# فصل ۷ — خواندن خط

<div dir="rtl">

# فصل ۷ — خواندن خط

## در این فصل چه می‌سازی

ربات تو راه می‌رود، مانع را می‌بیند، دور می‌زند و از گوشه‌ها فرار می‌کند. ولی مسابقات رباتیک واقعی را نگاه کن: ربات‌ها روی یک **خط** حرکت می‌کنند، مثل قطار روی ریل، با سرعت و دقتی که آدم کیف می‌کند. ربات از کجا می‌فهمد خط کجاست؟ سنسور فاصله که رو به جلو نگاه می‌کند و خطِ چسبیده به زمین را نمی‌بیند! جواب در جعبهٔ کیت توست: سه قطعهٔ کوچک که تا امروز دست‌نخورده مانده — سنسور خط TCRT5000، چشمی که به‌جای روبه‌رو، **پایین** را نگاه می‌کند و فقط یک چیز می‌گوید: «زیر من سیاه است یا سفید؟» در این فصل این سه چشم را به ربات می‌دهی، کالیبره‌شان می‌کنی و یادشان می‌دهی گزارش بدهند. حرکت روی خط؟ آن مال فصل بعد است — امروز فقط **خواندن**. عجله نکن؛ رباتی که خوب نمی‌خواند، خوب هم نمی‌راند. سیم‌کشی سه چشم این است:

![سیم‌کشی سه سنسور خط: هر سه از 3V3 تغذیه می‌شوند، GND مشترک، و خروجی D0 آن‌ها به پایه‌های فقط-ورودی ۳۴ و ۳۵ و ۳۶ می‌رود](/lesson-assets/t3-s07-line-sensors/prompt/03-image-line-sensors-wiring.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- توضیح بدهی سنسور IR بازتابی چطور سیاه و سفید را از هم تشخیص می‌دهد — و نور نامرئی‌اش را با دوربین گوشی ببینی.
- سه سنسور را به پایه‌های فقط-ورودی ۳۴/۳۵/۳۶ سیم‌کشی کنی و بگویی چرا این بار نه pull-up لازم است نه مقسم ولتاژ.
- هر سنسور را با پیچ تنظیم ماژول (تریمر) کالیبره کنی تا مرز سیاه/سفید دقیق شود.
- یک «چاپگر وضعیت» بسازی که الگوی سه‌تایی سنسورها را زنده چاپ کند — و از روی الگو بگویی خط کجای ربات است.

## قبل از شروع: چک‌لیست پیش‌نیاز

قبل از ادامه، این سه تا را چک کن — اگر یکی‌شان لنگ می‌زند، اول برگرد همان فصل:

- **از فصل ۶:** ربات کامل و کالیبره با سنسور فاصله — امروز سه چشم جدید به آن اضافه می‌کنیم (موتورها امروز استراحت می‌کنند).
- **از ترم ۱، فصل ۴ و ۸:** قانون پایه‌ها — پایه‌های ۳۴ تا ۳۹ فقط-ورودی‌اند و pull-up ندارند — و خواندن ورودی دیجیتال با `value()`.
- **از ترم ۲، فصل ۴:** مفهوم آستانه (threshold) و کالیبراسیون دستی — امروز آستانه را با یک پیچ فیزیکی تنظیم می‌کنیم! (OLED ترم ۲، فصل ۷ هم اختیاری به کار می‌آید.)

لوازم این فصل:

| قطعه / ابزار | تعداد | جایگزین |
|---|---|---|
| ربات فصل ۶ | ۱ | — |
| ماژول سنسور خط TCRT5000 | ۳ | هر ماژول IR بازتابی با خروجی دیجیتال D0 |
| سیم جامپر مادگی-مادگی | حدود ۹ | سیم معمولی + نوار چسب برق |
| نوار چسب برق مشکی | یک تکه ~۵۰ سانتی | ماژیک مشکی پهن روی مقوا |
| سطح روشن برای تست | ۱ | مقوای سفید بزرگ، پشت یک پوستر، کف سرامیک روشن |
| پیچ‌گوشتی خیلی کوچک (برای تریمر) | ۱ | ناخن‌گیرِ بازشده هم جواب می‌دهد! |
| چسب دوطرفه یا پیچ‌ومهرهٔ کوچک | کمی | کش لاستیکی؛ فقط سنسورها نلرزند |
| OLED ترم ۲ (اختیاری) | ۱ | بدون OLED هم فصل کامل است — با print |
| کامپیوتر با Thonny + کابل USB | ۱ | — |

> 🧪 **آزمایشگاه:** سنسور خط هنوز به دستت نرسیده؟ این فصل در آزمایشگاه **اجرا می‌شود**: سه کلید دوحالته جای سه چشم نشسته‌اند و هر کدام را بزنی، همان `0` یا `1` را به برنامه می‌دهند — با همان قرارداد `BLACK = 1`. چاپگر وضعیت را اجرا کن و با کلیدها الگوهای `.#.` و `#..` و `###` را خودت بساز. (کالیبراسیون تریمر و ارتفاع نصب، چیزی است که فقط روی ماژول واقعی معنا دارد.) [برو به آزمایشگاه](/lab).

## ۱. راز سیاه و سفید: نور نامرئی

اول بفهمیم این سنسور اصلاً چطور سیاه و سفید را می‌فهمد. یک آزمایش فکری: چرا تابستان تی‌شرت مشکی داغ‌تر از تی‌شرت سفید می‌شود؟ چون رنگ سفید نور را **بازتاب** می‌دهد و رنگ سیاه نور را **جذب** می‌کند — می‌بلعد و به گرما تبدیل می‌کند. همین! کل راز سنسور خط همین جملهٔ سادهٔ فیزیک است.

سنسور TCRT5000 دو قطعهٔ کوچک کنار هم دارد، هر دو رو به پایین: یک **چراغ‌قوهٔ مینیاتوری** و یک **چشم مینیاتوری**. چراغ‌قوه نور می‌تاباند به زمین. اگر زمین سفید باشد، نور برمی‌گردد و چشم می‌گوید: «روشنایی آمد! زیر من سفید است.» اگر نوار مشکی باشد، نور جذب می‌شود، چیزی برنمی‌گردد و چشم می‌گوید: «تاریکی! زیر من سیاه است.»

یک نکتهٔ باحال: نور این چراغ‌قوه **مادون قرمز** یا Infrared است — نوری که چشم آدم نمی‌بیند! همان نوری که کنترل تلویزیون با آن کار می‌کند. چرا نامرئی؟ چون سنسور نمی‌خواهد با نور چراغ اتاق قاطی شود. ولی یک راه مخفی برای دیدنش هست — خودت امتحان کن:

1. دوربین گوشی را باز کن.
2. کنترل تلویزیون را جلوی دوربین بگیر و یک دکمه را نگه دار — یک نور بنفشِ چشمک‌زن می‌بینی که با چشم خالی نیست!
3. حالا همان ترفند را روی LED شفاف سنسورِ روشن‌شده امتحان کن — همان نور بنفش کم‌جان.

> 💡 **نکته:** اگر با دوربین اصلی چیزی ندیدی، دوربین سلفی را امتحان کن — بعضی دوربین‌های اصلی فیلتر مادون قرمز قوی‌تری دارند. و این ترفند را نگه دار: از این به بعد هر وقت سنسور خط «کار نمی‌کند»، اولین ابزار کشفت دوربین گوشی است — ببین اصلاً چراغش روشن هست یا نه!

## چالش: خط سفید روی زمین سیاه

اگر به‌جای نوار مشکی روی کف سفید، نوار سفید روی کف مشکی بچسبانیم، سنسور چه گزارش می‌دهد؟

---

**جواب:** برعکسِ همیشه — روی «خط» بازتابِ زیاد و روی «زمین» بازتابِ کم گزارش می‌دهد. سنسور «خط» را نمی‌فهمد؛ فقط بازتاب را می‌فهمد! برنامهٔ ما هم فقط باید بداند کدام جواب یعنی خط — همین. (چند بخش دیگر با ثابت `BLACK` دقیقاً همین انعطاف را می‌سازیم.)

## ۲. تور ماژول و سیم‌کشی: بالاخره نوبت پایه‌های ۳۴ تا ۳۶

ماژول را از نزدیک ببین. غیر از آن جفتِ چراغ‌قوه/چشم (قطعهٔ شفاف نورافکن است، قطعهٔ مشکی چشم)، چند چیز دیگر هم روی برد هست: دو LED ریز — یکی نشانگر تغذیه، یکی نشانگر خروجی — یک **پیچ تنظیم کوچک** به اسم تریمر که چند بخش دیگر ستارهٔ فصل می‌شود، و یک قطعهٔ مقایسه‌گر که کار قشنگی می‌کند: میزان نورِ برگشتی را با یک آستانه مقایسه می‌کند — همان آستانه‌ای که ترم ۲، فصل ۴ با کد می‌ساختی، اینجا روی سخت‌افزار است و با پیچ تنظیم می‌شود! — و جواب نهایی را **دیجیتال** تحویل می‌دهد: صفر یا یک. نه عدد آنالوگ، نه محاسبه؛ یک جواب رک: سیاه یا سفید.

![آناتومی ماژول TCRT5000: جفت فرستنده و گیرندهٔ مادون قرمز رو به پایین، دو LED نشانگر، پیچ تریمر و پایه‌های VCC و GND و D0](/lesson-assets/t3-s07-line-sensors/prompt/02-image-tcrt5000-module-tour.png)

پایه‌های ماژول: VCC و GND برای تغذیه، و D0 برای همان جواب دیجیتال. اگر ماژول تو پایهٔ چهارمی به اسم A0 دارد، خالی می‌ماند — آن خروجی آنالوگ است و امروز لازمش نداریم.

حالا سیم‌کشی. یادت هست از ترم ۱ گفتیم پایه‌های ۳۴ تا ۳۹ **فقط-ورودی**‌اند و pull-up داخلی هم ندارند؟ تا امروز این پایه‌ها بیشتر مهمان بودند — پتانسیومتر و LDR ترم ۲ رویشان می‌نشست. حالا وقتش است شغل دائمی‌شان روی ربات را بگیرند: سه چشم خط. چرا برای سنسور عالی‌اند؟ چون سنسور فقط «می‌گوید» و ما فقط «می‌شنویم» — ورودی خالص! و نگران pull-up نداشتنشان هم نباش: ماژول روی بردِ خودش همهٔ قطعات لازم را دارد و یک خروجی محکم و تمیز تحویل می‌دهد.

یک خبر خوب هم درِ گوشی: یادت هست برای ECHO سنسور فاصله مقسم ولتاژ ساختیم چون با ۵ ولت جواب می‌داد؟ اینجا لازم نیست! چون سنسورهای خط را از پایهٔ **3.3V** خود ESP32 تغذیه می‌کنیم؛ وقتی تغذیه ۳٫۳ ولت باشد، جوابشان هم حداکثر ۳٫۳ ولت است — از سرچشمه امن.

> ⚠️ **مواظب باش:** داریم به سیم‌های ربات دست می‌زنیم — قانون فصل ۱: موقع سیم‌کشی، باتری جدا!

جدول سیم‌کشی (تصویرش در بخش «در این فصل چه می‌سازی»):

</div>

| Module | Module pin | Connects to | Note |
|---|---|---|---|
| Left sensor | VCC | ESP32 3V3 | 3.3V power = safe output level, no divider |
| Left sensor | GND | common GND | same GND as ESP32 + L298N + battery |
| Left sensor | D0 | ESP32 GPIO 34 | input-only pin |
| Middle sensor | VCC / GND | ESP32 3V3 / common GND | — |
| Middle sensor | D0 | ESP32 GPIO 35 | input-only pin |
| Right sensor | VCC / GND | ESP32 3V3 / common GND | — |
| Right sensor | D0 | ESP32 GPIO 36 | input-only pin |
| (A0 pin, if present) | A0 | not connected | analog output, unused today |

<div dir="rtl">

قانون طلایی همیشگی هم سر جایش: **GND مشترک** — سنسورها، ESP32، درایور، باتری، همه یک زمین.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** با وصل شدن سنسورها برد ریست می‌شود یا پیام `Brownout detector was triggered` می‌آید؟ اتصالی در سیم‌کشی VCC/GND یا باتری ضعیف — با باتری جدا سیم‌کشی را مرور کن، باتری پر بگذار، و تغذیهٔ سنسورها فقط از 3V3 باشد.

## چالش: چرا این بار مقسم نداریم؟

چرا برای D0 سنسور خط مقسم ولتاژ لازم نداریم ولی برای ECHO سنسور فاصله لازم داشتیم؟

---

**جواب:** سطح خروجی هر قطعه دنبالهٔ تغذیه‌اش است. HC-SR04 با ۵ ولت تغذیه می‌شد و ECHO اش هم ۵ ولتی جواب می‌داد — بیشتر از تحمل ۳٫۳ ولتی پایه‌های ESP32، پس مقسم لازم بود. سنسور خط را از 3V3 تغذیه می‌کنیم؛ جوابش هم حداکثر ۳٫۳ ولت است — از سرچشمه امن، بدون هیچ مقسمی.

## ۳. نصب و اولین تست — و دو خطای آموزنده

جای نصب مهم است. سه قانون، شبیه قوانین سنسور فاصلهٔ فصل ۵ ولی برای زمین:

1. **جلوی ربات، جلوتر از چرخ‌ها** — هرچه چشم جلوتر باشد، ربات پیچ را زودتر می‌بیند؛ مثل رانندهٔ خوب که دور را نگاه می‌کند.
2. **در یک ردیف، عمود بر مسیر حرکت** — چپ، وسط، راست، با فاصلهٔ کمی بیشتر از پهنای نوار؛ می‌خواهیم وقتی وسطی روی خط است، دوتای کناری روی زمینِ روشن باشند.
3. **نزدیک زمین ولی نه چسبیده** — حدود نصف سانتی‌متر، و هر سه هم‌ارتفاع و محکم. سنسورِ لق، مثل عینکِ کج — همه‌چیز را دوتا می‌بیند!

![جانمایی درست سنسورهای خط: ردیف سه سنسور جلوی شاسی و جلوتر از چرخ‌ها، با ارتفاع کم از زمین و سنسور وسط روی خط](/lesson-assets/t3-s07-line-sensors/prompt/04-image-sensor-mounting.png)

سیم‌ها بسته، ربات روی جعبه (قانون همیشگی!). قبل از سنسور، یک شیطنت آموزنده: از ترم ۱ گفتیم پایه‌های ۳۴ به بالا «فقط ورودی»اند. یعنی چه؟ اگر بخواهیم خروجی‌شان کنیم چه می‌شود؟ در REPL بنویس `test = Pin(34, Pin.OUT)`:

</div>

```text
Traceback (most recent call last):
  File "<stdin>", line 1, in <module>
ValueError: pin can only be input
```

<div dir="rtl">

چه پیام صادقی: «این پایه فقط می‌تواند ورودی باشد.» MicroPython اجازه نمی‌دهد و همان لحظه جلویت را می‌گیرد. این از آن خطاهای مهربان است — بلند و واضح. پس این سه پایه هرگز نمی‌توانند LED روشن کنند یا موتور بچرخانند؛ فقط گوش می‌دهند.

حالا تست واقعی — قانون مهندسی فصل ۵: **هر قطعهٔ تازه را جدا تست کن.** اول فقط سنسور وسط؛ و بگذار مثل روزهای واقعی، تند تایپ کنیم:

</div>

```python
from machine import Pin
import time

s_mid = Pin(35, Pin.IN)

while True:
    print(f"sensor-e vasat: {s_mid.vlaue()}")
    time.sleep(0.2)
```

<div dir="rtl">

Run:

</div>

```text
Traceback (most recent call last):
  File "<stdin>", line 7, in <module>
AttributeError: 'Pin' object has no attribute 'vlaue'
```

<div dir="rtl">

آخ! `AttributeError` — این را خوب می‌شناسی: «چیزی به این اسم توی این جعبه نیست.» تند تایپ کردیم و `value` شد `vlaue`. حروف را مرتب کن: `s_mid.value()`. نسخهٔ درست:

</div>

```python
# Term 3 - Session 07 - test-e yek sensor-e khat (TCRT5000)
# D0-e sensor-e vasat -> GPIO 35 (pin-haye 34/35/36 faghat-vorudi hastand)
from machine import Pin
import time

s_mid = Pin(35, Pin.IN)

while True:
    print(f"sensor-e vasat: {s_mid.value()}")
    time.sleep(0.2)
```

<div dir="rtl">

تکهٔ نوار چسب مشکی را روی مقوای سفید بچسبان؛ ربات را با دست بلند کن و بگیر روی مقوای سفید، بعد روی نوار مشکی، و دوباره.

✅ **چک کن:** روی سفید یک عدد، روی مشکی عدد دیگر — روی ماژول من: سفید `0`، مشکی `1`. چشم کار می‌کند!

> 💡 **نکته:** روی ماژول من سیاه یعنی `1` و سفید یعنی `0` — ولی ماژول‌ها یک‌جور نیستند! بعضی‌ها دقیقاً برعکس جواب می‌دهند. کدام درست است؟ **هر دو!** مهم این است که خودت تستش کنی و بدانی. برای همین در همهٔ کدهای این فصل و فصل‌های بعد، یک ثابت به اسم `BLACK` بالای فایل می‌گذاریم؛ اگر ماژول تو برعکس بود، فقط همین یک عدد را عوض کن و تمام — بقیهٔ کد دست نمی‌خورد. این هم یک کالیبراسیون است، از جنس نرم‌افزار!

> 🔧 **اگر کار نکرد:** هر سه سنسور همیشه `0` (یا همیشه `1`) می‌دهند و با سطح عوض نمی‌شوند؟ اول LED تغذیهٔ ماژول را چک کن — روشن نیست یعنی VCC یا GND قطع است؛ بعد زنجیرهٔ GND مشترک را دنبال کن.

## چالش: پایهٔ لجباز

چرا `Pin(34, Pin.OUT)` خطا می‌دهد ولی `Pin(34, Pin.IN)` نه؟

---

**جواب:** چون پایه‌های ۳۴ تا ۳۹ در سخت‌افزار ESP32 اصلاً مدارِ خروجی ندارند — فقط می‌توانند بشنوند. MicroPython این را می‌داند و به‌جای اینکه بگذارد بی‌سروصدا کار نکند، همان لحظه با `ValueError: pin can only be input` جلویت را می‌گیرد. خطای بلند، از باگ بی‌صدا شریف‌تر است!

## ۴. کالیبراسیون: پیچی که مرز سیاه و سفید را جابه‌جا می‌کند

حالا ستارهٔ فصل: **تریمر**، همان پیچ کوچک روی ماژول. اول مشکل را ببین: سنسور وسط را بگیر روی مقوای سفید: `0`. روی نوار مشکی ببر و... باز هم `0`! سنسور خراب است؟ نه — **کالیبره نیست**. آن قطعهٔ مقایسه‌گر، نور برگشتی را با یک آستانه مقایسه می‌کند و این پیچ، همان آستانه را بالا و پایین می‌برد. اگر آستانه خیلی دور از تنظیم باشد، سیاه و سفید هر دو یک طرفِ مرز می‌افتند و سنسور عملاً کور است.

راه تنظیم، ساده و قشنگ است و LED نشانگرِ خودِ ماژول کمکمان می‌کند — حتی بدون کامپیوتر. ربات را طوری نگه دار (یا روی جعبه‌ای بگذار) که سنسور در همان ارتفاع واقعی‌اش — حدود نیم سانتی‌متر — بالای سطح باشد. حالا:

1. سنسور روی **سفید** — LED نشانگر باید یک حالت داشته باشد (روی ماژول من: روشن).
2. سنسور روی **مشکی** — LED باید حالتش عوض شود (خاموش).
3. اگر عوض نشد، پیچ را ذره‌ذره بچرخان — با پیچ‌گوشتی ریز و چرخش‌های کوچک، نه یک‌ضرب! — تا جایی برسی که روی سفید یک حالت و روی مشکی حالت دیگر باشد، و کمی هم که سنسور را جابه‌جا می‌کنی، جوابش نلرزد.

همین کار را برای هر سه سنسور تکرار کن. حوصله می‌خواهد ولی یک بار است؛ بعدش ماژول تنظیمش را نگه می‌دارد.

و سه دشمنِ کالیبراسیون را بشناس:

- **ارتفاع** — سنسوری که خیلی بالا نصب شده، نورِ برگشتی‌اش ضعیف است و همه‌جا را سیاه می‌بیند؛ سنسور چسبیده به زمین هم گاهی حتی روی مشکی بازتاب می‌گیرد.
- **نور محیط** — آفتاب مستقیم پر از مادون قرمز است؛ سنسوری که کنار پنجرهٔ آفتابی کالیبره کنی، شب گیج می‌شود! زمین بازی را دور از آفتاب مستقیم بینداز.
- **جنس زمین** — کف براق و سرامیک آینه‌ای، نور را کج‌وکوله برمی‌گرداند؛ مقوای مات بهترین دوست توست.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** اعداد سنسور بی‌دلیل می‌پرند؟ یا آفتاب مستقیم روی زمین است (مادون قرمز محیط) یا سطح براق است — زمین تست را از پنجره دور کن و سطح مات استفاده کن.

## چالش: سنسور همه‌چیزسیاه‌بین

سنسوری که هم روی سیاه و هم روی سفید عدد `1` می‌دهد، احتمالاً چه مشکلی دارد؟ دو علت بگو.

---

**جواب:** علت یک: تریمرش تنظیم نیست — آستانه آن‌قدر جابه‌جاست که هر دو سطح یک طرفِ مرز می‌افتند؛ با روش LED نشانگر کالیبره‌اش کن. علت دو: خیلی بالاتر از زمین نصب شده — نور برگشتی حتی از سفید هم آن‌قدر ضعیف است که «تاریکی» حساب می‌شود؛ ارتفاع را به حدود نیم سانتی‌متر برسان.

## ۵. چاپگر وضعیت: زبان الگوها

سه چشم داریم که تک‌تک کار می‌کنند؛ حالا بیا مثل یک تیم گزارش بدهند. برنامه‌ای می‌نویسیم که هر لحظه وضعیت سه سنسور را به شکل یک الگوی سه‌حرفی چاپ کند: `#` یعنی «این چشم خط را می‌بیند» و `.` یعنی «زمین روشن». مثلاً `.#.` یعنی خط دقیقاً زیر چشم وسط — ربات وسط خط است! برنامهٔ کامل:

</div>

```python
# Term 3 - Session 07 - chapgar-e vaziat: 3 sensor-e khat
# chap = GPIO 34, vasat = GPIO 35, rast = GPIO 36 (faghat-vorudi)
from machine import Pin
import time

s_left = Pin(34, Pin.IN)
s_mid = Pin(35, Pin.IN)
s_right = Pin(36, Pin.IN)

# rooye module-e man: siyah = 1, sefid = 0
# agar module-e to barax bud, faghat hamin adad ra 0 kon
BLACK = 1

def is_black(v):
    # v khoruji-ye kham-e sensor ast (0 ya 1)
    return v == BLACK

def pattern_text(l, m, r):
    # az 3 javab-e True/False yek olgu-ye sade misazad: # yani khat, . yani zamin
    text = ""
    for sees in [l, m, r]:
        if sees:
            text = text + "#"
        else:
            text = text + "."
    return text

while True:
    l = is_black(s_left.value())
    m = is_black(s_mid.value())
    r = is_black(s_right.value())
    print(pattern_text(l, m, r))
    time.sleep(0.2)
```

<div dir="rtl">

دو تکهٔ آشنا اینجا دست به دست هم داده‌اند: تابع `is_black` جواب خام سنسور را به یک True/False تمیز تبدیل می‌کند — دیگر هیچ‌جای برنامه لازم نیست یادمان باشد سیاهِ ماژولِ ما `1` بود یا `0`. و `pattern_text` با یک حلقه روی لیست — همان لیست‌های ترم ۲ — سه جواب را به یک رشتهٔ سه‌حرفی می‌چسباند.

Run بزن، و حالا لحظهٔ قشنگ فصل: ربات را با دست، آرام، **عرضی** روی خط سُر بده — از چپ به راست — و به Shell نگاه کن:

</div>

```text
#..
#..
.#.
.#.
..#
..#
...
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** `#..` یعنی خط زیر چشم چپ بود؛ `.#.` یعنی رسید وسط؛ `..#` یعنی رفت سمت راست؛ `...` یعنی از روی خط رد شدیم و دیگر هیچ‌کس خط را نمی‌بیند.

این هفت-هشت الگوی ساده، **زبان مادری دنبال‌کنندهٔ خط** است. فصل بعد، ربات دقیقاً از روی همین الگوها تصمیم می‌گیرد: خط رفت چپ؟ بپیچ چپ. رفت راست؟ بپیچ راست. امروز که این زبان را روان بخوانی، فصل بعد فقط چند `if` تا حرکت فاصله داری!

> 🔧 **اگر کار نکرد:** یکی از سنسورها برعکس آن دوتاست — روی سیاه `0` می‌دهد و روی سفید `1`؟ ماژول‌ها از دو تولیدکنندهٔ متفاوت‌اند. با تست دستی جهت هر کدام را پیدا کن؛ اگر می‌شود هر سه از یک نوع باشند، و اگر نه، در فصل بعد برای آن یکی جداگانه حساب باز کن.

## چالش: الگو بخوان

الگوی `..#` یعنی خط کجای ربات است و اگر ربات در حال حرکت بود، باید به کدام سمت می‌پیچید؟ الگوی `###` چطور — کی پیش می‌آید؟

---

**جواب:** `..#` یعنی خط زیر چشم راست است — ربات به چپ منحرف شده و خط «فرار کرده» سمت راست؛ پس باید به راست بپیچد تا خط دوباره بیفتد وسط. و `###` یعنی هر سه چشم هم‌زمان سیاه می‌بینند — روی خطِ باریک هیچ‌وقت پیش نمی‌آید؛ فقط وقتی که ربات از عرض روی یک نوار پهن باشد. فصل بعد از همین الگو «خط پایان» می‌سازیم!

## ۶. نمایشگر وضعیت روی OLED (اختیاری)

یک مشکل کوچک عملی: وقتی ربات وسط اتاق است و لپ‌تاپ روی میز، Shell را از دور نمی‌بینی. حیف نیست ربات خودش وضعیتش را نشان ندهد؟ اگر OLED ترم ۲ را داری، چهار سیمش کن — همان SDA=21 و SCL=22 همیشگی؛ این دو پایه روی ربات ما بیکارند — و به‌جای چاپ، سه جعبهٔ بزرگ روی نمایشگر بکش: جعبهٔ توپُر یعنی «خط را می‌بینم»، جعبهٔ توخالی یعنی «زمین روشن». با همان `fill_rect` ترم ۲، فصل ۷، و یک ترفند کوچک برای جعبهٔ توخالی: اول یک مستطیل پُر بکش، بعد داخلش را با رنگ سیاه پُر کن — قاب می‌ماند:

</div>

```python
def draw_box(x, sees):
    # jabe-ye por = khat dide shod, jabe-ye khali = zamin-e roshan
    oled.fill_rect(x, 20, 30, 30, 1)
    if not sees:
        oled.fill_rect(x + 2, 22, 26, 26, 0)
```

<div dir="rtl">

برنامهٔ کامل (همین کد در `03_oled_status.py` هم کنار درس هست — کتابخانهٔ `ssd1306` از ترم ۲ باید روی برد باشد):

</div>

```python
# Term 3 - Session 07 - namayesh-e vaziat-e 3 sensor rooye OLED (ekhtiyari)
# OLED: SDA=21, SCL=22 (Term 2 - S7) | sensor-ha: 34/35/36
from machine import Pin, I2C
import ssd1306
import time

i2c = I2C(0, scl=Pin(22), sda=Pin(21))
oled = ssd1306.SSD1306_I2C(128, 64, i2c)

s_left = Pin(34, Pin.IN)
s_mid = Pin(35, Pin.IN)
s_right = Pin(36, Pin.IN)

BLACK = 1

def is_black(v):
    return v == BLACK

def draw_box(x, sees):
    # jabe-ye por = khat dide shod, jabe-ye khali = zamin-e roshan
    oled.fill_rect(x, 20, 30, 30, 1)
    if not sees:
        oled.fill_rect(x + 2, 22, 26, 26, 0)

while True:
    l = is_black(s_left.value())
    m = is_black(s_mid.value())
    r = is_black(s_right.value())
    oled.fill(0)
    oled.text("LINE STATUS", 20, 5)
    draw_box(10, l)
    draw_box(49, m)
    draw_box(88, r)
    oled.show()
    time.sleep(0.1)
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** ربات را روی خط سُر بده و از بالا نگاه کن — جعبه‌ها مثل چراغ‌های رقص‌نور دنبال خط جابه‌جا می‌شوند!

اگر OLED نداری، هیچ غصه‌ای نیست: چاپگر وضعیتِ Shell همهٔ کار امروز و فصل بعد را راه می‌اندازد. OLED فقط راحتی است، نه نیاز.

## واژه‌های تازه این فصل

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| Infrared (IR) | اینفرارِد | نور نامرئی «زیر قرمز» — نور کار سنسور ما و کنترل تلویزیون |
| Reflective sensor | رِفلِکتیو سِنسور | سنسور بازتابی؛ نور می‌تاباند و برگشتش را می‌سنجد |
| Trimmer | تریمِر | پیچ تنظیم ریز روی ماژول — آستانه را جابه‌جا می‌کند |
| Threshold | تِرِشولد | آستانه؛ مرز تصمیم بین «سیاه» و «سفید» (آشنای ترم ۲!) |
| Input-only | این‌پوت اونلی | پایهٔ فقط-ورودی؛ فقط می‌شنود، هرگز خروجی نمی‌شود |
| Pattern | پَتِرن | الگو؛ ترکیب جواب سه سنسور مثل `.#.` |
| Module | ماجول | برد کوچک آماده که قطعه + مدارهای کمکی‌اش یک‌جا رویش است |

## تمرین‌ها

اول چک‌لیست پایان فصل: نور مادون قرمز سنسور را با دوربین گوشی دیده‌ای و می‌توانی با یک جمله بگویی سنسور چطور سیاه/سفید را می‌فهمد؛ سه سنسور با سیم‌کشی تمیز روی ۳۴/۳۵/۳۶ وصل و محکم زیر جلوی شاسی نصب‌اند؛ هر سه کالیبره‌اند — روی سفید و مشکی جواب متفاوت و پایدار — و ثابت `BLACK` ماژول خودت را می‌دانی؛ و با سُر دادن عرضی ربات روی خط، الگوهای `#..` تا `..#` را زنده گرفته‌ای و معنی هر کدام را می‌گویی. اگر همه بله است، برو سراغ تمرین‌ها:

- **تمرین اجباری:** هر سه سنسور را کالیبره کن، ثابت `BLACK` ماژول خودت را پیدا کن و آزمایش «سطح‌شناسی» را انجام بده: چاپگر وضعیت را اجرا کن و ربات را روی پنج سطح مختلف بگیر — مقوای سفید، نوار مشکی، فرش، کف براق، و یک سطح رنگی مثل جلد کتاب آبی. در دفترچهٔ مهندسی بنویس هر سطح چه الگویی داد و کدام سطح‌ها «دروغ» گفتند. (کشف مهم: سنسور «تیره/روشن» می‌فهمد، نه «مشکی/غیرمشکی» — بعضی رنگ‌های تیره هم مثل خط دیده می‌شوند!) فایل چاپگر وضعیتت را با ثابت درست ذخیره کن: `my_status.py`.
- **تمرین ستاره‌دار ⭐:** چاپگر کلمه‌ای بساز (`my_reporter.py`): به‌جای الگوی خام، کلمه چاپ کند — فقط چشم وسط خط را می‌بیند: `CENTER`؛ فقط چپ: `LINE LEFT`؛ فقط راست: `LINE RIGHT`؛ هیچ‌کدام: `NO LINE`. (راهنمایی: چهار `if/elif` با همان True/Falseها کافی است.) و یک حالت پنجم: اگر هر سه سنسور هم‌زمان سیاه دیدند، `CROSS!` چاپ کند — به‌زودی می‌فهمی این حالت چقدر مهم است! اگر OLED داری، همین کلمه‌ها را با حروف بزرگ روی OLED هم نشان بده. این تمرین، دستگرمیِ مستقیمِ فصل بعد است — جدی بگیرش.

## در فصل بعد

چشم‌ها می‌خوانند، موتورها می‌چرخند — فصل بعد این دو را به هم گره می‌زنیم: با نوار چسب یک پیست مسابقهٔ خانگی می‌سازیم و رباتت برای اولین بار **خودش روی خط می‌راند**.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/airo/lessons/t3/s07-line-sensors (یادستان, Yaadestan)
