# فصل ۰۴ — درصد، نرخ، و تقسیمی که صفر می‌شود

<div dir="rtl">

# فصل ۰۴ — درصد، نرخ، و تقسیمی که صفر می‌شود

## در این فصل چه یاد می‌گیری

پرسش: **«چند درصد از کتاب‌های این کتابخانه امتیازِ چهار و بالاتر دارند؟»**

جوابِ اول: **۳۴٫۶۷ درصد.** جوابِ دوم: **۴۲٫۹۳ درصد.** هر دو از همان ۱٬۲۰۰ سطر، هر دو با همان شمارشِ صورت، و هر دو کاملاً قابلِ‌دفاع. تنها چیزی که فرق می‌کند مخرج است — و کلمهٔ «درصد» در آن جملهٔ فارسی نمی‌گوید کدام مخرج.

و قبل از آن دو، یک جوابِ سوم هم هست که هیچ‌کس دنبالش نبود: **صفر.** ساده‌ترین راهِ نوشتنِ همان درصد در `SQL`، عددِ صفر برمی‌گرداند و خطا هم نمی‌دهد.

![یک تودهٔ یکسان از دیسک‌های کوچک که در دو استوانهٔ مدرجِ هم‌ارتفاع ولی نابرابرقطر ریخته شده و تا دو ارتفاعِ متفاوت بالا آمده](/lesson-assets/t2-s04-percent-and-rate/prompt/01-image-same-heap-two-jars.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- نسبتِ دو شمارش را در `SQL` بگیری بدونِ اینکه تقسیمِ صحیح صفرش کند
- برای هر درصدی که می‌نویسی مخرجش را صریح اعلام کنی
- سهمِ هر گروه از کل را در همان پرسشِ گروهی حساب کنی
- نرخ به‌ازای واحد بسازی و ببینی چطور رتبه‌ها را جابه‌جا می‌کند
- تغییرِ درصدی را درست بگیری و بگویی نسبت به چه چیزی

## قبل از شروع

**از فصلِ ۳:** میانگین و میانه و پراکندگی، میانگینِ وزنی، و اینکه هر جدولِ گروهی باید ستونِ شمارش داشته باشد.

**از ترمِ ۱:** تقسیمِ صحیح — `7/2` در `SQL` می‌شود ۳ — و `CAST`. این فصل تمامش روی همین یک نکته سوار است.

> 📓 **نوت‌بوک:** [نوت‌بوک این فصل را در Colab باز کن](/notebooks/avand/term-2-aggregation/session-04-percent-and-rate.ipynb) — همهٔ کدهای این فصل آماده و به‌ترتیب داخلش هست.

</div>

| جدول | تعدادِ سطر | زمانِ ساخت |
|---|---|---|
| `books` | ۱٬۲۰۰ | کمتر از یک ثانیه |
| `branches` | ۶ | آنی |

<div dir="rtl">

## ۱. اولین تقسیم، و صفری که هیچ‌کس نمی‌خواست

«میانگینِ امانت به‌ازای هر کتاب» را دو جور بنویسیم: یک بار با `AVG` و یک بار با تقسیمِ دستیِ جمع بر شمارش.

</div>

```python
print(q("""
    SELECT AVG(borrowed)                       AS with_avg,
           SUM(borrowed) / COUNT(*)            AS plain_division,
           SUM(borrowed) * 1.0 / COUNT(*)      AS times_one_point_zero,
           CAST(SUM(borrowed) AS REAL) / COUNT(*) AS with_cast
    FROM books
"""))
```

```text
   with_avg  plain_division  times_one_point_zero  with_cast
0   78.4925              78               78.4925    78.4925
```

<div dir="rtl">

**ستونِ دوم ۷۸ داد و بقیه ۷۸٫۴۹۲۵.** اینجا اعشار فقط بریده شد و هنوز عددِ قابلِ‌استفاده‌ای مانده.

حالا همان کار روی یک درصد، جایی که صورت از مخرج کوچک‌تر است:

</div>

```python
print(q("""
    SELECT SUM(rating >= 4.0)              AS good_books,
           COUNT(*)                        AS all_books,
           SUM(rating >= 4.0) / COUNT(*)   AS the_ratio
    FROM books
"""))
```

```text
   good_books  all_books  the_ratio
0         416       1200          0
```

<div dir="rtl">

**۴۱۶ تقسیم بر ۱٬۲۰۰ شد صفر.**

هر دو عدد صحیح‌اند، پس `SQLite` تقسیمِ صحیح انجام می‌دهد: جوابِ واقعی ۰٫۳۴۶ است، اعشار دور ریخته می‌شود، و صفر می‌ماند. **نه خطا، نه هشدار — فقط یک صفر که در یک گزارشِ خودکار می‌تواند ماه‌ها بماند.**

دو راهِ درست کردنش، و هر دو یک کار می‌کنند: **یک طرف را اعشاری کن.**

</div>

```python
print(q("""
    SELECT ROUND(SUM(rating >= 4.0) * 1.0 / COUNT(*), 6)                AS times_one,
           ROUND(CAST(SUM(rating >= 4.0) AS REAL) / COUNT(*), 6)        AS with_cast,
           ROUND(SUM(rating >= 4.0) * 100.0 / COUNT(*), 2)              AS as_percent
    FROM books
"""))
```

```text
   times_one  with_cast  as_percent
0   0.346667   0.346667       34.67
```

<div dir="rtl">

`* 1.0` کوتاه‌تر است و `CAST(... AS REAL)` گویاتر؛ هر دو مجازند و در این دوره هر دو را می‌بینی. **قاعدهٔ عملی: هر جا در `SQL` علامتِ تقسیم می‌نویسی، همان لحظه از خودت بپرس هر دو طرف صحیح‌اند یا نه.**

و ضربِ در ۱۰۰ فقط یک تغییرِ واحد است، نه یک محاسبهٔ تازه.

> 🌱 **ریشه‌اش کجاست:** درصد چیزِ تازه‌ای نیست؛ فقط یک کسر است که مخرجش را همیشه ۱۰۰ گرفته‌ای تا دو نسبتِ نابرابر قابلِ‌مقایسه شوند. اگر می‌خواهی این را از پایه ببینی، [ریشه ترمِ ۲ فصل ۵](/courses/risheh/lessons/term-2-fractions/session-05-percent) با دو نوارِ صدتایی بازش می‌کند.

## ۲. همان شمارش، دو مخرج، دو جواب

حالا پرسشِ اصلی. صورت روشن است: ۴۱۶ کتاب امتیازِ چهار و بالاتر دارند. مخرج چیست؟

</div>

```python
print(q("""
    SELECT SUM(rating >= 4.0)                                AS good,
           COUNT(*)                                          AS all_books,
           COUNT(rating)                                     AS rated_books,
           ROUND(SUM(rating >= 4.0) * 100.0 / COUNT(*), 2)    AS pct_of_all,
           ROUND(SUM(rating >= 4.0) * 100.0 / COUNT(rating), 2) AS pct_of_rated
    FROM books
"""))
```

```text
   good  all_books  rated_books  pct_of_all  pct_of_rated
0   416       1200          969       34.67         42.93
```

<div dir="rtl">

**۳۴٫۶۷ و ۴۲٫۹۳ — هشت واحدِ درصد فاصله، از یک صورتِ مشترک.**

و حالا مهم‌ترین کارِ این فصل: بگو هرکدام جوابِ **چه پرسشی** است.

- **۳۴٫۶۷ درصد** جوابِ این است: «اگر یک کتاب را تصادفی از فهرست بردارم، چقدر احتمال دارد کتابی باشد که امتیازِ چهار و بالاتر خورده؟» مخرجش کلِ فهرست است، و ۲۳۱ کتابِ بی‌امتیاز را **کتاب‌هایی که آن امتیاز را ندارند** حساب می‌کند.
- **۴۲٫۹۳ درصد** جوابِ این است: «از کتاب‌هایی که اصلاً قضاوت شده‌اند، چه سهمی خوب بوده؟» مخرجش فقط کتاب‌های امتیازدار است، و ۲۳۱ کتابِ بی‌امتیاز را از هر دو طرفِ کسر بیرون می‌گذارد.

**هیچ‌کدام غلط نیست و انتخاب به پرسش بستگی دارد.** ولی یک چیز قطعاً غلط است: نوشتنِ «۴۲٫۹ درصدِ کتاب‌ها امتیازِ خوبی دارند» بدونِ اینکه بگویی مخرج کدام است. آن جمله دربارهٔ ۹۶۹ کتاب حرف می‌زند و وانمود می‌کند دربارهٔ ۱٬۲۰۰ کتاب است.

**قاعدهٔ سختِ این فصل: یک درصد تا وقتی مخرجش را نگفته‌ای، عدد نیست.**

## ۳. سهم از کل، در همان پرسشِ گروهی

سهمِ هر دسته از کلِ فهرست را می‌خواهیم. مشکل این است که `COUNT(*)` داخلِ یک `GROUP BY` فقط سطرهای **همان گروه** را می‌شمارد؛ برای مخرج به عددی از بیرونِ گروه نیاز داریم.

راهش این است که یک پرسشِ کامل را داخلِ پرانتز بگذاری، جایی که یک عدد لازم است:

</div>

```python
share = q("""
    SELECT category,
           COUNT(*) AS n,
           ROUND(COUNT(*) * 100.0 / (SELECT COUNT(*) FROM books), 2) AS pct
    FROM books
    GROUP BY category
    ORDER BY pct DESC
""")
print(share)
print("جمع درصدها:", round(share["pct"].sum(), 4))
print("جمع شمارش‌ها:", int(share["n"].sum()))
```

```text
     category    n    pct
0        کودک  167  13.92
1         شعر  164  13.67
2         هنر  161  13.42
3        رمان  146  12.17
4       تاریخ  145  12.08
5         علم  144  12.00
6       فلسفه  137  11.42
7  زندگی‌نامه  136  11.33
جمع درصدها: 100.01
جمع شمارش‌ها: 1200
```

<div dir="rtl">

**`(SELECT COUNT(*) FROM books)` یک زیرپرسشِ اسکالر است: یک پرسشِ کامل که دقیقاً یک عدد برمی‌گرداند و همان‌جا جای یک مقدار می‌نشیند.** فعلاً همین‌قدر بدان؛ ترمِ ۳ فصلِ ۶ کلِ خانوادهٔ زیرپرسش‌ها را باز می‌کند و می‌گوید کِی گران می‌شوند و کِی جای بهتری دارند.

> ✅ **چک کن:** جمعِ ستونِ `n` باید دقیقاً ۱٬۲۰۰ باشد و هست. **ولی جمعِ درصدها ۱۰۰٫۰۱ شد، نه ۱۰۰.** این اشتباه نیست و نباید «درستش کنی» — هشت عدد را جدا جدا گرد کرده‌ای و خطاهای گِرد کردن روی هم جمع شده‌اند. **کارِ درست این است که در گزارش بنویسی درصدها گرد شده‌اند**، نه اینکه یکی از آن‌ها را دستی کم کنی تا جمع صد شود.

## ۴. نرخ به‌ازای واحد: وقتی رتبه‌ها جابه‌جا می‌شوند

پرسشِ گزارشی: **«کدام دسته بیشترین امانت را دارد؟»** یک پرسشِ کاملاً معمولی که دو جوابِ کاملاً متفاوت دارد.

</div>

```python
print(q("""
    SELECT category,
           SUM(borrowed)                          AS loans,
           COUNT(*)                               AS books,
           ROUND(SUM(borrowed) * 1.0 / COUNT(*), 2) AS loans_per_book
    FROM books
    GROUP BY category
    ORDER BY loans DESC
"""))
```

```text
     category  loans  books  loans_per_book
0        کودک  13170    167           78.86
1         هنر  12682    161           78.77
2         شعر  12106    164           73.82
3        رمان  12104    146           82.90
4  زندگی‌نامه  11889    136           87.42
5       فلسفه  11554    137           84.34
6         علم  10351    144           71.88
7       تاریخ  10335    145           71.28
```

<div dir="rtl">

**ستونِ دوم مرتب است و ستونِ آخر نیست — و همین‌جا نگاه کن که چه اتفاقی افتاده.**

«کودک» با ۱۳٬۱۷۰ امانت بالای جدول است، ولی نرخِ هر کتابش ۷۸٫۸۶ است. «زندگی‌نامه» پنجمینِ جدول است با ۱۱٬۸۸۹ امانت، ولی نرخِ هر کتابش ۸۷٫۴۲ است — بالاترینِ کلِ جدول.

**دلیلش این است که دسته‌ها هم‌اندازه نیستند.** «کودک» ۱۶۷ کتاب دارد و «زندگی‌نامه» ۱۳۶ کتاب. جمعِ خام هم اندازهٔ دسته را اندازه می‌گیرد و هم محبوبیتش را، و این دو را از هم جدا نمی‌کند. **نرخ همان جدا کردن است:** مخرج را روی یک واحد ثابت می‌کنی — اینجا «یک کتاب» — و بعد دو دسته قابلِ‌مقایسه می‌شوند.

> 🌱 **ریشه‌اش کجاست:** این دقیقاً همان کاری است که برای مقایسهٔ دو بستهٔ نابرابرِ برنج می‌کنی: قیمتِ هر بسته را به قیمتِ **یک کیلو** تبدیل می‌کنی و تازه آن‌وقت می‌فهمی کدام ارزان‌تر است. [ریشه ترمِ ۲ فصل ۸](/courses/risheh/lessons/term-2-fractions/session-08-rate-unit) همین را با دو بستهٔ واقعی باز می‌کند.

**و یک هشدارِ لازم: نرخ فقط وقتی مقایسه‌پذیر است که مخرجش واقعاً واحدِ درستی باشد.** «امانت به‌ازای هر کتاب» فرض می‌گیرد همهٔ کتاب‌ها مدتِ برابری در فهرست بوده‌اند، و ستونِ `added_at` نشان می‌دهد که نبوده‌اند. **گزارشِ صادقانه عدد را می‌دهد و همین جمله را هم می‌دهد.**

## ۵. تغییرِ درصدی، و اینکه بالا و پایین قرینه نیستند

برای هر سال می‌شماریم چند کتاب به فهرست اضافه شده، بعد تغییرِ سال‌به‌سال را حساب می‌کنیم. **در `SQL` ابزارِ مخصوصِ این کار `LAG` است که فصلِ ۷ می‌آورد؛ فعلاً همان جدولِ گروهی را می‌گیریم و تغییر را کنارش حساب می‌کنیم.**

(نامِ مستعار عمداً `added_year` است و نه `year` — فصلِ ۲ نشان داد که `year` نامِ یک ستونِ واقعیِ همین جدول است و `GROUP BY` آن را می‌گیرد.)

</div>

```python
years = q("""
    SELECT strftime('%Y', added_at) AS added_year, COUNT(*) AS n
    FROM books
    GROUP BY added_year
    ORDER BY added_year
""")
counts = list(years["n"])
labels = list(years["added_year"])
for i in range(1, len(counts)):
    change = (counts[i] - counts[i - 1]) * 100.0 / counts[i - 1]
    print(f"  {labels[i-1]} → {labels[i]} : {counts[i-1]:>4} → {counts[i]:>4}"
          f"   تغییر: {change:+7.2f}٪")
```

```text
  2019 → 2020 :  193 →  206   تغییر:   +6.74٪
  2020 → 2021 :  206 →  166   تغییر:  -19.42٪
  2021 → 2022 :  166 →  165   تغییر:   -0.60٪
  2022 → 2023 :  165 →  188   تغییر:  +13.94٪
  2023 → 2024 :  188 →  178   تغییر:   -5.32٪
  2024 → 2025 :  178 →  104   تغییر:  -41.57٪
```

<div dir="rtl">

سطرِ آخر یک کاهشِ بزرگ نشان می‌دهد و **آن کاهش واقعی نیست**: همان دورهٔ ناقصی است که فصلِ ۲ نشانش داد. این پایگاه داده تا اواسطِ سالِ آخر بیشتر ندارد، پس آن سال با شش سالِ کامل قابلِ‌مقایسه نیست. **یک عددِ درصدیِ درست‌محاسبه‌شده روی دو دورهٔ نابرابر، همچنان یک ادعای غلط است.**

و حالا تلهٔ دومِ درصد. سطرِ دوم را برمی‌داریم — همان ۲۰۶ و ۱۶۶ — و تغییر را یک بار در هر جهت حساب می‌کنیم:

</div>

```python
a, b = counts[1], counts[2]
print("از", a, "به", b, ":", round((b - a) * 100.0 / a, 2), "درصد")
print("از", b, "به", a, ":", round((a - b) * 100.0 / b, 2), "درصد")
print("جمع دو تغییر  :", round((b - a) * 100.0 / a + (a - b) * 100.0 / b, 2), "درصد")
```

```text
از 206 به 166 : -19.42 درصد
از 166 به 206 : 24.1 درصد
جمع دو تغییر  : 4.68 درصد
```

<div dir="rtl">

**همان دو عدد، و دو درصدِ کاملاً متفاوت — و جمعشان صفر نمی‌شود.**

دلیلش این است که مخرجِ این دو کسر یکی نیست: صورتِ هر دو ۴۰ است، ولی اولی بر ۲۰۶ تقسیم شده و دومی بر ۱۶۶. **پس «۱۹ درصد کم شد» و «۲۴ درصد زیاد شد» می‌توانند دربارهٔ یک جفت عددِ واحد باشند، و هیچ‌کدام هم دروغ نباشند.**

> 🌱 **ریشه‌اش کجاست:** همین مکانیزم است که باعث می‌شود ۲۰٪ گران شدن و بعد ۲۰٪ تخفیف، قیمت را به جای اولش برنگرداند. [ریشه ترمِ ۲ فصل ۶](/courses/risheh/lessons/term-2-fractions/session-06-percent-trap) کوتاه است و فقط همین یک عادت را جا می‌اندازد: **بپرس درصدی از چه چیزی.**

## ۶. مخرجی که صفر است، و سکوتِ `SQLite`

برای هر دسته یک نسبت می‌خواهیم: کلِ امانت‌های دسته تقسیم بر تعدادِ کتاب‌های پنج‌ستارهٔ آن. دقت کن که صورت، امانتِ **همهٔ** کتاب‌های دسته است، نه فقط پنج‌ستاره‌ها؛ برای همین عددها از ۱۹۰، یعنی بیشترین امانتِ یک کتاب، خیلی بزرگ‌ترند و «امانتِ هر کتابِ پنج‌ستاره» نیستند. این نسبت فقط برای دیدنِ رفتارِ مخرج ساخته شده است، و بعضی دسته‌ها هیچ کتابِ پنج‌ستاره‌ای ندارند.

</div>

```python
print(q("""
    SELECT category,
           SUM(rating = 5.0)                                  AS five_star,
           ROUND(SUM(borrowed) * 1.0 / SUM(rating = 5.0), 1)   AS raw_rate,
           ROUND(SUM(borrowed) * 1.0 / NULLIF(SUM(rating = 5.0), 0), 1) AS safe_rate
    FROM books
    GROUP BY category
    ORDER BY category
"""))
```

```text
     category  five_star  raw_rate  safe_rate
0       تاریخ          1   10335.0    10335.0
1        رمان          1   12104.0    12104.0
2  زندگی‌نامه          0       NaN        NaN
3         شعر          3    4035.3     4035.3
4         علم          0       NaN        NaN
5       فلسفه          1   11554.0    11554.0
6         هنر          0       NaN        NaN
7        کودک          3    4390.0     4390.0
```

<div dir="rtl">

**دو ستونِ آخر دقیقاً یکی‌اند، و این خودش درسِ اصلی است.**

در `SQLite` تقسیم بر صفر خطا نمی‌دهد؛ `NULL` می‌دهد. پس `NULLIF` اینجا هیچ‌چیزی را «نجات» نداد — کاری که کرد این بود که **تصمیم را در متنِ پرسش دیدنی کند**: هر کسی این پرسش را بخواند می‌فهمد نویسنده‌اش می‌دانسته مخرج ممکن است صفر شود.

و دو دلیلِ عملی که همیشه بنویسی‌اش: در بیشترِ پایگاه داده‌های دیگر تقسیم بر صفر **خطا** می‌دهد و همان پرسش آنجا می‌شکند؛ و `NULLIF` جلوی مخرج‌های صفرِ **غیرِواقعی** را هم می‌گیرد — مثلِ ستونی که مقدارش را نمی‌دانی و به‌اشتباه صفر ذخیره شده.

**و حالا خطرِ واقعی، که هیچ ربطی به `NULLIF` ندارد:** آن سه `NULL` در ستونِ نرخ، در هر محاسبهٔ بعدی بی‌صدا کنار می‌روند.

</div>

```python
rates = q("""
    SELECT category,
           SUM(borrowed) * 1.0 / NULLIF(SUM(rating = 5.0), 0) AS rate
    FROM books
    GROUP BY category
""")
print("تعداد دسته‌ها      :", len(rates))
print("دسته‌های نرخ‌دار    :", int(rates["rate"].notna().sum()))
print("میانگین ستون نرخ   :", round(float(rates["rate"].mean()), 2))
print("همان میانگین اگر آن سه دسته صفر بودند:",
      round(float(rates["rate"].fillna(0).mean()), 2))
```

```text
تعداد دسته‌ها      : 8
دسته‌های نرخ‌دار    : 5
میانگین ستون نرخ   : 8483.67
همان میانگین اگر آن سه دسته صفر بودند: 5302.29
```

<div dir="rtl">

**میانگینی که بر ۵ تقسیم کرده در برابرِ میانگینی که بر ۸ تقسیم کرده.** همان تلهٔ `AVG` و مخرج از ترمِ ۱ فصلِ ۶، این بار در ستونی که خودمان ساختیم.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** وقتی درصدها را پارامتری می‌کنی، پرتکرارترین خطا این است که تعدادِ `?`ها با تعدادِ مقدارها نخواند:

</div>

```python
try:
    q("SELECT COUNT(*) FROM books WHERE borrowed > ? AND rating >= ?", (100,))
except Exception as error:
    print(type(error).__module__ + "." + type(error).__name__)
    print(error)
```

```text
pandas.errors.DatabaseError
Execution failed on sql 'SELECT COUNT(*) FROM books WHERE borrowed > ? AND rating >= ?': Incorrect number of bindings supplied. The current statement uses 2, and there are 1 supplied.
```

<div dir="rtl">

پیام دقیقاً می‌گوید دو مقدار انتظار داشت و یکی گرفت. **ولی خطای واقعاً گران‌قیمتِ این فصل هیچ پیامی ندارد:** همان `SUM(...) / COUNT(*)` که صفر داد، و همان `/ 0` که `NULL` داد و بعد از یک `AVG` ناپدید شد.

> 📏 **اندازه بگیر:** **یک سطر یعنی چه؟** در جدولِ بخشِ ۳ و ۴ یک سطر یک دسته است و درصدش نسبت به کلِ فهرست حساب شده، نه نسبت به گروهِ خودش. در بخشِ ۵ یک سطر یک سال است. **با کدام شمارشِ دوم سنجیدی؟** سه‌تا: جمعِ شمارشِ هشت دسته که ۱٬۲۰۰ شد؛ جمعِ درصدها که ۱۰۰٫۰۱ شد و همان اختلافِ گِرد کردن را لو داد؛ و نرخِ هر کتاب که رتبه‌بندیِ جمعِ خام را جابه‌جا کرد و نشان داد آن رتبه‌بندی چه چیزی را اندازه می‌گرفته. **چه کسی از قلم افتاد؟** ۲۳۱ کتابِ بی‌امتیاز، که بسته به انتخابِ مخرج یا در جواب هستند یا نیستند — و همین انتخاب ۳۴٫۶۷ را به ۴۲٫۹۳ تبدیل کرد؛ سه دسته‌ای که نرخشان `NULL` شد و از میانگینِ نرخ‌ها افتادند؛ نیمهٔ دومِ سالِ آخر؛ و همچنان ۲۴۰ سطرِ `arrivals.csv`.

> 🤖 **از دستیارت بپرس:** «چرا در `SQL` تقسیمِ دو عددِ صحیح، عددِ صحیح می‌دهد و چطور جلویش را بگیرم؟» بعد این را بپرس: **«اگر بگویم ۴۲ درصدِ کتاب‌ها امتیازِ خوبی دارند، خواننده چه فرضی دربارهٔ مخرج می‌کند و آن فرض کجا می‌تواند غلط باشد؟»** — جوابِ کامل باید به سطرهایی اشاره کند که اصلاً امتیاز ندارند؛ اگر جواب فقط دربارهٔ گِرد کردن حرف زد، پرسش را نفهمیده است.

## واژه‌های تازهٔ این فصل

</div>

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| denominator | دنامینیتور | مخرج؛ عددی که بر آن تقسیم می‌کنی |
| rate | ریت | نرخ؛ نسبتی که مخرجش یک واحدِ ثابت است |
| share of total | شر آو توتال | سهم از کل |
| scalar subquery | اسکالر ساب‌کوئری | پرسشی داخلِ پرسش که یک عدد برمی‌گرداند |
| percent change | پرسنت چنج | تغییرِ درصدی نسبت به یک مبنا |
| rounding error | راندینگ ارور | خطای گِرد کردن که در جمع دیده می‌شود |

<div dir="rtl">

## تمرین‌ها

قبل از تمرین، بدونِ نگاه به بالا جواب بده: چرا `416 / 1200` در `SQL` صفر شد؟

**تمرینِ اجباری:** برای هر شعبه دو درصد حساب کن: سهمِ آن شعبه از کلِ کتاب‌ها، و سهمش از کلِ امانت‌ها. **هر دو ستون را کنارِ هم بگذار و جمعِ هرکدام را چاپ کن.** بعد جوابِ سؤالِ اصلی را بنویس: **کدام شعبه سهمش از امانت‌ها بیشتر از سهمش از کتاب‌هاست، و این یعنی چه؟** جوابت باید بگوید کدام‌یک از این دو درصد به پرسشِ «کدام شعبه پرکارتر است» نزدیک‌تر است.

**تمرینِ ستاره‌دار ⭐:** درصدِ کتاب‌های بی‌امتیازِ هر شعبه را حساب کن. بعد **همان درصد را یک بار دیگر با مخرجِ متفاوتی بساز که تو انتخابش می‌کنی** و بنویس هرکدام جوابِ چه پرسشی است. حالا سؤالِ سخت: **آیا می‌شود مخرجی انتخاب کرد که ترتیبِ شعبه‌ها را عوض کند؟** اگر توانستی بسازش و نشان بده؛ اگر نتوانستی، بنویس چرا نمی‌شود — هر دو جواب معتبرند و هر دو باید با عدد پشتیبانی شوند.

## در فصل بعد

این فصل داده را به یک عددِ نسبی خلاصه کرد. فصلِ بعد برعکسش را می‌کند: **به‌جای یک عدد، شکلِ کلِ داده را نشان می‌دهد.** با `CASE` سطل می‌سازیم و می‌شماریم، و بلافاصله می‌بینیم که عرضِ سطل خودش شکل را عوض می‌کند — **همان ستونِ `borrowed` با سطل‌های پنجاه‌تایی چهار سطر می‌دهد که قله را داخلِ سطلِ اول قایم می‌کنند، و با سطل‌های بیست‌تایی یک قلهٔ ۳۰۸تایی کنارِ نُه سطلی که هیچ‌کدامشان به ۱۲۰ نمی‌رسند.**

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/avand/lessons/t2/s04-percent-and-rate (یادستان, Yaadestan)
