# فصل ۰۸ — پروژه: ابزارِ هوش‌مصنوعیِ خودت را منتشر کن

<div dir="rtl">

# فصل ۰۸ — پروژه: ابزارِ هوش‌مصنوعیِ خودت را منتشر کن

## در این فصل چه یاد می‌گیری

این فصل مفهومِ تازه‌ای ندارد؛ پروژهٔ پایانیِ این ترم است. اپِ «دستیارِ من» را ساختی و سختش کردی؛ حالا از کامپیوترِ خودت بیرونش می‌آوری و روی اینترنت **منتشرش** می‌کنی تا هر کسی با یک آدرس بازش کند. قلبِ این فصل یک نکتهٔ امنیتی است که کلِ ترم رویش ایستاده: **کلید هرگز داخلِ کد نیست، پس انتشار امن است — صفحه از هر بازدیدکننده کلیدِ خودش را می‌پرسد.**

![یک صفحهٔ منتشرشده روی یک کرهٔ کوچک که یک جای‌کلیدِ خالی دارد و کلیدی جدا کنارش شناور است تا هر بازدیدکننده کلیدِ خودش را در آن بگذارد](/lesson-assets/t5-s08-ship-project/prompt/01-image-publish-byok.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- فایل‌های اپ را از آزمایشگاه به کامپیوترِ خودت و یک ویرایشگرِ واقعی ببری
- نشان بدهی چرا کلید در کدِ منتشرشده نیست و انتشار امن است
- اپ را روی یک میزبانِ static منتشر کنی و آدرسِ زنده‌اش را بگیری
- مرزِ صادقانه‌اش را بشناسی: یک ابزارِ تک‌کاربرهٔ شخصی، نه یک سرویسِ عمومی

## قبل از شروع

- **از فصل ۷ همین ترم:** اپِ سخت‌شده — `index.html`، `script.js` و `styles.css` — با مهارِ `429`، کلیدِ غلط و اینترنتِ قطع.
- **از فصل ۱ همین ترم:** الگوی `BYOK` — کلید مالِ خودِ کاربر است و هرگز در کد نمی‌رود.
- **پیش‌نیازِ اختیاری، از تاروپود (ترم ۶):** انتشار روی میزبانِ static با `Netlify Drop` یا `GitHub Pages`. اگر آن را نگذرانده‌ای، همین فصل قدم‌هایش را کوتاه می‌گوید.

> 🧪 **آزمایشگاه:** [آزمایشگاه این فصل را باز کن](/lab/embed/hamhoosh/term-5-building/session-08-ship-project) — قبل از انتشار، اپِ کاملت را یک بارِ آخر با کلیدِ خودت امتحان کن و مطمئن شو درست جواب می‌دهد. چیزی را که کار می‌کند منتشر می‌کنی، نه چیزی که «باید» کار کند.

## ۱. اپ کجا زندگی می‌کند: میزبانِ static

اپِ تو فقط از سه فایلِ آماده ساخته شده — `index.html`، `script.js` و `styles.css` — و هیچ سرورِ خاصی لازم ندارد؛ همهٔ کارش در مرورگرِ خودِ بازدیدکننده اجرا می‌شود. پس یک **میزبانِ static** می‌خواهد: کامپیوترِ همیشه‌روشنی که فقط همین فایل‌ها را سِرو کند. برای انتشار، اول فایل‌ها را از آزمایشگاه به کامپیوترِ خودت ببر:

1. روی کامپیوترت یک پوشهٔ تازه بساز، مثلاً `my-ai-tool`.
2. یک ویرایشگرِ متن مثلِ `VS Code` را باز کن و آن پوشه را در آن باز کن.
3. سه فایل با همین نام‌ها بساز — `index.html`، `script.js`، `styles.css` — و کدِ هرکدام را از آزمایشگاه (یا از همین فصل) در فایلِ هم‌نامش کپی کن.
4. روی `index.html` دوبار کلیک کن تا در مرورگرت باز شود؛ کلیدت را بگذار و یک سؤال بپرس.

## ۲. ستونِ امنیت: کلید هرگز در کد نیست

اینجا مهم‌ترین نکتهٔ کلِ ترم است. یک میزبانِ static فایل‌هایت را همان‌طور که هستند به هر بازدیدکننده می‌دهد — یعنی هر کسی می‌تواند `script.js` تو را باز کند و بخواند. حالا به فایل نگاه کن: هیچ کلیدی در آن نوشته نشده. کلید فقط از کادرِ ورودی خوانده می‌شود:

</div>

```js
const key = document.querySelector("#key").value.trim();
```

<div dir="rtl">

این خط یعنی کلید از `<input type="password">` روی صفحه می‌آید، نه از کد. پس وقتی اپت را منتشر می‌کنی، کلیدِ تو با آن منتشر **نمی‌شود** — چون اصلاً جایی در کد نیست. هر بازدیدکننده صفحه را باز می‌کند، کلیدِ **خودش** را در کادر می‌گذارد، و آن کلید روی کامپیوترِ خودِ او می‌ماند. این دقیقاً همان الگوی `BYOK` است که فصلِ ۱ وعده‌اش را داد، و حالا دلیلش عملی شد: اگر کلید در کد بود، انتشار یعنی لو دادنش به همه.

## ۳. منتشرش کن

سایتِ `static` را روی یک میزبانِ رایگان می‌گذاری. دو راهِ رایج — همان‌ها که در تاروپود دیدی:

1. `Netlify Drop`: صفحه‌اش را باز کن و پوشهٔ `my-ai-tool` را با موس روی آن **بکش و رها کن**. چند ثانیه بعد یک آدرسِ زندهٔ اینترنتی می‌گیری.
2. `GitHub Pages`: فایل‌هایت را در یک مخزنِ `GitHub` بگذار و گزینهٔ Pages را روشن کن تا از همان مخزن سایت را منتشر کند.

حالا اگر آن آدرس را برای هر کسی بفرستی، صفحه برایش باز می‌شود و از **خودش** کلید می‌خواهد.

## ۴. مرزِ صادقانه: ابزارِ شخصی، نه سرویسِ عمومی

این ابزار یک **ابزارِ تک‌کاربرهٔ شخصی** است: برای هر کسی باز می‌شود، ولی هر کس باید کلیدِ خودش را بیاورد. اگر می‌خواستی یک **سرویسِ عمومی** بسازی که بازدیدکننده اصلاً کلید لازم نداشته باشد و هزینه‌اش را تو بدهی، آن‌وقت کلید باید روی یک **سرورِ واقعیِ** خودت بماند که مرورگرِ کاربر هرگز آن را نبیند — و آن، کارِ این دوره نیست. مرزِ صادقانه را همین‌جا با خودت روشن نگه‌دار: چیزی که ساختی برای خودت و دوستانت عالی است؛ یک سرویسِ عمومیِ واقعی داستانِ دیگری است.

## کدِ نهایی که منتشر می‌کنی

این سه فایل، دقیقاً همان چیزی‌اند که روی میزبان می‌گذاری:

</div>

```html
<!DOCTYPE html>
<html lang="fa" dir="rtl">
  <head>
    <meta charset="UTF-8">
    <meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1">
    <title>دستیارِ من</title>
    <link rel="stylesheet" href="styles.css">
  </head>
  <body>
    <main>
      <h1>دستیارِ من</h1>
      <p class="hint">کلیدِ Gemini خودت را بگذار، بعد بپرس.</p>
      <input type="password" id="key" placeholder="کلیدِ API خودت — روی کامپیوترِ خودت می‌ماند">
      <textarea id="prompt" placeholder="سؤالت را اینجا بنویس"></textarea>
      <button id="ask">بپرس</button>
      <p id="status" class="status"></p>
      <div id="answer" class="answer"></div>
    </main>
    <script src="script.js"></script>
  </body>
</html>
```

```js
// script.js
// modelِ رایگان — dar zaman-e khandan az mostanadat-e Gemini check kon:
const MODEL = "gemini-flash-latest";
const URL = "https://generativelanguage.googleapis.com/v1beta/models/" + MODEL + ":generateContent";

const askBtn = document.querySelector("#ask");

askBtn.addEventListener("click", async function () {
  const key = document.querySelector("#key").value.trim();
  const prompt = document.querySelector("#prompt").value.trim();
  const status = document.querySelector("#status");
  const answer = document.querySelector("#answer");

  answer.textContent = "";
  if (key === "" || prompt === "") {
    status.textContent = "کلید و سؤال را بگذار.";
    return;
  }
  status.textContent = "در حالِ فکر کردن…";
  askBtn.disabled = true;

  try {
    const res = await fetch(URL + "?key=" + key, {
      method: "POST",
      headers: { "Content-Type": "application/json" },
      body: JSON.stringify({
        system_instruction: {
          parts: [{ text: "تو یک دستیارِ فارسی، دقیق و کوتاه‌گو هستی." }]
        },
        contents: [{ parts: [{ text: prompt }] }]
      })
    });

    if (res.status === 429) {
      status.textContent = "سهمیهٔ الان تمام شد؛ کمی بعد دوباره امتحان کن.";
      return;
    }
    if (!res.ok) {
      status.textContent = "خطا از سرور: " + res.status;
      return;
    }

    const data = await res.json();
    const text = data.candidates[0].content.parts[0].text;
    status.textContent = "";
    answer.textContent = text;
  } catch (e) {
    status.textContent = "در اینترنت یا کلیدت مشکلی هست؛ دوباره امتحان کن.";
  } finally {
    askBtn.disabled = false;
  }
});
```

```css
/* styles.css */
body { font-family: Vazirmatn, Tahoma, sans-serif; background: #0f1413; color: #e9ede9; }
main { max-width: 640px; margin: 2rem auto; padding: 0 1rem; }
h1 { color: #2fc6ce; }
input, textarea { width: 100%; margin: 0.5rem 0; padding: 0.7rem; box-sizing: border-box;
  background: #151b19; color: #e9ede9; border: 1px solid #253029; border-radius: 8px; }
textarea { min-height: 8rem; }
button { background: #2fc6ce; color: #06130b; border: 0; padding: 0.7rem 1.4rem;
  border-radius: 8px; font-size: 1rem; cursor: pointer; }
button:disabled { opacity: 0.6; }
.status { color: #98a49e; }
.answer { white-space: pre-wrap; margin-top: 1rem; padding: 1rem;
  background: #151b19; border-radius: 8px; min-height: 2rem; }
```

<div dir="rtl">

> ✅ **چک کن:** فایلِ `script.js` را باز کن و در کلِ آن دنبالِ کلیدِ `API` خودت بگرد. پیدایش نمی‌کنی — چون تنها جایی که کلید وجود دارد، کادرِ روی صفحه است، و آن هم روی کامپیوترِ خودِ بازدیدکننده می‌ماند. یعنی این سه فایل را می‌شود با خیالِ راحت منتشر کرد.

## چک‌لیستِ پیش از انتشار

قبل از اینکه لینک را دستِ کسی بدهی، این فهرست را یک‌بار برو — هرکدام درسی از همین ترم است:

1. در کلِ `script.js` هیچ کلیدِ `API` نوشته نشده؛ کلید فقط از کادرِ ورودی خوانده می‌شود.
2. کادرِ کلید `type="password"` است تا کلید روی صفحه پیدا نباشد.
3. اپ خطای `429`، کلیدِ غلط و اینترنتِ قطع را دوستانه مهار می‌کند (فصلِ ۷).
4. نامِ مدل در ثابتِ `MODEL` با کامنتِ «check kon» ایزوله است؛ هیچ عددِ فرّاری در متنِ کد جا نمانده.
5. صفحه یک جملهٔ شفاف دارد که می‌گوید کلید مالِ خودِ بازدیدکننده است و روی کامپیوترِ خودش می‌ماند.
6. اپ را یک بارِ آخر با یک کلیدِ درست امتحان کرده‌ای و واقعاً جواب می‌دهد.

> ✅ **وارسی:** می‌توانی از دستیارِ هوش مصنوعی‌ات بپرسی «آیا انتشارِ این کد امن است؟» — ولی جوابش را چشم‌بسته نپذیر. مدل کدِ تو را کامل نمی‌بیند و گاهی با اطمینان حکمِ «امن است» یا «امن نیست» می‌دهد که غلط است. خودت وارسیِ نهایی را بکن: در فایل دنبالِ کلید بگرد و مطمئن شو نیست. سه قانونِ ثابتِ این دوره: **«اول خودت فکر کن» — «وارسی کن، خط به خط» — «مدل مطمئن است؛ دلیل نمی‌شود درست باشد».**

## واژه‌های تازهٔ این فصل

</div>

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| static host | استاتیک هاست | میزبانی که فقط فایل‌های آمادهٔ سایت را سِرو می‌کند |
| Netlify Drop | نِت‌لیفای دراپ | میزبانِ static که با کشیدن و رهاکردنِ پوشه سایت را منتشر می‌کند |
| GitHub Pages | گیت‌هاب پیجز | انتشارِ سایتِ static از روی یک مخزنِ GitHub |

<div dir="rtl">

## تمرین‌ها

**تمرین اجباری:** اپت را واقعاً منتشر کن و آدرسِ زنده‌اش را بگیر. حالا آن آدرس را در یک مرورگرِ دیگر (یا روی گوشی‌ات) باز کن — جایی که کلیدِ تو ذخیره نیست — و ببین صفحه از تو کلید می‌خواهد. همین رفتار ثابت می‌کند کلید در کد نبوده.

**تمرین ستاره‌دار ⭐:** ابزارت را از یک «دستیارِ عمومی» به یک ابزارِ **مخصوصِ یک کار** تبدیل کن. سه قدم: (۱) متنِ `system_instruction` در `script.js` را عوض کن — مثلاً «تو یک ویراستارِ فارسی هستی و فقط متن را روان‌تر می‌کنی». (۲) عنوان و توضیحِ صفحه را با همان نقش هماهنگ کن. (۳) این نسخهٔ تازه را منتشر کن. حالا یک ابزارِ واقعیِ خودت داری که کارِ مشخصی انجام می‌دهد.

## در فصل بعد

اینجا پایانِ ترمِ **ساختن** است — و تو حالا یک وب‌اپِ واقعیِ هوش‌مصنوعی‌دار ساخته‌ای، سختش کرده‌ای و روی اینترنت منتشرش کرده‌ای، بی‌آنکه کلیدت یک لحظه لو برود. این ترم یک شاخهٔ **عمقِ اختیاری** بود؛ اگر تا اینجا کد نوشتی، حالا می‌دانی برنامه‌ها از راهِ `API` چطور با مدل حرف می‌زنند. ترمِ بعد، **شهروندِ عصرِ هوش مصنوعی**، دیگر کد لازم ندارد و برای همه است. آنجا از ساختن می‌رویم سراغِ زندگی در دنیایی که پُر از محتوای مصنوعی است: دیپ‌فیک و رسانهٔ جعلی، حریمِ خصوصی و دادهٔ تو، سوگیری و انصاف، مالکیتِ خروجی، و انتخابِ آگاهانه و ایمن. همان نخِ وارسی و مسئولیتی که از فصلِ اول با تو بوده، آنجا به یک بحثِ کامل تبدیل می‌شود — چون ساختن یک مهارت است، ولی شهروندِ مسئولِ این عصر بودن یک مهارتِ دیگر.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/hamhoosh/lessons/t5/s08-ship-project (یادستان, Yaadestan)
