# فصل ۰۵ — نوع، عبارت، و تاریخی که متن است

<div dir="rtl">

# فصل ۰۵ — نوع، عبارت، و تاریخی که متن است

## در این فصل چه یاد می‌گیری

دو پرسش می‌نویسیم که کلِ جدول را بینِ خودشان تقسیم می‌کنند: «چاپِ بیشتر از دوم» و «چاپِ دوم یا کمتر». جوابشان **۷۹۶** و **۴۰۴** است و جمعشان دقیقاً **۱۲۰۰** — یعنی حساب می‌خواند و هیچ سطری جا نیفتاده.

**و هر دو عدد غلط‌اند.** جواب‌های درست ۷۸۹ و ۴۱۱ هستند. هفت سطر در دستهٔ اشتباه نشسته‌اند، چون مقدارشان در ستونی که `INTEGER` اعلام شده، **متن** ذخیره شده است.

این فصل دربارهٔ همان چیزی است که این هفت سطر را ساخت: نوعِ مقدار. و در راه، مقایسه‌ای را می‌بینیم که **۳۸۴** جواب می‌دهد جای **۲۰۲**، و آخرش با یک تابعِ ساده آن ۱۲۳ نویسندهٔ فصلِ قبل را به ۱۲۰ برمی‌گردانیم.

![یک جعبهٔ مرتب‌سازی با شکاف‌های شکل‌دار که چند قطعهٔ نامناسب از شکاف اشتباه رد شده‌اند](/lesson-assets/t1-s05-types-and-expressions/prompt/01-image-shape-sorter.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- نوعِ **هر مقدار** را با `typeof` ببینی و بگویی چرا نوعِ ستون تضمینش نمی‌کند
- بگویی مقایسهٔ متن با عدد در `SQLite` چه می‌کند، و با `CAST` درستش کنی
- تقسیمِ صحیح را بشناسی و جلوی صفر شدنِ ناخواسته را بگیری
- با `ROUND` و `CASE WHEN` خروجیِ خواندنی بسازی
- تاریخِ `ISO-8601` را با `date()` و `strftime` بخوانی و بدانی کجا بی‌صدا اشتباه می‌کند

## قبل از شروع

**از فصلِ ۴:** آن ۱۲۳ نامِ یکتا که ۱۲۰ نفر بودند. این فصل با `SQL` درستش می‌کند.

**یک جمله که کلِ فصل روی آن سوار است:** در `SQLite` نوع، صفتِ **مقدار** است نه صفتِ ستون. در بیشترِ پایگاه داده‌های دیگر برعکس است، و همین یک تفاوت منشأِ همهٔ تله‌های این فصل است.

> 📓 **نوت‌بوک:** [نوت‌بوک این فصل را در Colab باز کن](/notebooks/avand/term-1-reading-data/session-05-types-and-expressions.ipynb) — همهٔ کدهای این فصل آماده و به‌ترتیب داخلش هست.

</div>

| جدول | تعدادِ سطر | زمانِ ساخت |
|---|---|---|
| `books` | ۱٬۲۰۰ | کمتر از یک ثانیه |
| `branches` | ۶ | آنی |

<div dir="rtl">

## ۱. پنج نوع، و تابعی که نوعِ هر مقدار را می‌گوید

`SQLite` پنج نوعِ ذخیره‌سازی دارد: `INTEGER` (عددِ صحیح)، `REAL` (عددِ اعشاری)، `TEXT` (متن)، `BLOB` (بایتِ خام) و `NULL` (نبودِ مقدار). `typeof(x)` نوعِ همان مقدار را در همان سطر برمی‌گرداند.

</div>

```python
print(q("""
    SELECT typeof(id)         AS t_id,
           typeof(pages)      AS t_pages,
           typeof(rating)     AS t_rating,
           typeof(price_text) AS t_price,
           typeof(edition)    AS t_edition
    FROM books
    LIMIT 3
"""))
```

```text
      t_id  t_pages t_rating t_price t_edition
0  integer  integer     real    text   integer
1  integer  integer     real    text   integer
2  integer  integer     null    text   integer
```

<div dir="rtl">

**سه سطر، و ستونِ `t_rating` در سطرِ سوم `null` است در حالی که در دو سطرِ بالا `real` بود.** یعنی نوع واقعاً سطر به سطر فرق می‌کند. این همان `NULL`ی است که در فصل‌های قبل چند بار سراغش رفتیم و فصلِ بعد کاملاً بازش می‌کند.

## ۲. `type affinity`: ستونی که `INTEGER` اعلام شده و متن دارد

وقتی جدول را ساختیم، `edition` را `INTEGER` اعلام کردیم. `SQLite` این را یک **گرایش** (`affinity`) می‌فهمد، نه یک قانون: **سعی می‌کند مقدارِ ورودی را به عدد تبدیل کند؛ اگر نتوانست، همان‌طور که هست ذخیره می‌کند و خطا نمی‌دهد.**

رشتهٔ `'3'` به عددِ ۳ تبدیل می‌شود. رشتهٔ `'۳'` — همان سه، با رقمِ فارسی — تبدیل نمی‌شود، چون `SQLite` رقمِ فارسی را عدد نمی‌شناسد. پس متن می‌ماند.

</div>

```python
for kind in ("integer", "text", "real", "null"):
    n = int(q("SELECT COUNT(*) FROM books WHERE typeof(edition) = ?", (kind,)).iloc[0, 0])
    print(f"  edition از نوع {kind:<8}: {n:>5} سطر")
```

```text
  edition از نوع integer :  1163 سطر
  edition از نوع text    :    37 سطر
  edition از نوع real    :     0 سطر
  edition از نوع null    :     0 سطر
```

<div dir="rtl">

سی‌وهفت سطر از ۱٬۲۰۰ سطر در ستونی که «عدد» اعلام شده، متن‌اند. ببینیمشان:

</div>

```python
print(q("""
    SELECT id, edition, typeof(edition) AS kind
    FROM books
    WHERE typeof(edition) = ?
    ORDER BY id
    LIMIT 5
""", ("text",)))
```

```text
    id edition  kind
0   14       ۴  text
1   31       ۳  text
2   46       ۵  text
3  138       ۶  text
4  191       ۴  text
```

<div dir="rtl">

**با چشم که نگاه می‌کنی، این‌ها عددند.** برای `SQLite` رشته‌اند.

## ۳. ۷۹۶ و ۴۰۴، که جمعشان درست است و هر دو غلط‌اند

حالا سؤالِ واقعی: چند کتاب چاپِ بیشتر از دوم دارند؟

</div>

```python
above = int(q("SELECT COUNT(*) FROM books WHERE edition > ?", (2,)).iloc[0, 0])
below = int(q("SELECT COUNT(*) FROM books WHERE edition <= ?", (2,)).iloc[0, 0])
text_rows = int(q("SELECT COUNT(*) FROM books WHERE typeof(edition) = ?", ("text",)).iloc[0, 0])
text_small = int(q("""
    SELECT COUNT(*) FROM books
    WHERE typeof(edition) = ? AND edition IN (?, ?)
""", ("text", "۱", "۲")).iloc[0, 0])

print("edition > 2  :", above)
print("edition <= 2 :", below)
print("جمع دو تکه   :", above + below, "| کل جدول: 1200")
print()
print("از سطرهای دستهٔ اول، چندتا متن‌اند؟", text_rows)
print("و از همان‌ها چندتا واقعاً ۱ یا ۲ هستند؟", text_small)
print("پس جواب درست این است  →  بیشتر از ۲:", above - text_small,
      "| کمتر یا مساوی ۲:", below + text_small)
```

```text
edition > 2  : 796
edition <= 2 : 404
جمع دو تکه   : 1200 | کل جدول: 1200

از سطرهای دستهٔ اول، چندتا متن‌اند؟ 37
و از همان‌ها چندتا واقعاً ۱ یا ۲ هستند؟ 7
پس جواب درست این است  →  بیشتر از ۲: 789 | کمتر یا مساوی ۲: 411
```

<div dir="rtl">

**اینجا مهم‌ترین درسِ کلِ ترم است: شمارشِ کنترلیِ «جمع دو تکه باید کل بشود» کاملاً پاس شد، و هر دو عدد غلط بودند.**

چرا هر ۳۷ سطرِ متنی در دستهٔ «بیشتر از ۲» افتادند؟ چون `SQLite` وقتی متن را با عدد مقایسه می‌کند، **همیشه متن را بزرگ‌تر می‌داند** — قاعده‌ای ثابت و مستند: `NULL` < عدد < متن < `BLOB`. پس `'۱' > 2` هم درست است.

**و درسِ روشیِ این بخش این است:** یک شمارشِ کنترلی که فقط جمع را می‌سنجد، خطاهایی را می‌گیرد که سطر گم می‌کنند، ولی خطاهایی را که سطر را **در دستهٔ اشتباه** می‌گذارند نمی‌گیرد. برای آن‌ها باید سراغِ خودِ داده بروی — که همان کاری است که دو خطِ آخر کردند.

> ✅ **چک کن:** ۷۸۹ + ۴۱۱ باید بشود ۱۲۰۰، و ۷۹۶ − ۷ باید بشود ۷۸۹. اگر عددهایت فرق کرد، احتمالاً `IN (?, ?)` را با رقمِ انگلیسی نوشته‌ای؛ آن سطرها با رقمِ فارسی ذخیره شده‌اند.

## ۴. مقایسهٔ متن با عدد، و `CAST`

همان قاعده روی ستونِ `price_text` — که واقعاً و کاملاً متن است — نتیجهٔ بدتری می‌دهد، چون آنجا **متن با متن** مقایسه می‌شود و مقایسهٔ متنی حرف‌به‌حرف است، نه عددی.

</div>

```python
as_text = int(q("SELECT COUNT(*) FROM books WHERE price_text > ?", ("500000",)).iloc[0, 0])
as_number = int(q("""
    SELECT COUNT(*) FROM books WHERE CAST(price_text AS INTEGER) > ?
""", (500000,)).iloc[0, 0])

print("price_text > '500000'            :", as_text)
print("CAST(price_text AS INTEGER) > ... :", as_number)
print("اختلاف                            :", as_text - as_number, "سطر")
print()
print(q("SELECT ? > ? AS text_compare, CAST(? AS INTEGER) > ? AS number_compare",
        ("99000", "500000", "99000", 500000)))
```

```text
price_text > '500000'            : 384
CAST(price_text AS INTEGER) > ... : 202
اختلاف                            : 182 سطر

   text_compare  number_compare
0             1               0
```

<div dir="rtl">

**صد و هشتاد و دو سطر اختلاف، و خطِ آخر سازوکارش را در دو عدد نشان می‌دهد.**

`'99000' > '500000'` **درست** است. چون مقایسهٔ متنی از چپ شروع می‌کند و می‌بیند `'9'` بزرگ‌تر از `'5'` است — همین‌جا تمام. طولِ رشته اصلاً بررسی نمی‌شود. یعنی همهٔ قیمت‌های پنج‌رقمیِ ۵۱ هزار به بالا در فهرستِ «گران‌تر از ۵۰۰ هزار» نشستند: ۷۸ سطر. ۱۰۴ سطرِ دیگرِ اختلاف هم از همین مقایسهٔ حرف‌به‌حرف می‌آیند: ۳۸ کلمهٔ «نامشخص» و ۶۶ قیمت با رقمِ فارسی، که شمارهٔ نویسه‌شان از `'5'` بالاتر است.

`CAST(x AS INTEGER)` مقدار را به عدد تبدیل می‌کند — ولی آنچه با مقدارهای غیرِعددی می‌کند خودش یک تلهٔ تازه است:

</div>

```python
print(q("""
    SELECT CAST('123' AS INTEGER)     AS ascii_digits,
           CAST('۱۲۳' AS INTEGER)     AS persian_digits,
           CAST('' AS INTEGER)        AS empty_string,
           CAST('نامشخص' AS INTEGER)  AS a_word
"""))
print()
empty = int(q("SELECT COUNT(*) FROM books WHERE price_text = ?", ("",)).iloc[0, 0])
word = int(q("SELECT COUNT(*) FROM books WHERE price_text = ?", ("نامشخص",)).iloc[0, 0])
zeroed = int(q("SELECT COUNT(*) FROM books WHERE CAST(price_text AS INTEGER) = ?",
               (0,)).iloc[0, 0])
print("رشته خالی            :", empty)
print("کلمه «نامشخص»        :", word)
print("بعد از CAST صفر شدند :", zeroed)
print("یعنی رقم فارسی داشتند:", zeroed - empty - word)
```

```text
   ascii_digits  persian_digits  empty_string  a_word
0           123               0             0       0

رشته خالی            : 65
کلمه «نامشخص»        : 38
بعد از CAST صفر شدند : 169
یعنی رقم فارسی داشتند: 66
```

<div dir="rtl">

**`CAST` هرگز خطا نمی‌دهد. هر چیزی را که نتواند بخواند، صفر می‌کند.**

۱۶۹ سطر بعد از `CAST` صفر شدند و قیمتِ هیچ‌کدامشان واقعاً صفر نیست: ۶۵تا رشتهٔ خالی، ۳۸تا کلمهٔ «نامشخص»، و ۶۶تا قیمتِ کاملاً معتبر که فقط با رقمِ فارسی تایپ شده است.

و حالا ببین این ۱۶۹ صفرِ ساختگی با یک میانگین چه می‌کند:

</div>

```python
naive = float(q("SELECT AVG(CAST(price_text AS INTEGER)) FROM books").iloc[0, 0])
careful = float(q("""
    SELECT AVG(CAST(price_text AS INTEGER)) FROM books
    WHERE CAST(price_text AS INTEGER) > ?
""", (0,)).iloc[0, 0])
print("میانگین قیمت، با صفرها  :", naive)
print("میانگین قیمت، بدون صفرها:", careful)
print("اختلاف                  :", round(careful - naive))
```

```text
میانگین قیمت، با صفرها  : 283413.3333333333
میانگین قیمت، بدون صفرها: 329870.0290979631
اختلاف                  : 46457
```

<div dir="rtl">

**چهل‌وشش هزار واحد اختلاف در میانگین، تماماً از ۱۶۹ صفری که خودمان ساختیم.** و هیچ‌کدام از این دو عدد هنوز جوابِ درست نیست: عددِ دوم آن ۶۶ قیمتِ سالمِ رقم‌فارسی را هم انداخته بیرون. بخشِ ۷ ابزارِ نجات دادنشان را می‌دهد.

## ۵. تقسیمِ صحیح

</div>

```python
print(q("SELECT 7/2 AS a, 7.0/2 AS b, 7/2.0 AS c, -7/2 AS d"))
print()
print(q("""
    SELECT title, pages, pages/100 AS shelves_wrong, pages/100.0 AS shelves_right
    FROM books
    LIMIT 3
"""))
```

```text
   a    b    c  d
0  3  3.5  3.5 -3

         title  pages  shelves_wrong  shelves_right
0    روزهای پل    730              7           7.30
1  مه در باران    564              5           5.64
2   روزهای خاک    907              9           9.07
```

<div dir="rtl">

**عدد تقسیم بر عدد، عددِ صحیح می‌دهد.** `7/2` می‌شود ۳ نه ۳٫۵، و اعشار حذف می‌شود نه گرد. برای منفی هم به‌سمتِ صفر بریده می‌شود: `-7/2` می‌شود ۳- نه ۴-.

راهِ‌حل ساده است: **یک طرف را اعشاری کن.** `pages/100.0` یا `CAST(pages AS REAL)/100`.

> 🌱 **ریشه‌اش کجاست:** تقسیم دو سؤالِ کاملاً متفاوت است — «بینِ چند نفر پخش کنم؟» و «چند دستهٔ چندتایی می‌شود؟» — و باقی‌مانده در هرکدام معنیِ متفاوتی دارد. تقسیمِ صحیحِ `SQL` جوابِ سؤالِ دوم را می‌دهد و باقی‌مانده را دور می‌ریزد. اگر این تمایز برایت تازه است، [ریشه ترمِ ۱ فصل ۵](/courses/risheh/lessons/term-1-numbers/session-05-divide) با دوازده شکلات روی میز کاملاً بازش می‌کند.

## ۶. `ROUND` و `CASE WHEN`: خروجیِ خواندنی

فصلِ ۲ به عددِ `3.7868937048503613` رسید و گفت بعداً درستش می‌کنیم. `ROUND(x, n)` همان است:

</div>

```python
print(q("""
    SELECT ROUND(AVG(rating), 2)  AS rating_2,
           ROUND(AVG(pages), 1)   AS pages_1,
           ROUND(AVG(pages))      AS pages_0
    FROM books
"""))
```

```text
   rating_2  pages_1  pages_0
0      3.79    503.8    504.0
```

<div dir="rtl">

> ⚠️ **مواظب باش:** `ROUND` را **فقط در آخرین قدم و فقط برای نمایش** به‌کار ببر. اگر عددی را گرد کنی و بعد رویش حساب کنی، خطا انباشته می‌شود. و دقت کن که `ROUND(x)` بدونِ رقمِ دوم، خروجیِ `REAL` می‌دهد — `504.0` نه `504`.

`CASE WHEN` یک زنجیرهٔ شرط است که به‌جای عدد، برچسب می‌سازد:

</div>

```python
print(q("""
    SELECT title,
           borrowed,
           CASE
               WHEN borrowed = 0  THEN 'هرگز امانت نرفته'
               WHEN borrowed < 20 THEN 'کم‌امانت'
               ELSE 'پرامانت'
           END AS band
    FROM books
    ORDER BY id
    LIMIT 4
"""))
```

```text
         title  borrowed      band
0    روزهای پل        33   پرامانت
1  مه در باران        20   پرامانت
2   روزهای خاک         1  کم‌امانت
3   مه پشت آتش        86   پرامانت
```

<div dir="rtl">

**شرط‌ها از بالا به پایین امتحان می‌شوند و اولین شرطی که درست باشد برنده است.** به سطرِ دوم نگاه کن: `borrowed` برابرِ ۲۰ است و برچسبش «پرامانت» شد، چون شرطِ `< 20` برای ۲۰ درست نیست. **مرزها را همیشه با یک نمونهٔ دقیقاً روی مرز امتحان کن.**

## ۷. متن را دستکاری کن — و ۱۲۳ دوباره ۱۲۰ شود

`||` دو متن را به هم می‌چسباند. `lower` حروف را کوچک می‌کند، `trim` فاصله‌های دو سر را می‌برد، `substr(x, start, len)` تکه‌ای از متن را برمی‌دارد و `length` طولش را می‌دهد.

</div>

```python
print(q("""
    SELECT title || ' — ' || author AS label,
           lower('SQLite')          AS lowered,
           trim('   sqlite   ')     AS trimmed,
           substr(added_at, 1, 4)   AS added_year,
           length(title)            AS title_length
    FROM books
    ORDER BY id
    LIMIT 2
"""))
```

```text
                      label lowered trimmed added_year  title_length
0    روزهای پل — مهدی سلیمی  sqlite  sqlite       2022             9
1  مه در باران — رویا رحیمی  sqlite  sqlite       2019            11
```

<div dir="rtl">

> ⚠️ **مواظب باش:** `lower` و `upper` در `SQLite` فقط روی حروفِ `ASCII` کار می‌کنند. روی متنِ فارسی هیچ کاری نمی‌کنند و هیچ خطایی هم نمی‌دهند. این محدودیتِ مستندِ موتور است، نه باگ.

و حالا `replace(x, old, new)` — تابعی که فصلِ ۴ منتظرش بود:

</div>

```python
raw = len(q("SELECT DISTINCT author FROM books"))
fixed = len(q("""
    SELECT DISTINCT replace(replace(author, 'ي', 'ی'), 'ك', 'ک') AS author
    FROM books
"""))
maryam = int(q("""
    SELECT COUNT(*) FROM books
    WHERE replace(replace(author, 'ي', 'ی'), 'ك', 'ک') = ?
""", ("مریم کریمی",)).iloc[0, 0])

print("نام‌های یکتا، خام        :", raw)
print("نام‌های یکتا، یکسان‌شده  :", fixed)
print("کتاب‌های «مریم کریمی»    :", maryam)
```

```text
نام‌های یکتا، خام        : 123
نام‌های یکتا، یکسان‌شده  : 120
کتاب‌های «مریم کریمی»    : 9
```

<div dir="rtl">

**۱۲۳ شد ۱۲۰، و ۳ شد ۹.** همان عددهایی که فصلِ ۴ اشتباهشان را نشان داد، حالا درست‌اند.

**ولی این یک وصله است، نه درمان.** هر پرسشی که از این به بعد روی `author` بنویسی باید همان دو `replace` را داشته باشد، و اولین باری که یادت برود، عددت دوباره غلط می‌شود. درمانِ واقعی این است که داده **یک بار موقعِ ورود** پاک شود — که کارِ فصلِ ۷ است.

## ۸. تاریخی که متن است

`SQLite` نوعِ «تاریخ» ندارد. تاریخ‌ها متن‌اند، به‌شکلِ `YYYY-MM-DD`. **و این تصادفی نیست: در این قالب، مرتب‌سازیِ متنی دقیقاً همان مرتب‌سازیِ زمانی است**، چون سال قبل از ماه و ماه قبل از روز می‌آید و همه‌شان طولِ ثابت دارند.

`date(x, ...)` روی تاریخ حساب می‌کند و `strftime(fmt, x)` تکه‌ای از آن را بیرون می‌کشد.

</div>

```python
print(q("""
    SELECT added_at,
           date(added_at, '+30 days')  AS due,
           strftime('%Y', added_at)    AS year_part,
           strftime('%m', added_at)    AS month_part
    FROM books
    ORDER BY id
    LIMIT 3
"""))
print()
print("کتاب‌هایی که در ۲۰۲۴ به فهرست اضافه شدند:",
      int(q("SELECT COUNT(*) FROM books WHERE strftime('%Y', added_at) = ?",
            ("2024",)).iloc[0, 0]))
```

```text
     added_at         due year_part month_part
0  2022-07-06  2022-08-05      2022         07
1  2019-03-16  2019-04-15      2019         03
2  2020-11-03  2020-12-03      2020         11

کتاب‌هایی که در ۲۰۲۴ به فهرست اضافه شدند: 178
```

<div dir="rtl">

`strftime` **متن** برمی‌گرداند، نه عدد — به همین دلیل مقایسه‌اش را با `'2024'` نوشتیم و نه با `2024`. اگر عددی مقایسه‌اش کنی، همان قاعدهٔ «عدد کوچک‌تر از متن است» را می‌خوری و صفر سطر می‌گیری.

و یک هشدارِ آخر که در کارِ واقعی گران تمام می‌شود:

</div>

```python
print(q("""
    SELECT date('2024-02-30') AS overflow,
           date('2024-13-45') AS nonsense,
           date('۱۴۰۳-۰۱-۰۱') AS persian_digits
"""))
```

```text
     overflow nonsense persian_digits
0  2024-03-01     None           None
```

<div dir="rtl">

**سی‌ام فوریه وجود ندارد و `SQLite` بی‌صدا اولِ مارس تحویل داد.** نه خطا، نه هشدار — یک تاریخِ کاملاً معتبر که تاریخِ تو نیست. دو مقدارِ دیگر `NULL` شدند، که دستِ‌کم صادقانه است.

> 📏 **اندازه بگیر:** **یک سطر یعنی چه؟** در بخشِ ۳ یک سطر یک کتاب است، ولی «دستهٔ چاپِ بیشتر از دوم» چیزی است که با نوعِ مقدار تعیین شد، نه با معنی‌اش. **با کدام شمارشِ دوم سنجیدی؟** سه‌تا: جمعِ دو دسته که ۱۲۰۰ شد (و پاس شدنش گمراه‌کننده بود)، شمارشِ سطرهای متنی داخلِ هر دسته (۳۷ و ۷)، و تجزیهٔ ۱۶۹ صفرِ `CAST` به سه دلیلِ متفاوت (۶۵ + ۳۸ + ۶۶). **چه کسی از قلم افتاد؟** ۶۶ قیمتِ سالم که چون رقمشان فارسی است در هر حسابِ عددی صفر می‌شوند؛ ۷ کتاب که در دستهٔ اشتباهِ چاپ نشسته‌اند؛ و همچنان ۲۴۰ سطرِ `arrivals.csv` و ۲۳۱ سطرِ بی‌امتیاز.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** اگر از پایگاه دادهٔ دیگری آمده‌ای، احتمالاً اولین کاری که می‌کنی این است که تابعِ آشنایت را صدا بزنی:

</div>

```python
try:
    q("SELECT DATEDIFF(added_at, added_at) FROM books LIMIT 1")
except Exception as error:
    print(type(error).__module__ + "." + type(error).__name__)
    print(error)
```

```text
pandas.errors.DatabaseError
Execution failed on sql 'SELECT DATEDIFF(added_at, added_at) FROM books LIMIT 1': no such function: DATEDIFF
```

<div dir="rtl">

`SQLite` تابعِ `DATEDIFF` ندارد. **معادلش `julianday(a) - julianday(b)` است**، که فاصله را برحسبِ روز — با اعشار — می‌دهد. این یکی از جاهایی است که گویشِ `SQL` واقعاً بینِ موتورها فرق می‌کند.

> 🤖 **از دستیارت بپرس:** «`type affinity` در `SQLite` یعنی چه و چه فرقی با نوعِ سخت‌گیرانه در پایگاه داده‌های دیگر دارد؟» بعد این را بپرس: **«چطور کاری کنم که یک ستون فقط عددِ صحیح بپذیرد و اگر متن دادم خطا بدهد؟»** — جواب یک قید در تعریفِ جدول است، و ترمِ ۴ دقیقاً همان را می‌سازد.

## واژه‌های تازهٔ این فصل

</div>

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| type affinity | تایپ افینیتی | گرایشِ نوعِ ستون؛ توصیه است نه اجبار |
| CAST | کست | تبدیلِ صریحِ یک مقدار به نوعی دیگر |
| integer division | اینتیجر دیویژن | تقسیمی که اعشار را دور می‌ریزد |
| expression | اکسپرشن | عبارتی که از ستون‌ها و عملگرها یک مقدارِ تازه می‌سازد |
| ISO-8601 | ایزو ۸۶۰۱ | قالبِ استانداردِ تاریخ به‌شکلِ `YYYY-MM-DD` |
| CASE WHEN | کیس ون | زنجیرهٔ شرط که برچسب یا مقدار می‌سازد |

<div dir="rtl">

## تمرین‌ها

قبل از تمرین، بدونِ نگاه به بالا جواب بده: چرا `'99000' > '500000'` درست است؟

**تمرینِ اجباری:** ستونِ `price_text` را نجات بده. تابعی از `replace`های تودرتو بنویس که ارقامِ فارسیِ `۰` تا `۹` را به معادلِ انگلیسی‌شان تبدیل کند، بعد `CAST` بگیر و **سه عدد را کنارِ هم چاپ کن**: تعدادِ قیمت‌های قابلِ‌استفاده قبل از تبدیل، بعد از تبدیل، و میانگینِ قیمت روی هرکدام. **بعد بنویس چند سطر همچنان قابلِ‌استفاده نیستند و چرا** — این عددِ باقی‌مانده مهم‌تر از دوتای اول است.

**تمرینِ ستاره‌دار ⭐:** با `CASE WHEN` ستونی بساز که کتاب‌ها را بر اساسِ `pages` به سه دستهٔ «کم‌برگ»، «متوسط» و «پرحجم» تقسیم کند، و مرزها را خودت انتخاب کن. بعد **برای هر سه دسته `COUNT(*)` بگیر و ثابت کن جمعشان ۱۲۰۰ است.** حالا سؤالِ سخت: در بخشِ ۳ دیدیم جمعِ درست‌درآمدن هیچ چیزی را ثابت نمی‌کند. **پس چه آزمونِ دومی طراحی می‌کنی که مطمئن شوی هیچ کتابی در دستهٔ اشتباه نیفتاده؟** جوابت باید `typeof` داشته باشد.

## در فصل بعد

سه فصل است می‌گوییم «فصلِ ۶ دربارهٔ `NULL` است» و هر بار یک تکه‌اش را نشان داده‌ایم: ۲۳۱ سطری که `AVG` نشمرد، `= NULL` که صفر جواب داد، و همین حالا `typeof` که در یک سطر `null` برگرداند. **فصلِ بعد همه‌شان را یک‌جا باز می‌کند** — و با عددی تمام می‌شود که کلِ روایتِ این ترم را عوض می‌کند: **آن ۲۳۱ کتابِ بی‌امتیاز تصادفی انتخاب نشده‌اند؛ بیشترین امانتِ کلِ آن گروه ۲ است.**

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/avand/lessons/t1/s05-types-and-expressions (یادستان, Yaadestan)
