# فصل ۲۴ — حق نشر و مجوز مدل‌ها

<div dir="rtl">

# فصل ۲۴ — حق نشر و مجوز مدل‌ها

داشتن فایل یک مدل به معنی حق فروش چاپ آن نیست. این فصل قاعده‌های کلی حق نشر را می‌گوید که در بیشتر کشورها یکسان‌اند، و خواندن مجوز هر مدل را آموزش می‌دهد. راه محافظت از طرح خودتان را هم نشان می‌دهد. جزئیات قانون ایران در یک کادر جدا آمده است.

![حق نشر و مجوز مدل‌ها](/lesson-assets/t4-s24-copyright/prompt/01-image-c24.png)

> 📌 **این راهنما مشاوره حقوقی نیست**
>
> متن‌های این فصل در 31 اکتبر 2026 بررسی شده‌اند. قانون هر کشور فرق دارد و تغییر می‌کند. پیش از یک تصمیم مهم، قانون کشور خودتان و کشور خریدار را ببینید و از وکیل مالکیت فکری همان کشور بپرسید. هر جا نوشته‌ایم «برداشت ما»، آن جمله متن قانون نیست و وکیل باید تأییدش کند.

## پیش از فروش، چهار پرسش را جواب بدهید

پیش از فروش هر فیگور باید چهار پرسش را جواب بدهید. اگر جواب یکی از آن‌ها راه فروش را ببندد، نفروشید. رایگان بودن فایل یا خریدن آن این پرسش‌ها را خودبه‌خود حل نمی‌کند.

1. **قانون:** آیا این اثر مال کس دیگری است و قانون کشور شما یا کشور خریدار از آن حمایت می‌کند؟
2. **مجوز:** آیا مجوز فایل، فروش چاپ را اجازه می‌دهد؟
3. **علامت و شخصیت:** آیا نام، نشان یا شخصیت کس دیگری در کار است؟
4. **بازار:** آیا جایی که می‌فروشید این کار را می‌پذیرد؟

چند واژه در این فصل تکرار می‌شود. **پدیدآورنده** کسی است که اثر را ساخته است. **حق مادی** حق کسب درآمد از اثر است. **حق معنوی** حقی مثل آمدن نام سازنده روی اثر و جلوگیری از تحریف آن است. **مجوز** (لایسنس) اجازه‌ای است که صاحب اثر برای استفاده می‌دهد. **علامت تجاری** نشانی است که کالای یک نفر را از کالای دیگران جدا می‌کند.

**پیش از فروش هر مدل**

- **طرح از خودتان است:** از چیزی کپی نشده ← نام و نشان کسی در آن نیست ← فروش با رعایت شرایط بازار
- **طرح از دیگری است:** مجوز را در صفحه مدل بخوانید ← اگر تجاری است: شرط‌ها را اجرا کنید ← اگر نیست: اجازه کتبی بگیرید یا نفروشید
- **شخصیت یا برند معروف:** مجوز فایل کافی نیست ← اجازه صاحب شخصیت لازم است ← بدون اجازه نفروشید

*این نمودار خلاصه فصل است و جای متن قانون را نمی‌گیرد.*

## ابزار و مدارک این کار

این فصل به دستگاه نیاز ندارد، اما چند سند منظم می‌خواهد. این فهرست از تجربه کاری آمده و «روش رایج، آزمایش‌نشده» است.

| ابزار یا سند | کارش | لازم یا اختیاری | جایگزین |
|---|---|---|---|
| دفتر مجوز مدل‌ها | برای هر مدل: نشانی صفحه، نام طراح، نام مجوز، تاریخ | لازم | جدول ساده در تلفن |
| عکس صفحه مجوز | نشان می‌دهد در روز دریافت چه نوشته بود | لازم | ذخیره صفحه به‌صورت فایل |
| پوشه هر طرح خودتان | طرح اولیه، فایل‌های میانی، عکس مراحل، تاریخ | لازم برای طراح | پوشه در حافظه ابری |
| قرارداد کتبی سفارش | صاحب حق را روشن می‌کند | لازم برای سفارش طراحی | پیام کتبی روشن که هر دو تأیید کنند |
| وکیل مالکیت فکری | جواب پرسش‌های باز این فصل | اختیاری برای کار کوچک، لازم برای کار بزرگ | جایگزینی ندارد |

## حق نشر در بیشتر کشورها چطور کار می‌کند؟

جواب کوتاه: فیگوری که کس دیگری ساخته، اثر او و زیر حمایت است، حتی اگر جایی ثبت نشده باشد. کنوانسیون برن، پیمان جهانی حق مؤلف، پایه قانون بیشتر کشورهاست. این قاعده‌ها از متن آن پیمان آمده‌اند [۲۳]:

- **بدون ثبت:** برخورداری از حق «تابع هیچ تشریفاتی نیست» [۲۳]. یعنی حق با پدید آمدن اثر به وجود می‌آید. اداره حق نشر آمریکا هم می‌گوید اثر از لحظه‌ای که پدید آمده و ثبت شده (روی کاغذ، در فایل یا هر شکل ماندگار) زیر حمایت است و ثبت در کل اختیاری است [۲۴]. همان صفحه می‌گوید برای شکایت از نقض یک اثر آمریکایی باید آن را ثبت کرده باشید [۲۴].
- **پیکره اثر است:** پیمان برن «مجسمه‌سازی» را در فهرست اثرهای حمایت‌شده آورده است [۲۳]. چاپ سه‌بعدی روش ساخت را عوض می‌کند، نه جایگاه اثر را.
- **قالب، ریخته‌گری و اسکن تکثیر است:** حق تکثیر «به هر روش و به هر شکل» با پدیدآورنده است [۲۳]. **برداشت ما:** قالب سیلیکونی از یک فیگور، ریختن نسخه در آن، یا اسکن و چاپ آن، همه تکثیرند.
- **مدت حمایت:** کمینه پیمان، عمر پدیدآورنده و 50 سال پس از مرگ اوست و کشورها می‌توانند مدت بیشتری بدهند [۲۳]. پس مدت در هر کشور فرق دارد.
- **قانون کشور خریدار هم حکم می‌کند:** دامنه حمایت و راه‌های جبران را قانون کشوری تعیین می‌کند که در آن حمایت خواسته می‌شود [۲۳]. اگر به خریداری در کشور دیگر می‌فروشید، قانون آن کشور هم درباره کار شما حکم می‌کند.

حمایت از شیء سه‌بعدی و نقض بودن تکثیر آن در جزئیات به قانون و رویه (روش جاری دادگاه‌ها) هر کشور بستگی دارد. این دیدگاه نویسنده یک مقاله پژوهشی `WIPO` (سازمان جهانی مالکیت فکری) است، نه خود `WIPO` [۱۷]. ماتیو ریمر در مجله `WIPO` نوشته است موج کپی فراگیری که از آن می‌ترسیدند نیامد، اما درگیری‌هایی بوده است. نمونه‌هایش اسکن مجسمه‌های میکل‌آنژ و چند کالای برگرفته از سریال و نمایش است [۱۸].

> ⚠️ **پیامد نقض را کوچک نگیرید**
>
> در بسیاری از کشورها پیامد نقض حق دیگران فقط حذف یک آگهی نیست و ممکن است جبران خسارت یا مجازات داشته باشد. اندازه آن در هر کشور فرق دارد. اگر نامه یا شکایتی رسید، فروش را متوقف کنید و با وکیل صحبت کنید. ادامه دادن پس از اخطار می‌تواند کار را سنگین‌تر کند.

### استثناها به درد فروش نمی‌خورند

بیشتر قانون‌ها استثناهایی برای نقل، نقد، آموزش یا استفاده شخصی دارند. دامنه این استثناها در هر کشور فرق دارد. **برداشت ما:** هیچ‌کدام برای فروش چاپ اثر دیگران ساخته نشده‌اند. پس نگویید «برای خودم چاپ کردم» و بعد آن را بفروشید.

### آیا فایل `STL` نرم‌افزار است؟

داده معتبر پیدا نشد. هیچ‌کدام از منبع‌های این فصل نگفته‌اند فایل `STL` (قالب رایج فایل مدل سه‌بعدی) یا یک مجسمه دیجیتال در قانون نرم‌افزار حساب می‌شود یا نه. ما هم چیزی نتیجه نمی‌گیریم. وکیل مالکیت فکری کشور شما باید جواب بدهد.

## مجوزهای کریتیو کامنز را چطور بخوانیم؟

کریتیو کامنز (`Creative Commons`) مجموعه‌ای از مجوزهای آماده است که طراح روی کارش می‌گذارد. نام هر مجوز از چند حرف ساخته شده است. چهار حرف زیر در مدل‌ها پرتکرارند. متن زیر نسخه 4.0 را توضیح می‌دهد. مجوز با نسخه دیگر را جدا بخوانید.

| نشان | معنی | چه باید بکنید | منبع |
|---|---|---|---|
| `BY` | ذکر نام | نام سازنده را نگه دارید، تغییر را اعلام کنید، مجوز را نام ببرید و پیوند بدهید | [۹] |
| `SA` | اشتراک همانند | اگر مدل تغییریافته را منتشر کردید، با همان مجوز یا نسخه سازگار و بدون محدودیت اضافه منتشر کنید | [۱۰] |
| `NC` | غیرتجاری | استفاده نباید اساساً برای سود تجاری یا پول باشد | [۱۱] |
| `ND` | بدون اثر تغییریافته | می‌توانید مدل تغییریافته بسازید، اما حق ندارید آن را به اشتراک بگذارید | [۱۲] |

مجوزی به نام `CC0` هم هست. با آن سازنده تا جایی که قانون اجازه می‌دهد از حق خود، حتی برای استفاده تجاری، می‌گذرد [۱۳]. متن `CC0` می‌گوید حق علامت تجاری و حق اختراع سازنده را از بین نمی‌برد [۱۳]. برای نشان‌های دیگر، متن کامل همان مجوز را بخوانید.

### آیا فروش چاپ مدل `NC` مجاز است؟

متن مجوز این پرسش را مستقیم جواب نمی‌دهد. تعریف آن این است:

`«NonCommercial means not primarily intended for or directed towards commercial advantage or monetary compensation.»` [۱۱]

یعنی: غیرتجاری به معنی چیزی است که هدف اصلی آن سود تجاری یا دریافت پول نباشد. این تعریف نمی‌گوید فروش چاپ فیزیکی تجاری است یا نه. پرسش‌های پرتکرار خود کریتیو کامنز می‌گوید تجاری بودن یک استفاده به جزئیات موقعیت و نیت استفاده‌کننده بستگی دارد. کریتیو کامنز نمی‌تواند درباره تجاری بودن یک استفاده به شما مشورت بدهد. اگر مطمئن نیستید، با صاحب اثر تماس بگیرید یا اثری پیدا کنید که استفاده تجاری را اجازه می‌دهد [۲۵]. همان صفحه در جای دیگری می‌گوید معاوضه اثر `NC` با چیزهای ارزشمند دیگر هم مجاز نیست [۲۵]. **برداشت ما:** فروش چاپ برای پول، هدف اصلی‌اش دریافت پول است. پس چاپ مدل `NC` را بدون اجازه جدا نفروشید.

### پنج نکته از متن مجوز

- مجوز جهانی، بدون حق‌امتیاز و غیرانحصاری است. همچنین «`irrevocable`» است، یعنی پس‌گرفتنی نیست [۹].
- مجوز علامت تجاری را نمی‌دهد. متن می‌گوید: `«Patent and trademark rights are not licensed under this Public License.»` [۱۱]. یعنی حق اختراع و علامت تجاری با این مجوز داده نشده است.
- خلاصه یک‌صفحه‌ای مجوز (`deed`) خود مجوز نیست و خودش می‌گوید ارزش حقوقی ندارد [۱۴]. متن کامل را بخوانید.
- حق‌های دیگر مثل حق شهرت، حریم خصوصی یا حق معنوی ممکن است استفاده را محدود کنند [۱۴].
- با نقض شرط‌ها، حق استفاده خودبه‌خود تمام می‌شود. اگر ظرف 30 روز از کشف نقض آن را رفع کنید، حق برمی‌گردد. صاحب اثر هم می‌تواند صریحاً آن را برگرداند [۹].

### خواندن مجوز یک مدل پیش از فروش

1. صفحه اصلی مدل را باز کنید، نه کپی آن را در جای دیگر.
2. نام دقیق مجوز و نسخه آن را بنویسید. مثلاً `CC BY-SA 4.0`.
3. از صفحه مدل عکس بگیرید و تاریخ بزنید.
4. پرسش اول: آیا `NC` یا «`All Rights Reserved`» دارد؟ اگر دارد، مدل را نفروشید و به مرحله «گرفتن اجازه» بروید. اگر `ND` دارد و مدل را تغییر داده‌اید، مدل تغییریافته را هم نفروشید.
5. پرسش دوم: آیا مدل نام، نشان یا شخصیت کسی را نشان می‌دهد؟ اگر بله، مجوز فایل کافی نیست. بخش «شخصیت‌ها» را بخوانید.
6. شرط‌های مجوز را در آگهی بنویسید: نام طراح، پیوند مدل، نام مجوز و اینکه مدل را تغییر داده‌اید یا نه.

**چه وقت تمام است:** ردیف مدل در دفتر مجوز کامل است و جواب هر دو پرسش روشن است.

**اگر نشد:** اگر مجوز مبهم بود یا صفحه اصلی را پیدا نکردید، آن مدل را نفروشید.

## سایت‌های مدل هر کدام قاعده خودشان را دارند

مجوز هر مدل را روی صفحه همان مدل ببینید. شرایط کلی سایت جای مجوز مدل را نمی‌گیرد. جدول زیر شرایط را در زمان نگارش (۲۰۲۶) نشان می‌دهد و این شرایط تغییر می‌کنند.

| سایت | چه نوشته است | وضعیت |
|---|---|---|
| `Printables` | بارگذارنده از میان مجوزها انتخاب می‌کند، از جمله کریتیو کامنز و مجوزهای استفاده تجاری. فایل دیگران را باید طبق همان مجوز به کار برد. مجوز پس از انتشار پس گرفته نمی‌شود. فایل چیزهایی که داشتن یا ساختن آن‌ها محدود است ممنوع است. شرایط از 15 اکتبر 2026 [۱۵] | از متن شرایط |
| `Thingiverse` | بارگذارنده مالک محتوای خود می‌ماند و مجوز دوم را انتخاب می‌کند. در «`All Rights Reserved`» باید با صاحب اثر تماس بگیرید. شرکت مسئول اجرای این مجوز نیست. متن به‌روزرسانی 3 ژانویه 2023 است و شاید نسخه روز نباشد [۱۶] | از متن شرایط |
| `Cults` | این کتاب شرایط آن را بررسی نکرده است | شرایط همان سایت را بخوانید |
| `MyMiniFactory` | این کتاب شرایط آن را بررسی نکرده است | شرایط همان سایت را بخوانید |
| `Patreon` | این کتاب شرایط آن را بررسی نکرده است | شرایط همان سایت را بخوانید |

برای سه سایت آخر پاسخ را در شرایط همان سایت و صفحه هر مدل بخوانید. دسترسی بعضی خدمات از بعضی کشورها به دلیل تحریم بسته است؛ شرایط همان خدمت را بخوانید.

شرایط `Thingiverse` خود سایت را برای استفاده شخصی و غیرتجاری مجوز می‌دهد [۱۶]. **برداشت ما:** این مجوز خود سایت است و کار با هر مدل را مجوز دوم همان مدل تعیین می‌کند [۱۶].

## راه‌های قانونی رسیدن به یک مدل فروختنی

پنج راه رایج وجود دارد. جدول زیر آن‌ها را مقایسه می‌کند. ستون «محدودیت» از متن‌های این فصل آمده است، اما خود مقایسه «روش رایج، آزمایش‌نشده» است.

| راه | چیست | چه وقت مناسب است | محدودیت |
|---|---|---|---|
| طراحی خودتان | مدل را خودتان می‌سازید (فصل 8) | وقتی مهارت طراحی دارید | باید واقعاً اصیل باشد، نه تقلید |
| مجوز باز تجاری | مدل با `CC0`، `BY`، `BY-SA`، یا `BY-ND` بدون تغییر | شروع کم‌هزینه | شرط نام و اشتراک همانند؛ در `ND` مدل را تغییر ندهید؛ هیچ‌کدام علامت تجاری را نمی‌دهند |
| اجازه جدا از طراح | برای مدل `NC` یا «`All Rights Reserved`» | مدل خاصی را می‌خواهید | باید صاحب اثر قبول کند |
| سفارش طراحی | به طراح پول می‌دهید | طرح اختصاصی می‌خواهید | قانون هر کشور پیش‌فرض متفاوتی دارد؛ قرارداد کتبی تعیین‌کننده است |
| مجوز رسمی شخصیت | از صاحب شخصیت مجوز می‌گیرید | شخصیت معروف | شرایط را صاحب شخصیت تعیین می‌کند |

### گرفتن اجازه کتبی از طراح

این مراحل «روش رایج، آزمایش‌نشده» است.

1. از راه صفحه مدل با طراح تماس بگیرید.
2. دقیق بنویسید: کدام مدل، چه تعداد، در چه اندازه‌ای، با چه رنگی، در کدام کشور و کدام بازار.
3. بپرسید آیا تغییر مدل مجاز است و نام او کجا بیاید.
4. پاسخ را به‌صورت کتبی بگیرید و همراه تاریخ نگه دارید.
5. پاسخ را در دفتر مجوز ثبت کنید.

**چه وقت تمام است:** متن کتبی‌ای دارید که نام مدل و نوع فروش در آن آمده است.

**اگر نشد:** بی‌پاسخ ماندن اجازه نیست. مدل را نفروشید و مدل دیگری انتخاب کنید.

### سفارش طراحی یا ساخت

اینکه حق اثر سفارشی با سفارش‌دهنده است یا با سازنده، در هر کشور قاعده پیش‌فرض متفاوتی دارد. به پیش‌فرض قانون تکیه نکنید و همه چیز را در قرارداد کتبی بنویسید. این مراحل «روش رایج، آزمایش‌نشده» است.

1. اثر را دقیق توصیف کنید.
2. بنویسید چه کسی چه حقی دارد: فقط چاپ، یا فروش هم؟ چند نسخه؟ تا چه زمانی؟ در کدام کشورها؟
3. بنویسید نام طراح کجا می‌آید.
4. اگر کار از روی طرح شخص دیگری است، از سفارش‌دهنده بخواهید نشان دهد اجازه دارد.
5. هر دو طرف متن را تأیید کنند.

**چه وقت تمام است:** متنی دارید که بگوید پس از تحویل، هر کس چه کاری می‌تواند بکند.

**اگر نشد:** بدون توافق کتبی، کار سفارشی را در نمونه‌کارها یا برای فروش تکرار نکنید.

## شخصیت‌ها و کار هواداری

جواب کوتاه: فیگور شخصیت معروف را بدون اجازه نفروشید. در چنین کاری چند حق با هم جمع می‌شوند و مجوز فایل هیچ‌کدام را به شما نمی‌دهد.

- **حق مؤلف:** `WIPO` می‌گوید حمایت از شخصیت به قانون هر کشور بستگی دارد. شخصیتی که بیان اصیل نویسنده باشد می‌تواند زیر حق مؤلف حمایت شود [۱۹].
- **علامت تجاری:** نام شخصیت‌ها می‌تواند علامت تجاری ثبت شود و تصویر آن‌ها بخشی از برند است [۱۹]. شخصیت‌های کمیک زیر هر دو حق حمایت می‌شوند [۲۰]. نام و تصویر شخصیت‌های معروف اغلب علامت ثبت‌شده‌اند.
- **مجوز تجاری:** صاحب شخصیت با مجوز، شرط ساخت کالا با چهره شخصیت را تعیین می‌کند [۲۱].

ریمر هم می‌نویسد چاپ سه‌بعدی بر قانون علامت تجاری اثر می‌گذارد، از جمله در فروش کالا با شخصیت‌ها [۱۸]. مقاله‌های این فصل درباره کار هواداری (اثری که هواداران از روی یک شخصیت یا اثر می‌سازند) بحث نکرده‌اند [۲۰]. پس داده معتبر پیدا نشد. وکیل مالکیت فکری یا خود صاحب شخصیت می‌تواند جواب بدهد.

«فقط الهام گرفتم» هم همیشه راه فرار نیست. هرچه کار به شخصیت اصلی نزدیک‌تر باشد، خطر بیشتر است. بازارها هم معمولاً در شرایط خود فروش کالای ناقض مالکیت فکری را منع می‌کنند و مسئولیت را با فروشنده می‌گذارند؛ شرایط بازار خودتان را بخوانید.

## از طرح خودتان چطور محافظت کنید؟

جواب کوتاه: در بیشتر کشورها اثر شما بدون ثبت هم زیر حمایت حق مؤلف است [۲۳][۲۴]، اما چند ابزار حمایت را قوی‌تر می‌کنند. این ابزارها و قاعده‌هایشان در هر کشور فرق دارد.

| ابزار | از چه چیزی حمایت می‌کند | چه چیزی را بپرسید |
|---|---|---|
| ثبت اثر یا مدرک تاریخ‌دار | خود اثر | آیا کشور شما ثبت اثر دارد و برای شکایت لازم است؟ در آمریکا برای شکایت درباره اثر آمریکایی لازم است [۲۴] |
| ثبت طرح صنعتی | ظاهر سه‌بعدی یک فراورده | مدت حمایت، شرط جدید بودن، و اینکه انتشار پیش از ثبت جدید بودن را از بین می‌برد یا مهلت ارفاقی دارد |
| ثبت علامت تجاری | نام و نشان کسب‌وکار شما | مدت، تمدید، و اینکه باید استفاده از علامت را ثابت کنید |

> ⚠️ **پیش از انتشار فکر کنید**
>
> در بعضی کشورها طرحی که پیش از ثبت برای عموم آشکار شده، دیگر «جدید» نیست و ثبت نمی‌شود؛ بعضی کشورها مهلت ارفاقی دارند. گذاشتن عکس طرح در اینترنت هم انتشار است. اگر ممکن است طرح را ثبت کنید، پیش از انتشار قاعده مرجع ثبت کشور خودتان را بپرسید.

### آماده کردن ثبت طرح یا علامت

این مراحل «روش رایج، آزمایش‌نشده» است.

1. طرح را تا روشن شدن قاعده مهلت ارفاقی کشورتان جایی منتشر نکنید.
2. از مرجع ثبت کشورتان فهرست چیزهایی را بگیرید که ثبت نمی‌شوند و طرح را با آن بسنجید.
3. مدارک، هزینه و مدت حمایت را از همان مرجع بپرسید.
4. اگر می‌خواهید در کشور دیگری هم ثبت کنید، مهلت حق تقدم (اولویت کسی که زودتر درخواست داده است) را بپرسید.
5. تاریخ پایان حمایت و تمدید را در تقویم بگذارید.

**چه وقت تمام است:** گواهی ثبت را گرفته‌اید و تاریخ تمدید را نوشته‌اید.

**اگر نشد:** اگر طرح پیش‌تر منتشر شده است، پیش از هزینه کردن با وکیل صحبت کنید.

### اگر کسی طرح شما را کپی کرد

پرونده تاریخ‌دار طرح (تمرین دوم همین فصل) و هر گواهی ثبت را جمع کنید. اگر نقض روی یک بازار آنلاین است، شرایط همان بازار را بخوانید؛ بیشتر بازارها راه گزارش نقض دارند. سامانه اخطار و حذف آمریکا (`DMCA`) برای چاپ سه‌بعدی هم به کار رفته است [۱۸]. برای شکایت رسمی با وکیل کشوری صحبت کنید که نقض در آن رخ داده است.

### وقتی به شما اخطار می‌دهند

این مراحل «روش رایج، آزمایش‌نشده» است.

1. فروش آن کالا را موقتاً متوقف کنید.
2. نامه، دفتر مجوز و پوشه طرح را کنار هم بگذارید.
3. تعداد فروخته‌شده را بنویسید.
4. تا مشورت با وکیل به طرف مقابل تعهدی ندهید.

**چه وقت تمام است:** وکیل وضعیت را روشن کرده است.

**اگر نشد:** بی‌پاسخ گذاشتن یک اخطار رسمی راه حل نیست.

> 📌 **اگر در ایران زندگی می‌کنید**
>
> - **قانون پایه:** «قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان» مصوب 1348 است. ماده 2 بند 6 «هر گونه پیکره (مجسمه)» را اثر حمایت‌شده می‌داند و ماده 5 بند 5 تکثیر از راه «قالب‌ریزی و مانند آن» را از حقوق مادی پدیدآورنده می‌شمارد [۱]. این بند نام اسکن را نمی‌برد؛ **برداشت ما** این است که اسکن و چاپ هم «مانند آن» است.
> - **مدت:** اصلاحیه 1389 ماده 12 را عوض کرد: حق مادی منتقل‌شده با وصیت یا ارث تا 50 سال پس از مرگ پدیدآورنده می‌ماند [۲]. متن ماده 13 درباره اثر سفارشی هنوز می‌گوید حق مادی «تا سی سال از تاریخ پدید آمدن اثر متعلق به سفارش دهنده است»، مگر توافق دیگری شده باشد [۱]. این قاعده ایران است، نه قاعده همگانی.
> - **برن و ماده 22:** ایران عضو کنوانسیون برن نیست؛ فهرست اعضا در `WIPO` در زمان نگارش (۲۰۲۶) 182 عضو را نشان می‌دهد و نام ایران در آن نیست [۵][۶]. ماده 22 حق مادی را فقط وقتی حمایت می‌کند که اثر «برای نخستین بار در ایران چاپ یا پخش یا نشر یا اجراشده باشد و قبلاً در هیچ کشوری چاپ یا نشر یا پخش و یا اجرا نشده باشد» [۱]. اداره حق نشر آمریکا هم ایران را کشوری بدون رابطه شناخته‌شده حق نشر با آمریکا فهرست می‌کند [۲۶].
> - **این اجازه کپی نیست:** فیگوری که در ایران کپی و برای خریدار خارجی فرستاده شود، در کشور خریدار طبق قانون همان کشور سنجیده می‌شود [۲۳] و آنجا می‌تواند نقض باشد. مجوز سایت‌ها، علامت تجاری و حق معنوی هم سر جای خود هستند.
> - **حالت برعکس:** **برداشت ما:** اثری که فقط در ایران منتشر شده، ممکن است در کشورهای عضو برن حمایت نشود. پیمان برن اثر پدیدآورنده‌ای را که نه تبعه کشور عضو است و نه به‌طور معمول در یکی از آن‌ها زندگی می‌کند، فقط وقتی حمایت می‌کند که اثر اول در یک کشور عضو منتشر شده باشد، یا ظرف 30 روز از نخستین انتشار در آنجا هم منتشر شود [۲۳]. اگر در کشوری عضو برن زندگی می‌کنید، وضع شما فرق دارد [۲۳]. همان‌طور اثری که اول در خارج منتشر شده، طبق شرط ماده 22 ممکن است در ایران حق مادی نداشته باشد [۱]. اگر طرح خودتان را برای بازار جهانی می‌سازید، درباره محل نخستین انتشار با وکیل صحبت کنید.
> - **طرح صنعتی و علامت:** «قانون حمایت از مالکیت صنعتی» مصوب 1403 جای قانون 1386 را گرفته است [۴][۸]. طبق مواد 82 و 92، طرح صنعتی 5 سال از تاریخ اظهارنامه (درخواست رسمی ثبت) حمایت می‌شود و دو بار برای پنج سال تمدیدپذیر است. علامت تجاری طبق مواد 95 و 111، 10 سال با تمدیدهای ده‌ساله است [۴]. طبق ماده 84 طرح نباید پیش از اظهارنامه در هیچ جای جهان برای عموم آشکار شده باشد و در مواد این قانون مهلت ارفاقی دیده نمی‌شود [۴]. پس پیش از ثبت، عکس طرح را منتشر نکنید.

> 🎯 **خودت امتحان کن: تمرین: دفتر مجوز سه مدل**
>
> **لازم دارید**
> - تلفن یا رایانه، یا سه نمونه چاپی پایین همین کادر
> - 20 دقیقه
>
> **انجام دهید**
> 1. سه مدل را باز کنید: یک مدل با `NC`، یک مدل با `BY` و یک مدل با شخصیتی معروف.
> 2. برای هر کدام این ستون‌ها را پر کنید: نشانی، طراح، مجوز، نسخه، تاریخ.
> 3. جلوی هر مدل بنویسید: «می‌فروشم با نام طراح»، «اجازه می‌گیرم» یا «نمی‌فروشم یا اجازه کتبی».
> 4. برای آن‌که می‌فروشید، متن آگهی را با نام طراح و مجوز بنویسید.
>
> **اگر اینترنت ندارید**، این سه نمونه را دسته‌بندی کنید:
> - الف) «اژدهای نشسته، طراح: Mina، مجوز: `CC BY-NC 4.0`.»
> - ب) «پایه شش‌ضلعی فیگور، طراح: Arash، مجوز: `CC BY-SA 4.0`.»
> - پ) «فیگور یک ابرقهرمان مشهور سینما، طراح: Leo، مجوز: `CC BY 4.0`.»
>
> **چه می‌بینید و چرا؟**
> احتمالاً مدلی می‌بینید که مجوزش اجازه فروش می‌دهد، ولی شخصیت آن مال کس دیگری است. مجوز فقط حق بارگذارنده را می‌دهد. نمی‌تواند علامت تجاری بدهد [۱۱]. به همین دلیل هر چهار پرسش اول فصل جدا پرسیده می‌شوند.

> 🎯 **خودت امتحان کن: تمرین: پرونده یک طرح خودتان**
>
> **لازم دارید**
> - یک طرح ساده از خودتان، حتی یک پایه فیگور
> - پوشه‌ای در تلفن یا رایانه
> - 30 دقیقه
>
> **انجام دهید**
> 1. طرح اولیه را با تاریخ در پوشه بگذارید.
> 2. دو نسخه میانی فایل را نگه دارید.
> 3. از هر مرحله یک عکس بگیرید.
> 4. بنویسید از چه چیزی الهام گرفته‌اید و چه چیزی را خودتان ساخته‌اید.
> 5. طرح را با فهرست چیزهایی که در کشور شما ثبت نمی‌شوند بسنجید. اگر در ایران هستید، این فهرست ماده 83 قانون 1403 است [۴].
>
> **چه می‌بینید و چرا؟**
> این پرونده نشان می‌دهد طرح مرحله‌به‌مرحله از دست خودتان بیرون آمده است. ارزش اثباتی آن در دادگاه کشور شما را نمی‌دانیم. این کار «روش رایج، آزمایش‌نشده» است.

## چک‌لیست فصل

☐ برای هر مدل فروشی، مجوز و تاریخ را در دفتر نوشته‌ام.
☐ مدل `NC` و «`All Rights Reserved`» را بدون اجازه کتبی نمی‌فروشم.
☐ فیگور شخصیت یا برند دیگران را بدون اجازه صاحب آن نمی‌فروشم.
☐ می‌دانم قانون کشور خریدار هم درباره کار من حکم می‌کند.
☐ طرح تازه را پیش از تصمیم درباره ثبت منتشر نمی‌کنم.
☐ سفارش طراحی را کتبی می‌کنم و به پیش‌فرض قانون تکیه نمی‌کنم.

## منابع

</div>

1. Majlis Research Center. قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان. 1348. [rc.majlis.ir](https://rc.majlis.ir/fa/law/show/96427)
2. Majlis Research Center. قانون اصلاح ماده (12) قانون حمایت از حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان. 1389. [rc.majlis.ir](https://rc.majlis.ir/fa/law/show/788903)
3. WIPO Lex. Electronic Commerce Law of the Islamic Republic of Iran, PDF. 2003. [wipo.int](https://www.wipo.int/edocs/lexdocs/laws/en/ir/ir008en.pdf)
4. Majlis Research Center. قانون حمایت از مالکیت صنعتی. 1403. [rc.majlis.ir](https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1809131)
5. WIPO Lex. Berne Convention contracting parties. 2026. [wipo.int](https://www.wipo.int/wipolex/en/treaties/ShowResults?search_what=C&treaty_id=15)
6. WIPO Lex. Member profile, Iran (Islamic Republic of). 2026. [wipo.int](https://www.wipo.int/wipolex/en/members/profile/IR)
7. Majlis Research Center. قانون حمایت از حقوق پدید آورندگان نرم افزارهای رایانه ای. 1379. [rc.majlis.ir](https://rc.majlis.ir/fa/law/show/93463)
8. WIPO Lex. Act on the Protection of Industrial Property 2024 (IR041). 2024. [wipo.int](https://www.wipo.int/wipolex/en/legislation/details/23341)
9. Creative Commons. Attribution 4.0 International legal code. 2013. [creativecommons.org](https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode)
10. Creative Commons. Attribution-ShareAlike 4.0 International legal code. 2013. [creativecommons.org](https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/legalcode)
11. Creative Commons. Attribution-NonCommercial 4.0 International legal code. 2013. [creativecommons.org](https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/legalcode)
12. Creative Commons. Attribution-NoDerivatives 4.0 International legal code. 2013. [creativecommons.org](https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/legalcode)
13. Creative Commons. CC0 1.0 Universal legal code. 2009. [creativecommons.org](https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/legalcode)
14. Creative Commons. BY-NC 4.0 deed. 2013. [creativecommons.org](https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/deed.en)
15. Prusa Research a.s.. Terms of Service of Printables.com, effective October 15, 2026. 2026. [prusa3d.com](https://www.prusa3d.com/page/terms-of-service-of-printables-com_231249/)
16. MakerBot. Terms of Use, covering thingiverse.com, updated January 03, 2023. 2023. [makerbot.com](https://www.makerbot.com/legal/terms-of-use/)
17. Stefan Bechtold, WIPO. 3D printing and the intellectual property system, Economic Research Working Paper 28. 2015. [wipo.int](https://www.wipo.int/edocs/pubdocs/en/wipo_pub_econstat_wp_28.pdf)
18. Matthew Rimmer, WIPO Magazine. 3D printing, the Maker Movement, IP litigation and legal reform. 2019. [wipo.int](https://www.wipo.int/en/web/wipo-magazine/articles/3d-printing-the-maker-movement-ip-litigation-and-legal-reform-41060)
19. WIPO. Managing Intellectual Property in the Book Publishing Industry, Publication 868. 2011. [wipo.int](https://www.wipo.int/edocs/pubdocs/en/copyright/868/wipo_pub_868.pdf)
20. Franziska Kaiser, WIPO Magazine. Diversity and overlapping IP rights in the comic world. 2020. [wipo.int](https://www.wipo.int/en/web/wipo-magazine/articles/diversity-and-overlapping-ip-rights-in-the-comic-world-41685)
21. Nicole J. S. Sudhindra, WIPO Magazine. Marvel's Superhero Licensing. 2012. [wipo.int](https://www.wipo.int/en/web/wipo-magazine/articles/marvels-superhero-licensing-38127)
22. Basalam. قرارداد، شرایط استفاده از بازار باسلام, no date on text. 1405. [basalam.com](https://basalam.com/about/terms-of-use)
23. WIPO Lex. Berne Convention for the Protection of Literary and Artistic Works, as amended 1979, articles 2(1), 3(1), 3(2), 3(4), 5(2), 7(1), 9(1). 1979. [wipo.int](https://www.wipo.int/wipolex/en/text/283698)
24. U.S. Copyright Office. Copyright in General (FAQ). 2026. [copyright.gov](https://www.copyright.gov/help/faq/faq-general.html)
25. Creative Commons. Frequently Asked Questions: NonCommercial clause; file-sharing and barter. 2026. [creativecommons.org](https://creativecommons.org/faq/)
26. U.S. Copyright Office. Circular 38A, International Copyright Relations of the United States, revised 10/2026. 2026. [copyright.gov](https://www.copyright.gov/circs/circ38a.pdf)

<div dir="rtl">

## جوابِ تمرین‌ها

**دفتر مجوز سه مدل:** مدل `NC` یا «`All Rights Reserved`» ← «اجازه می‌گیرم». مدل `BY`، `BY-SA` یا `CC0` بدون شخصیت شخص ثالث ← «می‌فروشم با نام طراح». هر مدلی که شخصیت شناخته‌شده‌ای را نشان می‌دهد، با هر مجوزی ← «نمی‌فروشم یا اجازه کتبی». در نمونه‌های چاپی: الف «اجازه می‌گیرم»، ب «می‌فروشم با نام طراح» و پ «نمی‌فروشم یا اجازه کتبی»، چون مجوز `BY` علامت تجاری و حق صاحب شخصیت را نمی‌دهد. قبولی: هر سه ردیف ستون‌های کامل دارند و آگهی مدل فروختنی نام طراح، پیوند و نام مجوز را دارد.

**پرونده یک طرح خودتان:** جواب یکتایی ندارد. معیار قبولی: دست‌کم پنج مدرک تاریخ‌دار در پوشه است (طرح اولیه، دو نسخه میانی و دست‌کم دو عکس مرحله)، به‌علاوه یادداشت الهام و سنجش با فهرست ممنوع‌های ثبت.

## در فصل بعد

فصل بعد «قیمت‌گذاری» است. قیمت درست از یک برگه هزینه شروع می‌شود، نه از حدس.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/figur/lessons/t4/s24-copyright (یادستان, Yaadestan)
