامل یادش می‌گیریم.

## ۲. سه نقش در هر مدار

هر مداری، از چراغ قوه تا گوشی، این سه نقش را دارد:

- **منبع:** چیزی که گردش را راه می‌اندازد، مثل باتری. منبع آزمایشگاه ما ۳٫۳ ولت است. ولت را در فصل ۳ کامل یاد می‌گیری؛ فعلاً فقط یک برچسب است.
- **`load`:** قطعه‌ای که کاری انجام می‌دهد، مثل LED که نور می‌دهد.
- **مسیر:** سیم‌هایی که حلقه را کامل می‌کنند، شامل مسیر برگشت به منبع.

مدار ما یک قطعهٔ چهارم هم دارد: **مقاومت**. فعلاً فقط بدان این قطعه گردش را مهار می‌کند تا LED آسیب نبیند. فصل ۴ کامل یادش می‌گیریم.

سر برگشت منبع یک نام استاندارد دارد: `GND`. این نام را همه‌جا خواهی دید: روی بردها و در همین آزمایشگاه. فعلاً `GND` یعنی «جایی که حلقه به منبع برمی‌گردد».

## ۳. نقشهٔ مدار و نمادها

مدار را با عکس قطعه‌ها نمی‌کشند. هر قطعه یک **نماد** دارد، یک شکل سادهٔ قراردادی، و به نقشه‌ای که با این نمادها کشیده شده **نقشهٔ مدار** می‌گویند. هر کتاب الکترونیک و هر برگهٔ مشخصات قطعه همین نمادها را به‌کار می‌برد، پس یاد گرفتنشان یعنی بتوانی مدار هر کس دیگری را بخوانی.

این‌ها نمادهای همین فصل‌اند، با حروف ساده کشیده شده‌اند:

</div>

```text
cell, battery        |         two plates: the long one is +,
(the source)       -----  +    the short one is -
                    ---   -
                     |

resistor          ---[ R1 ]---       older drawings: ---/\/\/\---

LED               ---|>|---          the triangle points from + to -;
                                     two small arrows beside it = light

switch, open      ---o/  o---        a lever lifted off its contact
switch, closed    ---o----o---

GND                  |               three shrinking lines
                    ---
                     -

joint             ---+---            wires that meet; drawn as a dot
```

<div dir="rtl">

مدار همین فصل با این نمادها این شکل را دارد:

</div>

```text
          SW1        R1        LED1       SW2
     +---o/  o---[ 330 ]-------|>|------o/  o---+
     |                                          |
   -----  +                                     |
    ---   -   3.3 V                             |
     |                                          |
     +------------------------------------------+
                        GND
```

<div dir="rtl">

و همین مدار در خط متنی این کتاب:

</div>

```text
3V3 --> SW1 --> R1 --> LED --> SW2 --> GND
```

<div dir="rtl">

دو شکل یک چیز را می‌گویند. خط متنی را از چپ به راست بخوان: از سر مثبت منبع، از هر قطعه به ترتیب، تا `GND`. نقشه همان مسیر را با نماد می‌کشد. در این کتاب بیشتر خط متنی می‌آید، چون کوتاه است و نام هر گره را هم دارد؛ نقشه را برای خواندن کتاب‌ها و مدارهای دیگران لازم داری.

> 💡 **نکته:** در نقشه‌های بزرگ سیم برگشت را تا منبع نمی‌کشند. هر جا نماد `GND` دیدی، همهٔ آن نقطه‌ها به هم و به سر منفی منبع وصل‌اند. سر مثبت هم اغلب فقط با یک نام کشیده می‌شود، مثل `3V3`.

قطعه‌هایی که در فصل‌های بعد می‌آیند هم نماد خودشان را دارند.

قبل از ادامه، جواب بده: در نقشهٔ بالا اگر سیم پایین را پاک کنی و به‌جایش زیر منبع و زیر `SW2` دو نماد `GND` بکشی، مدار عوض می‌شود؟

---

**جواب:** نه. دو نماد `GND` یعنی آن دو نقطه به هم وصل‌اند، درست مثل همان سیم.

## ۴. مدار را روشن کن

مدار آزمایشگاه این مسیر را دارد:

</div>

```text
3V3 --> SW1 --> R1 --> LED --> SW2 --> GND
```

<div dir="rtl">

1. «اجرا ▶» را بزن.
2. مطمئن شو هر دو اسلایدر کلید روی ۱ هستند. عدد ۱ یعنی کلید بسته و ۰ یعنی باز.

✅ **چک کن:** LED باید روشن باشد. زیر هر اسلایدر عدد فعلی‌اش را می‌بینی.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** اگر عدد اسلایدر عوض می‌شود ولی LED واکنشی نشان نمی‌دهد، احتمالاً «اجرا ▶» را نزده‌ای. تا مدار در حال اجرا باشد، هر بار که اسلایدر را رها می‌کنی شبیه‌ساز مدار را با مقدار تازه دوباره حل می‌کند.

## ۵. حلقه را بشکن

حالا آزمایش اصلی این فصل. قبل از هر کاری حدس بزن.

قبل از ادامه، جواب بده: اگر کلید ۲ را باز کنی چه می‌شود؟ این کلید **بعد از** LED است. گردش قبلاً به LED رسیده، پس شاید LED روشن بماند؟

1. کلید ۱ را روی ۰ بگذار و LED را ببین.
2. کلید ۱ را به ۱ برگردان.
3. حالا کلید ۲ را روی ۰ بگذار.

✅ **چک کن:** در هر دو حالت LED خاموش می‌شود. کلید ۲ که بعد از LED است دقیقاً همان کار کلید ۱ را می‌کند.

این نتیجه کوچک به نظر می‌رسد، ولی یک تصور رایج را از بین می‌برد. برق اول به LED «نمی‌رسد» و بعد به کلید. گردش در تمام حلقه با هم برقرار می‌شود یا اصلاً برقرار نمی‌شود. مثل زنجیر دوچرخه: اگر یک حلقه‌اش باز شود، کل زنجیر از حرکت می‌ایستد، نه فقط تکهٔ بعد از شکستگی.

> 💡 **نکته:** برای همین کلید برق خانه می‌تواند دور از لامپ، روی دیوار باشد. کلید لازم نیست کنار `load` باشد؛ فقط باید در مسیر حلقه باشد.

## چالش: کجای حلقه؟

اگر یک مدار پنج قطعه‌ای داشته باشی و فقط یک کلید، کجا بگذاری بهتر است؟ اول خودت جواب بده.

---

**جواب:** از نظر روشن و خاموش‌کردن، فرقی نمی‌کند؛ هر جای حلقه کار می‌کند. انتخاب جای کلید بیشتر به راحتی ساخت برمی‌گردد.

## ۶. یک خرابی عمدی

حالا هر دو کلید را باز کن: هر دو روی ۰. یکی از آن‌ها را به ۱ برگردان. LED هنوز خاموش است.

چیزی که این‌جا می‌بینی همان رفتار بی‌رحم مدار است: یک شکاف کافی است. اگر روزی مداری ساختی و کار نکرد، اولین سؤال این است: **حلقه کجا باز است؟** فصل ۸ یاد می‌گیری این شکاف را با عدد پیدا کنی.

> 🧭 **مرز شبیه‌ساز:** کلید این آزمایشگاه مثل هر کلید واقعی کامل نیست. وقتی باز است، مقدار بسیار کوچکی نشت می‌کند، آن‌قدر کم که LED خاموش دیده می‌شود. فصل ۸ دوباره سراغش می‌آییم.

> 🤖 **با AI:** از دستیار AI ات بپرس «چرا برای روشن‌شدن LED دو سیم لازم است؟». بعد خودت بررسی کن آیا جوابش با آزمایش کلید ۲ می‌خواند یا نه. اگر گفت برق «اول به LED می‌رسد»، بدان تصویر ساده‌ای داده است. یادت باشد: **اول خودت، بعد AI**.

## واژه‌های تازهٔ این فصل

</div>

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| circuit | سِرکیت | مدار، یک مسیر کامل |
| load | لود | قطعه‌ای که از مدار کار می‌گیرد |
| LED | اِل‌ای‌دی | قطعه‌ای که با گذر برق نور می‌دهد |
| switch | سوییچ | کلید |
| GND | جی‌اِن‌دی (گراند) | سر برگشت منبع |
| schematic | اِسکِماتیک | نقشهٔ مدار با نمادها |
| symbol | سیمبِل | نماد یک قطعه در نقشه |

<div dir="rtl">

## تمرین‌ها

قبل از تمرین، بدون نگاه‌کردن جواب بده: مدار بسته یعنی چه، و چرا یک سیم تنها کافی نیست؟

**تمرین اجباری:** سه وسیلهٔ دور و برت را انتخاب کن، مثل چراغ قوه یا زنگ در. برای هرکدام منبع، `load` و کلید را بنویس. مسیر برگشت کجاست؟ نقشهٔ یکی از آن‌ها را با نمادهای بخش ۳ بکش و همان را یک بار هم به شکل خط متنی بنویس.

**تمرین ستاره‌دار ⭐:** در آزمایشگاه همهٔ ترکیب‌های دو کلید را امتحان کن و یک جدول چهار سطری بساز. LED در چند حالت روشن است؟ حالا فکر کن: اگر بخواهی با هرکدام از دو کلید **جداگانه** بتوانی LED را روشن کنی، دو کلید را باید چطور بچینی؟ این سؤال را نگه دار؛ جوابش در فصل ۲ ترم ۲ است.

## در فصل بعد

می‌دانی یک چیزی در حلقه می‌چرخد. ولی آن چیز چیست، و آیا LED کمی از آن را مصرف می‌کند؟ فصل بعد اولین عددت را اندازه می‌گیری و جوابی می‌بینی که شاید غافلگیرت کند.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/jaryan/lessons/t1/s01-closed-loop (یادستان, Yaadestan)
