# فصل ۴ — داشبورد وب سنسورها

<div dir="rtl">

# فصل ۴ — داشبورد وب سنسورها

## در این فصل چه می‌سازی

فصل قبل یک اتفاقِ تاریخی افتاد: از مرورگرِ گوشی به بردت فرمان دادی و LED روشن شد. گوشی حرف زد، برد گوش کرد. در این فصل جهت را برعکس می‌کنی: **برد حرف می‌زند، گوشی گوش می‌دهد.**

فیلم‌های پرتابِ موشک را دیده‌ای؟ آن اتاقِ بزرگِ پر از مانیتور که مهندس‌ها به آن خیره‌اند — دمای موتور، سرعت، ارتفاع، همه زنده و همه در یک نگاه. اسمِ چنین صفحه‌ای **Dashboard** است. پروژهٔ این فصل: اتاقِ فرمانِ شخصیِ تو! دما، رطوبت و نورِ اتاقت، زنده روی صفحهٔ گوشی — و نه فقط یک بار، بلکه صفحه‌ای که **خودش** هر چند ثانیه تازه می‌شود:

![معماریِ یک داشبوردِ سنسور در خانه: سمت چپ یک گوشی که صفحهٔ ساده‌ای با عنوان Dashboard و سه ردیفِ مقدار نشان می‌دهد، سمت راست برد ESP32 روی Breadboard که به یک سنسورِ دما با برچسب DHT11 و یک سنسورِ نور با برچسب LDR وصل است؛ وسط یک روتر با موج‌های WiFi و دو فلش بینِ گوشی و برد: فلشِ بالا از گوشی به برد با برچسب request و فلشِ پایین از برد به گوشی با برچسب fresh HTML page که یک صفحهٔ تازه‌پز را حمل می‌کند](/lesson-assets/t4-s04-sensor-dashboard/prompt/01-image-dashboard-architecture.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- با قالبِ f-string یک صفحهٔ HTML بسازی که مقادیرِ زندهٔ دما، رطوبت و نور در آن جاگذاری می‌شود و صفحه را از وب‌سرورِ ESP32 سرو کنی.
- با متاتگِ refresh صفحه را خودکار تازه کنی و بگویی چرا بازهٔ خیلی کوتاه، سرورِ تک‌نفره و سنسورِ کُند را قفل می‌کند.
- خواندنِ سنسور را وسطِ سروکردنِ صفحه با try/except زره‌پوش کنی تا داشبورد با خطای سنسور نمیرد.
- داشبورد را از مرورگرِ گوشی باز کنی و مشکلاتِ رایج را خودت عیب‌یابی کنی.

## قبل از شروع: چک‌لیست پیش‌نیاز

قبل از ادامه این‌ها را چک کن — اگر یکی‌شان لنگ می‌زند، اول برگرد همان فصل:

- **از فصل ۳:** وب‌سرور با socket، پاسخ HTTP، HTML مقدماتی، مسیرِ URL و رشتهٔ سه‌نقل‌قولی — امروز روی همان اسکلت می‌سازیم.
- **از فصل ۱:** اتصال به WiFi با ماژول `network` و چاپ IP برد.
- **از ترم ۲، فصل ۶:** سنسورِ DHT11، ماژول `dht` و `try/except` — کمربندِ ایمنیِ امروز دوباره بسته می‌شود.
- **از ترم ۲، فصل ۳ و ۴:** ADC، LDR با مقسمِ ولتاژ و مفهومِ آستانه.
- **از ترم ۱، فصل ۶:** f-string — ستارهٔ امروز!

لوازم این فصل:

| قطعه / ابزار | تعداد | جایگزین |
|---|---|---|
| برد ESP32 + Breadboard + کابل USB | ۱ | — |
| DHT11 (همان کیت ترم ۲) | ۱ | DHT22 با یک کلمه تغییر در کد |
| LDR + مقاومت 10k | ۱ + ۱ | هر LDR معمولی |
| سیم جامپر | حدود ۸ | — |
| گوشی یا تبلت روی همان WiFi | ۱ | مرورگرِ همان کامپیوتر |
| شبکهٔ WiFi 2.4GHz | ۱ | هات‌اسپاتِ یک گوشیِ دیگر |
| کامپیوتر با Thonny | ۱ | مسیر شبیه‌ساز آخر همین فصل |

> 🧪 **آزمایشگاه:** جادوی این فصل — دیدنِ داشبورد روی گوشیِ واقعی — با بردِ واقعی است و **شبیه‌ساز مرورگرِ ما شبکه را اجرا نمی‌کند**. ولی کلِ کدها (خواندنِ سنسور، ساختِ قالبِ f-string، منطقِ سرور) را آنجا ببین و کپی کن، و مدارِ سنسورها را همان‌جا بساز. [برو به آزمایشگاه](/lab).

## ۱. دو دوستِ قدیمی برمی‌گردند: سیم‌کشی

ربات ترم ۳ فعلاً در پارکینگ می‌ماند — این فصل به میز و Breadboard برمی‌گردیم. دو سنسور از جعبهٔ ترم ۲ بیرون می‌آیند: DHT11 برای دما و رطوبت، و LDR برای نور. سیم‌کشیِ هر دو را قبلاً بارها انجام داده‌ای، پس سریع می‌بندیم — و طبقِ پین‌مپِ همیشگیِ دوره، هیچ پینِ جدیدی هم در کار نیست: DHT11 روی پایهٔ ۱۶ و LDR روی پایهٔ ۳۵.

![سیم‌کشیِ برد ESP32 روی Breadboard با دو سنسور: یک DHT11 آبی با سه سیم که VCC به 3V3، DATA به GPIO 16 و GND به GND می‌رود؛ و یک LDR که مثل مقسمِ ولتاژ بسته شده: یک پایه به 3V3، پایهٔ دیگر به یک نقطهٔ مشترک که هم به GPIO 35 می‌رود هم از طریقِ یک مقاومتِ 10k به GND، و آن نقطهٔ مشترک با یک ذره‌بین برجسته شده](/lesson-assets/t4-s04-sensor-dashboard/prompt/02-image-dashboard-wiring.png)

جدولِ اتصالات:

</div>

| Part | Pin | Connects to | Note |
|---|---|---|---|
| DHT11 | VCC | 3V3 | temperature + humidity |
| DHT11 | DATA | GPIO 16 | standard course pin |
| DHT11 | GND | GND | — |
| LDR | leg 1 | 3V3 | — |
| LDR | leg 2 | GPIO 35 + one leg of 10k resistor | voltage divider node |
| Resistor 10k | other leg | GND | completes the divider |

<div dir="rtl">

یادآوریِ یک‌خطی از ترم ۲: LDR تنها نمی‌تواند عدد بدهد؛ با مقاومتِ 10k یک **مقسمِ ولتاژ** می‌سازد و نقطهٔ وسط به پایهٔ ۳۵ می‌رود — پایه‌ای که فقط-ورودی است و از قضا با WiFi هم مشکلی ندارد. این «از قضا» مهم است: بعضی پایه‌های آنالوگِ ESP32 وقتی WiFi روشن است از کار می‌افتند، ولی پایه‌های گروهِ ADC1 (مثلِ ۳۵) نه. پین‌مپِ دوره از روزِ اول به همین دلیل این پایه‌ها را انتخاب کرده بود — امروز بالاخره فهمیدی چرا!

## ۲. قدمِ اول: سنسورها جدا از وب

قانونِ مهندسی که از ترم ۳ حفظی: **هر قطعه را جدا تست کن، قبل از اینکه واردِ سیستمِ بزرگ کنی.** پس قبل از هر حرفی از وب، مطمئن می‌شویم سنسورها جواب می‌دهند. کدِ کامل، فایل `01_sensor_test.py`:

</div>

```python
# Term 4 - Session 04 - test-e sensor-ha ghabl az web: DHT11 + LDR
from machine import Pin, ADC
import dht
import time

sensor = dht.DHT11(Pin(16))
ldr = ADC(Pin(35))
ldr.atten(ADC.ATTN_11DB)   # bedune in, faghat ta hodud 1 volt andaze migirad

while True:
    try:
        sensor.measure()
        t = sensor.temperature()
        h = sensor.humidity()
        light = ldr.read()                # 0 ta 4095
        light_pct = light * 100 // 4095   # tabdil be darsad (0 ta 100)
        print(f"Temp: {t} C | Hum: {h} % | Light: {light_pct} %")
    except OSError:
        print("khata dar khandan-e DHT11!")
    time.sleep(2)
```

<div dir="rtl">

همه‌چیز آشناست، فقط یک خط تازگی دارد: `light * 100 // 4095`. سنسورِ نور عددی بین ۰ تا ۴۰۹۵ می‌دهد — ولی اگر روی داشبورد بنویسی «نور: ۲۸۹۰»، هیچ‌کس نمی‌فهمد یعنی چه. داشبوردِ خوب **ترجمه می‌کند**: عددِ خام را در ۱۰۰ ضرب و بر ۴۰۹۵ تقسیم می‌کنیم — با همان تقسیمِ صحیحِ `//` ترم ۲، فصل ۳ — و می‌شود درصد. حالا «نور: ۷۰٪» را مامان‌بزرگ هم می‌فهمد.

✅ **چک کن:** Run بزن، دستت را روی LDR بگذار و روی DHT11 ها کن — اعداد باید تکان بخورند. سنسورها زنده‌اند؟ برویم سراغِ وب.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** مقدارِ نور همیشه ۰ یا همیشه ۱۰۰ است؟ مقسمِ ولتاژ غلط بسته شده یا خطِ `ldr.atten(ADC.ATTN_11DB)` جا افتاده — مدارِ LDR را با جدولِ سیم‌کشی چک کن. اگر مدام `khata dar khandan-e DHT11` می‌بینی، سیمِ DATA شل است یا به پایهٔ ۱۶ نرفته.

## چالش: چرا نور را به درصد تبدیل کردیم و چرا // نه /؟

قبل از ادامه جواب بده: چرا مقدارِ LDR را به درصد تبدیل کردیم، و چرا از `//` استفاده کردیم نه `/`؟

---

**جواب:** به درصد تبدیل کردیم چون عددِ خامِ ۰ تا ۴۰۹۵ برای آدم معنایی ندارد، ولی «۷۰٪» را همه می‌فهمند — داشبوردِ خوب داده را **ترجمه** می‌کند. و `//` (تقسیمِ صحیح) را به‌جای `/` گذاشتیم چون درصدِ نور را عددِ صحیح می‌خواهیم، نه یک عددِ اعشاریِ دنباله‌دار مثلِ 70.57 — برای نمایشِ روی صفحه، عددِ صحیح تمیزتر است.

## ۳. قلبِ فصل: قالبِ f-string برای HTML

مدرسه‌ات را تصور کن که کارنامه چاپ می‌کند. یک **قالب** بیشتر ندارد: «دانش‌آموز ... در درسِ ... نمرهٔ ... گرفت.» ولی برای هر نفر، جاهای خالی با اسم و نمرهٔ خودش پر می‌شود. صفحهٔ داشبوردِ ما هم دقیقاً همین است: اسکلتِ HTML همیشه یکی است، فقط سه جای خالی دارد — دما، رطوبت، نور — که هر بار با عددِ تازه پر می‌شود. و پرکنندهٔ جاهای خالی در Python را از ترم ۱ می‌شناسی: **f-string** با آکولادهایش!

فصل قبل صفحهٔ HTML را در یک رشتهٔ سه‌نقل‌قولی گذاشتیم. امروز فقط یک حرفِ `f` پشتش می‌گذاریم — و ناگهان آکولادها زنده می‌شوند. من عجله دارم داشبورد را ببینم، پس مقدارِ سنسور را مستقیم وسطِ HTML می‌اندازم؛ مثلاً این خط:

</div>

```python
<p>Temperature: <b>{sensor.temperature} C</b></p>
```

<div dir="rtl">

اجرا می‌کنم، IP را در مرورگرِ گوشی باز می‌کنم و... صفحه آمد، ولی به‌جای دما نوشته:

</div>

```text
Temperature: <bound_method> C
```

<div dir="rtl">

`<bound_method>` دیگر چیست؟! هیچ خطای قرمزی هم در کار نیست — این را می‌شناسی: **باگِ بی‌صدا**، همان که ترم ۳ با `robot.stop` بدونِ پرانتز دیدیم. `sensor.temperature` بدونِ پرانتز یعنی «خودِ تابع»، نه «نتیجهٔ اجرایش». f-string هم مؤدبانه همان چیزی را که دادیم چاپ کرده: اسمِ یک تابع. پرانتز می‌گذارم — `sensor.temperature()` — و درست می‌شود.

ولی حالا که دستم اینجاست، بگذار تمیزترش کنم: به‌جای صدازدنِ تابع وسطِ HTML، اول همهٔ مقدارها را در متغیر می‌ریزم، بعد در قالب جا می‌دهم. هم خواناتر است، هم جای خطا کمتر. کدِ کامل، فایل `02_dashboard_basic.py`:

</div>

```python
# Term 4 - Session 04 - dashboard-e paye: safhe-ye HTML ba adad-haye zende (refresh dasti)
# DHT11 -> GPIO 16 | LDR -> GPIO 35 (maghsam-e voltage ba moghavemat 10k)
from machine import Pin, ADC
import network
import socket
import dht
import time

WIFI_SSID = "esm-e-wifi-khodet"     # <- esm-e WiFi-e khane-ye khodet
WIFI_PASS = "password-e-wifi"       # <- jalase 6: in be secrets.py miravad!

sensor = dht.DHT11(Pin(16))
ldr = ADC(Pin(35))
ldr.atten(ADC.ATTN_11DB)

# --- ettesal be WiFi (az jalase 1) ---
wlan = network.WLAN(network.STA_IF)
wlan.active(True)
wlan.connect(WIFI_SSID, WIFI_PASS)
print("dar hal-e ettesal be WiFi...")
tries = 0
while not wlan.isconnected() and tries < 15:
    time.sleep(1)
    tries = tries + 1
if wlan.isconnected():
    print("vasl shod! IP:", wlan.ifconfig()[0])
else:
    print("vasl nashod - WiFi ra ba code-haye jalase 1 check kon")

# --- web server (se khat-e hamishegi-e jalase 3) ---
s = socket.socket()
s.bind(("0.0.0.0", 80))
s.listen(1)
print("server amade ast. IP-e bala ra dar morurgar-e gushi baz kon.")

while True:
    conn, addr = s.accept()
    request = str(conn.recv(1024))   # darkhast ra migirim (fe'lan kari ba mohtavayash nadarim)

    # sense: khandan-e sensor-ha baraye hamin darkhast
    sensor.measure()
    t = sensor.temperature()
    h = sensor.humidity()
    light_pct = ldr.read() * 100 // 4095

    html = f"""<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
  <meta name="viewport" content="width=device-width">
  <title>AIRO Dashboard</title>
</head>
<body>
  <h1>AIRO Sensor Dashboard</h1>
  <p>Temperature: <b>{t} C</b></p>
  <p>Humidity: <b>{h} %</b></p>
  <p>Light: <b>{light_pct} %</b></p>
</body>
</html>"""

    conn.send("HTTP/1.1 200 OK\r\nContent-Type: text/html\r\n\r\n")
    conn.send(html)
    conn.close()
```

<div dir="rtl">

دقت کن اسمِ متغیرهای شبکه این‌جا `WIFI_SSID` و `WIFI_PASS` است؛ همین دو اسم را در بالای فایل با اسم و پسوردِ شبکهٔ خودت پر کن. (در فصل‌های ۱ تا ۳ همین دو متغیر `SSID` و `PASSWORD` نام داشتند. اسمِ متغیر را برنامه‌نویس خودش انتخاب می‌کند. تنها قانون این است که در **کلِ یک فایل** یکی بماند.) دو نکتهٔ تازه در قالب هم هست: اول، متاتگِ `viewport` در `head` — یک خطِ جادویی که به مرورگرِ گوشی می‌گوید «این صفحه را برای عرضِ گوشی نشان بده»؛ بدونِ آن، گوشی صفحه را ریز و زوم‌شده نشان می‌دهد. تگ‌های داخلِ `head` همین‌اند: چیزِ دیدنی نیستند، **دستور برای مرورگرند**. دوم، برچسب‌ها را انگلیسی نوشتم؛ فارسی داخلِ صفحهٔ وب دردسرِ کدگذاری دارد و فعلاً ساده نگهش می‌داریم.

> ⚠️ **مواظب باش:** پسوردِ WiFi را فعلاً مستقیم بالای فایل نوشتیم — همان کامنتِ کد هم می‌گوید که در فصل‌های بعد این پسورد به یک فایلِ جدا (`secrets.py`) منتقل می‌شود. تا آن موقع: این فایل را برای کسی نفرست و جای عمومی نگذارش.

✅ **چک کن:** اجرا کن، IP را در مرورگرِ گوشی باز کن — باید سه عددِ زنده روی صفحه ببینی، با تیترِ درشت. دست بگذار روی LDR و صفحه را دستی refresh کن؛ عددِ نور باید بیفتد. بردت الان یک وب‌سایتِ واقعی دارد که خودش دادهٔ واقعی تولید می‌کند!

> 🔧 **اگر کار نکرد:** صفحه به‌جای عدد، متنِ `<bound_method>` نشان می‌دهد؟ پرانتزِ تابع جا افتاده — `sensor.temperature` باید `sensor.temperature()` باشد (باگِ بی‌صداست، خطا نمی‌گیری). اگر صفحه دقیقاً متنِ `{t}` را نشان داد نه عدد را، حرفِ `f` قبل از `"""` جا افتاده؛ رشتهٔ قالب باید با `f"""` شروع شود.

## چالش: چرا عددِ دما با هر refresh عوض می‌شود؟

قبل از ادامه جواب بده: چرا عددِ دما با هر refresh عوض می‌شود؟ صفحه که یک بار ساخته شد... یا نشد؟ (راهنمایی: کدِ خواندنِ سنسور کجای حلقه است؟)

---

**جواب:** صفحهٔ ما **ذخیره‌شده نیست، تازه‌پز است!** هر بار که مرورگر در می‌زند، حلقهٔ سرور یک دور می‌چرخد: سنسور را همان لحظه می‌خواند، قالب را با عددهای همان لحظه پر می‌کند و می‌فرستد. مثلِ نانوایی که هر مشتری نانِ همان لحظه را می‌گیرد، نه نانِ دیروز. برای همین کدِ خواندنِ سنسور **داخلِ** حلقه است، نه بیرونِ آن.

## ۴. refresh خودکار: صفحه‌ای که خودش تازه می‌شود

یک جای کار می‌لنگد: برای دیدنِ عددِ تازه باید هی خودت دکمهٔ refresh را بزنی. داشبوردِ واقعی که این‌طور نیست. راه‌حل، یک متاتگِ دیگر از همان خانوادهٔ `head` است — این یکی به مرورگر می‌گوید «هر چند ثانیه یک بار، خودت دوباره همین صفحه را بخواه»:

</div>

```html
<meta http-equiv="refresh" content="5">
```

<div dir="rtl">

همین! `content="5"` یعنی هر ۵ ثانیه. این خط را به `head` اضافه کن، اجرا کن، و حالا به گوشی نگاه کن: دستت را روی LDR بگذار و چند ثانیه بعد، بدونِ اینکه دست به گوشی بزنی، عدد خودش عوض می‌شود. مرورگر شده مثلِ بچه‌ای که در سفر هی می‌پرسد «رسیدیم؟ رسیدیم؟» و سرورِ ما هر بار صبورانه یک صفحهٔ تازه می‌پزد.

ذهنِ مهندسیِ تو الان باید یک سؤال بپرسد: چرا ۵؟ هر چه کوچک‌تر، زنده‌تر — چرا ۱ نگذاریم؟ بیا امتحان کنیم؛ `content="1"` بگذار و اجرا کن. دو چیز فوری اذیت می‌شوند: **یک**، صفحه آرام‌وقرار ندارد و تا می‌آیی نگاهش کنی می‌پرد. **دو**، سرورِ ما **تک‌نفره** است (دیوارِ چهارمِ فصل ۳ یادت هست؟) و حالا هر ثانیه یک سفارش می‌گیرد و هیچ نفسی بین سفارش‌ها ندارد. و چند ثانیه بعد، مشکلِ سوم با صدای بلند می‌رسد:

</div>

```text
OSError: [Errno 116] ETIMEDOUT
```

<div dir="rtl">

سرور مُرد — و چون سرورِ مرده جواب نمی‌دهد، صفحهٔ گوشی هم برای همیشه در حالِ چرخیدن ماند. (به شمارهٔ خطا گیر نده: روی نسخه‌های مختلفِ MicroPython همین خطا با عددِ دیگری هم دیده می‌شود — مثلاً در ترم ۲ عددش ۱۱۰ بود. چیزی که مهم است **نامِ** `ETIMEDOUT` است، نه رقمش.) مقصر کیست؟ DHT11! از ترم ۲ یادت هست که این سنسور کُند است و بین دو خواندن حداقل دو ثانیه استراحت می‌خواهد. وقتی مرورگر هر ثانیه در می‌زند، ما هم هر ثانیه `measure()` صدا می‌زنیم و سنسورِ بیچاره وسطِ کار جواب نمی‌دهد: `ETIMEDOUT` یعنی «منتظر ماندم، خبری نشد». پس عددِ refresh یک **معامله** است: کوچک‌تر یعنی زنده‌تر ولی پرفشارتر؛ بزرگ‌تر یعنی آرام‌تر ولی کهنه‌تر. برای دما و نورِ یک اتاق، ۵ ثانیه انتخابی عالی است — دمای اتاق که ثانیه‌ای عوض نمی‌شود. برش می‌گردانم روی ۵.

## چالش: content="1" دقیقاً دو چیز را اذیت کرد — کدام دو؟

با `content="1"` دقیقاً دو چیز اذیت شدند (قبل از اینکه سرور بمیرد). کدام دو چیز؟

---

**جواب:** یک، **خواندنِ صفحه**: صفحه هر ثانیه می‌پرد و آرام‌وقرار ندارد. دو، **سرورِ تک‌نفره**: سرور هر ثانیه یک سفارشِ تازه می‌گیرد و نفسی بین سفارش‌ها ندارد. (و در نهایت همین فشار، سنسورِ کُندِ DHT11 را به `ETIMEDOUT` می‌رساند و سرور را می‌کُشد.)

## ۵. زرهِ try/except: سروری که با خطای سنسور نمی‌میرد

یک حقیقتِ تلخ باقی است: حتی با ۵ ثانیه هم DHT11 هر از گاهی بدقلقی می‌کند — ترم ۲ به همین دلیل کمربندِ try/except بستیم. آن موقع اگر خواندن خطا می‌داد، فقط یک `print` از دست می‌رفت. الان اوضاع جدی‌تر است: خطای سنسور **وسطِ سروکردنِ صفحه** یعنی سرور می‌میرد، و سرورِ مرده یعنی داشبوردِ کور تا وقتی که بدوی و دوباره اجرایش کنی. قانونِ طلاییِ امروز: **سرور هیچ‌وقت نباید بمیرد — حتی وقتی سنسور می‌میرد.** زره را می‌پوشیم؛ خواندنِ DHT11 داخلِ try، و اگر خطا شد، به‌جای عدد، سه خطِ تیره:

</div>

```python
try:
    sensor.measure()
    temp_text = f"{sensor.temperature()} C"
    hum_text = f"{sensor.humidity()} %"
except OSError:
    temp_text = "---"
    hum_text = "---"
```

<div dir="rtl">

> 🔧 **یک استثنای کوچک:** خطای نادرِ `Exception: checksum error` که در ترم ۲ دیدی از خانوادهٔ `OSError` نیست و این زره آن را نمی‌گیرد، پس سرور در آن حالت می‌ایستد. سیم را محکم کن و دوباره اجرا کن.

ترفند را دیدی؟ به‌جای اینکه عددِ خام را در قالب بگذارم، اول **متنِ آماده برای نمایش** را در متغیر می‌سازم: `temp_text` یا عدد است یا `---`. قالبِ HTML دیگر خبر ندارد سنسور سالم بود یا نه — فقط متن را نشان می‌دهد. تقسیمِ کارِ تمیز: یکی می‌خواند و تصمیم می‌گیرد، یکی فقط نمایش می‌دهد. یک هدیهٔ دیگر هم اضافه می‌کنیم: با آستانهٔ ترم ۲، وضعیتِ نور را هم ترجمه می‌کنیم — زیر ۳۰ درصد یعنی TARIK. حالا داشبورد فقط عدد نمی‌گوید، **قضاوت** هم می‌کند. کدِ کامل، فایل `03_dashboard_auto.py`:

</div>

```python
# Term 4 - Session 04 - dashboard-e nahayi: refresh-e khodkar + zereh-e try/except
# ghanun-e talayi: server hich vaght nabayad bemirad - hatta vaghti sensor mimirad!
from machine import Pin, ADC
import network
import socket
import dht
import time

WIFI_SSID = "esm-e-wifi-khodet"     # <- esm-e WiFi-e khane-ye khodet
WIFI_PASS = "password-e-wifi"       # <- jalase 6: in be secrets.py miravad!

LIGHT_THRESHOLD = 30    # zir-e in darsad -> TARIK (mesle astane-ye Term 2)

sensor = dht.DHT11(Pin(16))
ldr = ADC(Pin(35))
ldr.atten(ADC.ATTN_11DB)

wlan = network.WLAN(network.STA_IF)
wlan.active(True)
wlan.connect(WIFI_SSID, WIFI_PASS)
print("dar hal-e ettesal be WiFi...")
tries = 0
while not wlan.isconnected() and tries < 15:
    time.sleep(1)
    tries = tries + 1
if wlan.isconnected():
    print("vasl shod! IP:", wlan.ifconfig()[0])
else:
    print("vasl nashod - WiFi ra ba code-haye jalase 1 check kon")

s = socket.socket()
s.bind(("0.0.0.0", 80))
s.listen(1)
print("dashboard amade ast!")

while True:
    conn, addr = s.accept()
    request = str(conn.recv(1024))

    # khandan-e DHT11 ba zereh: agar khata dad, dashboard zende mimanad
    try:
        sensor.measure()
        temp_text = f"{sensor.temperature()} C"
        hum_text = f"{sensor.humidity()} %"
    except OSError:
        temp_text = "---"
        hum_text = "---"

    light_pct = ldr.read() * 100 // 4095
    if light_pct < LIGHT_THRESHOLD:
        light_status = "TARIK"
    else:
        light_status = "ROSHAN"

    html = f"""<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
  <meta name="viewport" content="width=device-width">
  <meta http-equiv="refresh" content="5">
  <title>AIRO Dashboard</title>
</head>
<body>
  <h1>AIRO Sensor Dashboard</h1>
  <p>Temperature: <b>{temp_text}</b></p>
  <p>Humidity: <b>{hum_text}</b></p>
  <p>Light: <b>{light_pct} %</b> ({light_status})</p>
</body>
</html>"""

    conn.send("HTTP/1.1 200 OK\r\nContent-Type: text/html\r\n\r\n")
    conn.send(html)
    conn.close()
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** صفحه بالا می‌آید و اعداد هر ۵ ثانیه خودشان تازه می‌شوند. حالا بی‌رحمانه‌ترین تست: سیمِ DATA سنسور را همین وسطِ کار بکش! ردیفِ دما و رطوبت `---` می‌شود ولی نور همچنان زنده می‌ماند — داشبورد نمی‌میرد. سیم را برگردان؛ چند ثانیه بعد اعداد برمی‌گردند. این یعنی مهندسی: سیستمی که خرابیِ جزئی، کاملش نمی‌کند.

> 💡 **نکته:** یک کلمه دربارهٔ **حافظه**، چون در وب‌سرورِ کوچک مهم است: هر درخواست یک صفحهٔ تازه در حافظه می‌سازد. ESP32 حافظهٔ کمی دارد؛ دو قانون را همیشه رعایت کن: صفحه‌ات را **کوچک** نگه دار (داشبوردِ ما چند خط بیشتر نیست — عالی)، و `conn.close()` را **هرگز** فراموش نکن — هر اتصالِ بازمانده، یک تکه حافظهٔ گروگان‌گرفته است. اگر روزی `MemoryError` دیدی، همین دو را چک کن و برد را یک بار ریست کن.

## چالش: آیا refreshِ ۱۰ ثانیه‌ای مشکلِ خطای سنسور را حل می‌کرد؟

اگر به‌جای زرهِ try/except، فقط refresh را ۱۰ ثانیه می‌کردیم، مشکلِ خطای سنسور حل می‌شد یا نه؟ چرا؟

---

**جواب:** نه. refreshِ بزرگ‌تر فقط **فشار را کم می‌کند** و احتمالِ خطا را پایین می‌آورد، ولی DHT11 هر از گاهی هنوز بدقلقی می‌کند — و همان یک خطای گاه‌به‌گاه، بدونِ زره، سرور را می‌کُشد. فقط `try/except` است که سرور را موقعِ خطای `OSError` سنسور زنده نگه می‌دارد. refresh و زره دو کارِ متفاوت می‌کنند: یکی فشار را تنظیم می‌کند، دیگری سرور را نجات می‌دهد.

## قطعه نداری؟ مسیر شبیه‌ساز

دیدنِ داشبورد روی گوشیِ واقعی به بردِ واقعی نیاز دارد و **شبیه‌ساز مرورگرِ ما شبکه را اجرا نمی‌کند**. ولی کلِ منطق — خواندنِ سنسور، ساختِ قالبِ f-string، و پیام‌های سرور — را در آزمایشگاه ببین و کپی کن، و مدارِ DHT11 و LDR را همان‌جا بساز (اگر DHT11 در دسترس نبود، مثلِ ترم ۲ فقط `dht.DHT11` را به `dht.DHT22` عوض کن). برای تجربهٔ کاملِ داشبورد روی گوشی، سخت‌افزارِ واقعی لازم است.

> 🧪 **آزمایشگاه:** کدها را ببین و کپی کن و مدارِ سنسورها را بساز — [برو به آزمایشگاه](/lab).

## واژه‌های تازه این فصل

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| Dashboard | دَشبورد | صفحهٔ یک‌نگاهیِ وضعیت — اتاقِ فرمانِ شخصی |
| Template | تِمپلِیت | قالب؛ اسکلتِ آماده با جاهای خالی برای پرشدن |
| Refresh | ریفرِش | تازه‌کردنِ صفحه؛ درخواستِ دوباره از سرور |
| Meta tag | مِتا تَگ | برچسبِ داخلِ head که دستوری برای مرورگر است، نه چیزِ دیدنی |
| Viewport | ویوپورت | پنجرهٔ دیدِ مرورگرِ گوشی؛ متاتگش صفحه را گوشی‌پسند می‌کند |
| Serve | سِرو | سروکردن؛ پختن و فرستادنِ صفحه برای مرورگر |

## تمرین‌ها

اول چک‌لیست پایان فصل: داشبورد را از مرورگرِ گوشی باز می‌کنی و هر سه مقدار (دما، رطوبت، نور) واقعی و زنده‌اند؛ صفحه بدونِ دست‌زدن هر ۵ ثانیه خودش تازه می‌شود؛ با کشیدنِ سیمِ DHT11 وسطِ کار داشبورد `---` نشان می‌دهد و سرور زنده می‌ماند؛ و می‌توانی توضیح بدهی چرا refreshِ خیلی سریع دو مشکل می‌سازد. اگر همه بله است، برو سراغ تمرین‌ها:

- **تمرین اجباری:** داشبوردِ نهایی را با اسمِ `my_dashboard.py` برای اتاقِ خودت شخصی‌سازی کن: آستانهٔ نور را با آزمایشِ واقعی (چراغ روشن، چراغ خاموش، پردهٔ کشیده) طوری تنظیم کن که TARIK و ROSHAN با حسِ خودت جور دربیاید، و یک ردیفِ وضعیتِ دما اضافه کن با `elif` (رفیقِ قدیمیِ ترم ۱): زیرِ ۱۸ درجه SARD، از ۱۸ تا ۲۸ KHOB، بالای ۲۸ GARM. در دفترچهٔ مهندسی بنویس چه آستانه‌هایی انتخاب کردی و چرا.
- **تمرین ستاره‌دار ⭐:** پتانسیومتر را (طبقِ پین‌مپ روی پایهٔ ۳۴) به مدار اضافه کن و یک ردیفِ «KNOB» به داشبورد بده که درصدِ چرخش را نشان دهد — حالا سه سنسورِ زنده داری! بعد عنوانِ صفحه را با f-string شخصی کن: `AIRO Dashboard - <esm-e-khodet>`. یک فیلمِ سی‌ثانیه‌ای از داشبوردت بگیر.

## در فصل بعد

فصل قبل به برد فرمان دادیم، امروز از برد گزارش گرفتیم. فصل بعد این دو را با هم سوارِ چیزی می‌کنیم که چند فصل است در پارکینگ منتظر است: **ربات ترم ۳!** صفحهٔ وب با دکمه‌های جلو، عقب، چپ، راست — گوشی‌ات می‌شود ریموت و رباتت می‌شود ماشینِ کنترلی، ولی ماشینِ کنترلی‌ای که کنترلش را خودت از صفر ساخته‌ای.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/airo/lessons/t4/s04-sensor-dashboard (یادستان, Yaadestan)
