# فصل ۶ — ربات دوری‌گزین

<div dir="rtl">

# فصل ۶ — ربات دوری‌گزین

## در این فصل چه می‌سازی

فصل قبل ربات تو صاحب چشم شد و یاد گرفت سرِ فاصلهٔ ایمن ترمز کند. ولی رک باشیم: ایستاد و... تمام! تا آخر دنیا همان‌جا می‌ماند. مؤدب هست، ولی هیچ جا نمی‌رود. جاروبرقی رباتیک را تصور کن: به پایهٔ مبل می‌رسد، می‌ایستد، ولی بعد **دور می‌زند** و به نظافت ادامه می‌دهد — تمام روز، بدون آدم! در این فصل رباتت را به همان سطح می‌رسانی: **ربات دوری‌گزین** — مانع را ببین، عقب بکش، بچرخ و برو. سر راه دو ابزار جدی برنامه‌نویسی یاد می‌گیری: **ماشین حالت** که مغز اکثر ربات‌های واقعی است، و ماژول **random** که به ربات قدرت شیر-یا-خط می‌دهد. و آخر فصل، مثل مهندس‌های واقعی، صادقانه می‌بینی این ربات کجا کم می‌آورد — و برایش چاره می‌گذاری. نقشهٔ کار این است:

![فلوچارت الگوریتم دورزدن مانع: جلو برو، اگر مانع نزدیک بود بایست، کمی عقب بکش، بچرخ، و دوباره جلو برو](/lesson-assets/t3-s06-obstacle-avoidance/prompt/02-image-avoidance-flowchart.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- الگوریتم دورزدن مانع را اول به زبان آدمیزاد و بعد به کد بنویسی.
- یک ماشین حالت با متغیر `state` بسازی و بگویی در هر حالت چه می‌کنیم و کی به حالت بعدی می‌رویم.
- با `random.choice` جهت چرخش را از یک لیست، تصادفی انتخاب کنی.
- صادقانه توضیح بدهی چرا ربات در گوشه‌ها گیر می‌کند — و برایش راه‌حل timeout با شمارنده بسازی.

## قبل از شروع: چک‌لیست پیش‌نیاز

قبل از ادامه، این سه تا را چک کن — اگر یکی‌شان لنگ می‌زند، اول برگرد همان فصل:

- **از فصل ۵:** حلقهٔ sense-act، ترمز خودکار، تابع `read_distance_cm` و مدیریت `-1` — نقطهٔ شروع امروز دقیقاً کد همان فصل است.
- **از فصل ۴:** `robot.py` کالیبره + توابع زمان‌بندی‌شده (`backward_time`، `turn_right_time` و بقیه) و عدد `TURN_90` رباتت — گفتم یادداشتش کن!
- **از ترم ۱، فصل ۹:** متغیر وضعیت (state) — همان ایده، امروز ستون فقرات مغز ربات می‌شود. (لیست ترم ۲، فصل ۵ هم برای `random.choice` لازم است.)

لوازم این فصل:

| قطعه / ابزار | تعداد | جایگزین |
|---|---|---|
| ربات فصل ۵ (با سنسور HC-SR04 نصب‌شده) | ۱ | — |
| مانع تست (جعبه، کتاب ایستاده) | ۳-۴ | هر چیز پهن و بلندتر از خط دید سنسور |
| زمین باز | حدود ۲×۲ متر | اتاقی که وسطش خالی باشد؛ راهرو |
| باتری پر | ۱ دست | چرخش‌ها با باتری ضعیف کج‌وکوله می‌شوند |
| کامپیوتر با Thonny + کابل USB | ۱ | — |

> 🧪 **آزمایشگاه:** ربات هنوز آماده نیست؟ این فصل در آزمایشگاه **اجرا می‌شود**: اسلایدر فاصله را زیر حد ایمن ببر و ماشین حالت را زنده تماشا کن — FORWARD به BACK به TURN — و ببین سکهٔ `random` هر بار جهت را عوض می‌کند. [برو به آزمایشگاه](/lab).

## ۱. الگوریتم دورزدن — نسخهٔ «همیشه راست»

قبل از کد، الگوریتم را به زبان آدمیزاد بنویسیم — عادت خوب مهندس‌ها: «جلو برو. اگر مانع نزدیک‌تر از حد ایمن بود: بایست، کمی عقب بکش، بچرخ، و دوباره جلو برو.»

چرا عقب کشیدن؟ چون وقتی ترمز می‌کنیم، دماغ ربات تقریباً چسبیده به مانع است و اگر همان‌جا بچرخد، گوشهٔ شاسی به مانع گیر می‌کند. اول کمی فاصله، بعد چرخش — مثل ماشینی که از پارکِ تنگ درمی‌آید.

خبر خوب: همهٔ قطعات این الگوریتم را داری! ترمز از فصل ۵، `backward_time` و `turn_right_time` از فصل ۴. فقط باید به هم وصلشان کنیم — شاخهٔ ترمز فصل قبل این‌طور عوض می‌شود:

</div>

```python
while True:
    d = read_distance_cm()
    if d >= 0 and d < SAFE_CM:
        # mane! aghab bekesh, becharkh, edame bede
        robot.stop()
        time.sleep(0.2)
        robot.backward_time(SPEED, 0.4)
        robot.turn_right_time(SPEED, TURN_90)
    else:
        robot.forward(SPEED)
    time.sleep(0.05)
```

<div dir="rtl">

بخوانیمش: مانع دیدیم ← ایست و دو دهم ثانیه نفس ← چهار دهم ثانیه عقب ← چرخش ۹۰ درجه به راست — همان `TURN_90` کالیبرهٔ فصل ۴ — و چون بعدش حلقه دوباره می‌چرخد، `forward` خودش از سر گرفته می‌شود. برنامهٔ کامل:

</div>

```python
# Term 3 - Session 06 - door zadan-e mane - noskhe-ye sade (hamishe be rast)
from machine import Pin
import machine
import robot
import time

trig = Pin(5, Pin.OUT)
echo = Pin(18, Pin.IN)

SPEED = 650
SAFE_CM = 25
TURN_90 = 0.45   # zaman-e charkhesh-e 90 daraje-ye robot-e khodet (jalase 4)

def read_distance_cm():
    trig.value(0)
    time.sleep_us(2)
    trig.value(1)
    time.sleep_us(10)
    trig.value(0)
    t = machine.time_pulse_us(echo, 1, 30000)
    if t < 0:
        return -1
    return t // 58

while True:
    d = read_distance_cm()
    if d >= 0 and d < SAFE_CM:
        # mane! aghab bekesh, becharkh, edame bede
        robot.stop()
        time.sleep(0.2)
        robot.backward_time(SPEED, 0.4)
        robot.turn_right_time(SPEED, TURN_90)
    else:
        robot.forward(SPEED)
    time.sleep(0.05)
```

<div dir="rtl">

> ⚠️ **مواظب باش:** قانون جعبه، این فصل جدی‌تر از همیشه — ربات عقب‌گرد هم می‌کند! هر کد جدید اول روی جعبه با چرخ‌های آزاد، بعد زمین.

Run بزن (اول جعبه، بعد زمین با چند مانع).

✅ **چک کن:** ربات به جعبه می‌رسد، عقب می‌کشد، ۹۰ درجه می‌پیچد و از کنارش رد می‌شود — مانع پشت مانع.

ولی چند دقیقه تماشایش کن... یک چیز مشکوک هست: **همیشه به راست** می‌پیچد. نتیجه؟ در بعضی چیدمان‌ها، ربات دور خودش یک مدار بسته می‌سازد: مانع، راست، مانع، راست... و هی همان مسیر قبلی! قابل پیش‌بینی بودن برای ربات اکتشاف‌گر ضعف است. یادداشتش کن — چند بخش دیگر با random حلش می‌کنیم.

## چالش: چرا اول عقب؟

چرا قبل از چرخش، عقب می‌کشیم؟ اگر `backward_time` را حذف کنیم چه اتفاقی می‌افتد؟

---

**جواب:** موقع ترمز، دماغ ربات تقریباً چسبیده به مانع است. اگر همان‌جا بچرخد، گوشهٔ شاسی موقع چرخش به مانع گیر می‌کند یا آن را هل می‌دهد. عقب‌کشیدن اول فضای مانور باز می‌کند — مثل بیرون آمدن از پارکِ تنگ: اول دنده‌عقب، بعد فرمان.

## ۲. ماشین حالت: مغزی که گم نمی‌شود

کد بالا کار می‌کند، ولی یک مشکل پنهان دارد: همهٔ منطق توی یک `if` چپانده شده. الان چهار خط است؛ فصل‌های بعد که «دنبال خط بگرد» و «مأموریت انجام بده» هم اضافه شود، این `if` هیولا می‌شود — و تو وسط هیولا گم می‌شوی. برنامه‌نویس‌های ربات ابزار تمیزی برای این دارند: **ماشین حالت** یا State Machine.

ایده را از ترم ۱، فصل ۹ می‌شناسی: با یک متغیر `state`، چراغمان «حالت» داشت. حالا همان ایده، رسمی‌تر: ربات ما در هر لحظه دقیقاً در **یکی** از این سه حالت است: `FORWARD` (دارد جلو می‌رود)، `BACK` (دارد عقب می‌کشد)، `TURN` (دارد می‌چرخد). برنامه می‌شود جواب دو سؤال برای هر حالت: «در این حالت چه کار کن؟» و «کی برو به حالت بعد؟»

همان رفتار قبلی، بازنویسی‌شده با ماشین حالت:

</div>

```python
state = "FORWARD"   # halat-e shoroo: boro jelo

while True:
    d = read_distance_cm()

    if state == "FORWARD":
        robot.forward(SPEED)
        if d >= 0 and d < SAFE_CM:
            robot.stop()
            print(f"mane dar {d} cm -> BACK")
            state = "BACK"

    elif state == "BACK":
        robot.backward_time(SPEED, 0.4)
        print("-> TURN")
        state = "TURN"

    elif state == "TURN":
        robot.turn_right_time(SPEED, TURN_90)
        print("-> FORWARD")
        state = "FORWARD"

    time.sleep(0.05)
```

<div dir="rtl">

ساختار را ببین: متغیر `state` یک رشته است که اسم حالت فعلی را نگه می‌دارد. هر دورِ حلقه، زنجیرهٔ if/elif می‌پرسد «الان در کدام حالتیم؟» و فقط بلوک همان حالت اجرا می‌شود. عوض شدن حالت هم فقط یک جمله است: `state = "BACK"`. آن `print`ها هم **راوی مغز ربات‌اند** — در Shell زنده می‌بینی ربات دارد به چه فکر می‌کند!

حالا بگذار یک بلای آموزنده سرش بیاوریم. در حالت `BACK`، خط آخر را عمداً غلط بنویس: `state = "TRUN"` — دقت کن، R و U جابه‌جا. اجرا کن... ربات جلو می‌رود، مانع می‌بیند، عقب می‌کشد و... **خشکش می‌زند!** نه خطایی، نه حرکتی. چرا؟ حالتش شده `"TRUN"` — و هیچ شاخه‌ای برای `"TRUN"` وجود ندارد! هر دور حلقه هر سه شرط رد می‌شوند و هیچ اتفاقی نمی‌افتد، تا ابد. این هم یک **باگ بی‌صدا**ی دیگر — از خانوادهٔ همان `stop` بدون پرانتز فصل ۵. Python رشته‌ها را حرف‌به‌حرف مقایسه می‌کند؛ `"TRUN"` و `"TURN"` برایش دو دنیای متفاوت‌اند.

راه کشفش؟ همان راوی‌ها: آخرین print می‌گوید `-> TURN`، چون متن آن خط را دست نزده‌ایم، ولی بعدش چرخشی نمی‌آید و پیام `-> FORWARD` هیچ‌وقت چاپ نمی‌شود. یعنی در حالتی گیر کرده‌ایم که وجود ندارد. غلط را درست کن و یک قانون بنویس: **اسم حالت‌ها را یک بار بالای فایل بنویس و همیشه از همان‌جا کپی کن — دوباره تایپ نکن.**

> 🔧 **اگر کار نکرد:** ربات بی‌حرکت مانده و هیچ خطایی نمی‌دهد؟ یک `print(state)` اول حلقه بگذار و ببین در چه حالتی گیر کرده — اگر اسمی دیدی که شاخه ندارد، غلط تایپی پیدا شده.

برنامهٔ کامل:

</div>

```python
# Term 3 - Session 06 - hamoon raftar, in bar ba mashin-e halat (state machine)
from machine import Pin
import machine
import robot
import time

trig = Pin(5, Pin.OUT)
echo = Pin(18, Pin.IN)

SPEED = 650
SAFE_CM = 25
TURN_90 = 0.45

def read_distance_cm():
    trig.value(0)
    time.sleep_us(2)
    trig.value(1)
    time.sleep_us(10)
    trig.value(0)
    t = machine.time_pulse_us(echo, 1, 30000)
    if t < 0:
        return -1
    return t // 58

state = "FORWARD"   # halat-e shoroo: boro jelo

while True:
    d = read_distance_cm()

    if state == "FORWARD":
        robot.forward(SPEED)
        if d >= 0 and d < SAFE_CM:
            robot.stop()
            print(f"mane dar {d} cm -> BACK")
            state = "BACK"

    elif state == "BACK":
        robot.backward_time(SPEED, 0.4)
        print("-> TURN")
        state = "TURN"

    elif state == "TURN":
        robot.turn_right_time(SPEED, TURN_90)
        print("-> FORWARD")
        state = "FORWARD"

    time.sleep(0.05)
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** رفتار ربات عین قبل است. پس چرا زحمت کشیدیم؟ چون حالا اضافه کردن رفتار جدید یعنی فقط یک `elif` جدید، نه جراحی کل کد. همین حالا ثابت می‌کنیم!

## چالش: حالت FORWARD و خواندن خراب

اگر ربات در حالت `FORWARD` باشد و `read_distance_cm` عدد `-1` بدهد، چه اتفاقی می‌افتد؟

---

**جواب:** هیچ تغییری — ربات به جلو رفتن ادامه می‌دهد. شرط ورود به `BACK` این است که `d >= 0 and d < SAFE_CM` و عدد `-1` در همان قدم اول (`d >= 0`) رد می‌شود. یعنی خواندنِ خراب، «مانع» حساب نمی‌شود؛ همان درس فصل ۵: به `-1` اعتماد نکن، نه به‌عنوان فاصلهٔ نزدیک، نه دور.

## ۳. random: شیر یا خط برای ربات

برگردیم به مشکل «همیشه راست». راه‌حل انسانی‌اش چیست؟ وقتی نمی‌دانی چپ بهتر است یا راست، سکه می‌اندازی! Python برای سکه انداختن یک جعبه‌ابزار کامل دارد: ماژول `random`. مثل `machine` و `time` همراه MicroPython هست؛ فقط import می‌خواهد. از داخلش امروز فقط یک ابزار لازم داریم: `random.choice` — یک لیست بهش می‌دهی، یکی از عضوها را شانسی برمی‌دارد. لیست را هم که از ترم ۲ خوب می‌شناسی. اول در Shell بازی کن:

</div>

```text
>>> import random
>>> random.choice(["chap", "rast"])
'rast'
>>> random.choice(["chap", "rast"])
'rast'
>>> random.choice(["chap", "rast"])
'chap'
```

<div dir="rtl">

هر بار یکی را برمی‌دارد — و دو بار پشت هم `rast` هم کاملاً طبیعی است؛ سکهٔ واقعی هم گاهی دو بار پشت هم خط می‌آید!

> 💡 **نکته:** اگر روزی شک کردی `random` «خراب» است چون چند بار پشت هم یک جهت داده، در Shell ده بار `random.choice` را صدا بزن و نتیجه‌ها را ببین. تصادفی یعنی همین — بی‌نظمیِ واقعی گاهی تکراری به نظر می‌رسد.

حالا در حالت `TURN`، به‌جای چرخشِ همیشه-راست، اول سکه می‌اندازیم. با هیجان تایپ می‌کنم:

</div>

```python
    elif state == "TURN":
        direction = random.chioce(["chap", "rast"])
```

<div dir="rtl">

و اجرا:

</div>

```text
Traceback (most recent call last):
  File "<stdin>", line 44, in <module>
AttributeError: 'module' object has no attribute 'chioce'
```

<div dir="rtl">

خطای قرمز — و این را فصل ۴ هم دیدی! `AttributeError` یعنی «توی این ماژول، چیزی به این اسم نیست». ماژول random چیزی به اسم `chioce` ندارد، چون `choice` غلط تایپ شده — i و o جابه‌جا. این خطا شریف‌تر از باگ بی‌صداست: حداقل بلند داد می‌زند و شمارهٔ خط می‌دهد! املا را درست کن و شاخهٔ کامل را بنویس:

</div>

```python
    elif state == "TURN":
        direction = random.choice(["chap", "rast"])
        print(f"jahat-e tasadofi: {direction}")
        if direction == "chap":
            robot.turn_left_time(SPEED, TURN_90)
        else:
            robot.turn_right_time(SPEED, TURN_90)
        state = "FORWARD"
```

<div dir="rtl">

سکه می‌اندازیم، نتیجه را چاپ می‌کنیم — راوی یادت نرود! — و بسته به جواب، چپ یا راست می‌چرخیم.

✅ **چک کن:** ربات روی زمین با چند مانع: یک بار چپ می‌پیچد، یک بار راست — دیگر قابل پیش‌بینی نیست و مسیرش هر بار نو است. رباتِ اکتشاف‌گرِ واقعی!

## چالش: سکهٔ سه‌رو

`random.choice(["chap", "rast", "rast"])` — با این لیست، تقریباً چند درصد مواقع جواب `rast` است؟

---

**جواب:** حدود دو-سوم، یعنی تقریباً ۶۶ درصد. `choice` بین **عضوهای لیست** شانسی انتخاب می‌کند و از سه عضو، دوتایش `rast` است. با تکرار یک عضو، می‌توانی سکه را «ناعادلانه» کنی — ترفندی که در تمرین‌ها به کار می‌آید.

## ۴. نسخهٔ کامل — و تلهٔ گوشه

بیا همه را سر هم کنیم: ماشین حالت + سکهٔ random + سنسور و ترمز فصل ۵ — به‌اضافهٔ چند خط که چند لحظه دیگر رازشان باز می‌شود. برنامهٔ اصلی این فصل:

</div>

```python
# Term 3 - Session 06 - robat-e doori-gozin - noskhe-ye kamel
# state machine + entekhab-e tasadofi-ye jahat (random.choice) + farar az gooshe
from machine import Pin
import machine
import robot
import random
import time

trig = Pin(5, Pin.OUT)
echo = Pin(18, Pin.IN)

SPEED = 650
SAFE_CM = 25
TURN_90 = 0.45   # zaman-e charkhesh-e 90 daraje-ye robot-e khodet

def read_distance_cm():
    trig.value(0)
    time.sleep_us(2)
    trig.value(1)
    time.sleep_us(10)
    trig.value(0)
    t = machine.time_pulse_us(echo, 1, 30000)
    if t < 0:
        return -1
    return t // 58

state = "FORWARD"
turn_count = 0    # chand mane posht-e-sar-e-ham didim?
clear_count = 0   # chand dor ast rah baz ast?

while True:
    d = read_distance_cm()

    if state == "FORWARD":
        robot.forward(SPEED)
        if d >= 0 and d < SAFE_CM:
            robot.stop()
            clear_count = 0
            print(f"mane dar {d} cm -> BACK")
            state = "BACK"
        else:
            clear_count = clear_count + 1
            if clear_count > 20:
                # ~1 sanie rah-e baz -> digar gir nistim, shomarande sefr
                turn_count = 0

    elif state == "BACK":
        robot.backward_time(SPEED, 0.4)
        state = "TURN"

    elif state == "TURN":
        direction = random.choice(["chap", "rast"])
        print(f"jahat-e tasadofi: {direction}")
        if direction == "chap":
            robot.turn_left_time(SPEED, TURN_90)
        else:
            robot.turn_right_time(SPEED, TURN_90)
        turn_count = turn_count + 1
        if turn_count >= 3:
            # 3 mane posht-e-sar-e-ham -> ehtemalan gooshe! manovr-e farar
            print("gir kardim! farar...")
            robot.backward_time(SPEED, 0.6)
            robot.turn_right_time(SPEED, TURN_90 * 2)   # taghriban 180 daraje
            turn_count = 0
        state = "FORWARD"

    time.sleep(0.05)
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** دو دقیقهٔ تمام، بدون دست زدن: ربات بین موانع می‌گردد، دور می‌زند، جهت عوض می‌کند — و Shell راویِ مغزش است: `mane dar 22 cm -> BACK`، `jahat-e tasadofi: chap`... همین معماری — حالت‌ها، سنسور، کمی شانس — دقیقاً چیزی است که داخل جاروبرقی رباتیک واقعی هم هست؛ فقط آن‌ها چند سنسور و چند حالتِ بیشتر دارند.

و حالا قول صداقت. ربات را جای سخت ببر: **گوشهٔ اتاق**، جایی که دو دیوار به هم می‌رسند. تماشا کن: به دیوار اول می‌رسد، سکه می‌گوید چپ — دیوار دوم! سکه می‌گوید راست — باز دیوار اول! چپ، راست، چپ... مثل توپ پینگ‌پنگ بین دو دیوار.

![تلهٔ گوشه: ربات بین دو دیوارِ گوشه با چرخش‌های چپ و راست پینگ‌پنگ می‌کند و مانور فرار با چرخش ۱۸۰ درجه نجاتش می‌دهد](/lesson-assets/t3-s06-obstacle-avoidance/prompt/04-image-corner-trap-escape.png)

چرا؟ چون در گوشه، چرخشِ ۹۰ درجه به سمت گوشه باز هم ربات را رو به دیوار می‌کند، و سکه فقط نیمی از بار راه خروج را می‌گوید. الگوریتم ما برای «مانعِ تکی» طراحی شده بود و گوشه، دو مانعِ جفت‌شده است. این ضعف واقعی است و پنهانش نمی‌کنیم — هر الگوریتم ساده‌ای نقطهٔ کوری دارد؛ مهندس خوب نقطهٔ کور را می‌شناسد و برایش چاره می‌گذارد.

چارهٔ ما همان چند خط اضافهٔ نسخهٔ کامل بود — دو شمارنده، همان شمارنده‌های ترم ۱: `turn_count` می‌شمارد چند مانع **پشت سر هم** دیده‌ایم، و `clear_count` می‌شمارد چند دورِ حلقه راه باز بوده. منطق: هر مانع، `turn_count` را یکی بالا می‌برد. به ۳ که رسید — سه مانع پشت سر هم، بدون پیشرفت — نتیجه می‌گیریم «گیر افتاده‌ایم!» و به‌جای سکهٔ دوباره، **مانور فرار** می‌زنیم: عقب‌نشینی بلندتر و چرخش `TURN_90 * 2` — تقریباً ۱۸۰ درجه، کلاً پشت به گوشه! ریاضی کالیبراسیون فصل ۴ هنوز کار می‌کند: دو تا ۹۰، یعنی ۱۸۰. و اگر در حالت `FORWARD` بیش از ۲۰ دور (حدود یک ثانیه) راه باز بود، یعنی نجات پیدا کرده‌ایم و `turn_count` صفر می‌شود.

این الگو یک اسم حرفه‌ای دارد: **timeout** — «اگر فلان‌قدر گذشت و اوضاع درست نشد، نقشه را عوض کن». دقیقاً کاری که خودت وقتی کلید توی قفل نمی‌چرخد می‌کنی: چند بار تلاش، بعد یک راه دیگر!

✅ **چک کن:** ربات در گوشه: مانع، چپ، مانع، راست، مانع — پیام `gir kardim! farar...` — عقب‌نشینی بلند، چرخش ۱۸۰ و خروج از گوشه. یک... دو... سه — و فرار!

هنوز هم قول نمی‌دهیم هیچ‌وقت گیر نکند — فضای خیلی تنگِ سه‌طرف‌بسته همچنان سخت است — ولی ربات ما حالا برای رایج‌ترین تله چاره دارد. رباتیکِ واقعی همین است: نه جادو، بلکه «خوب کار کردن در بیشترِ مواقع، و گیر نکردنِ ابدی در بقیهٔ مواقع».

> 🔧 **اگر کار نکرد:** در گوشه‌ها هنوز پینگ‌پنگ می‌کند و بیرون نمی‌آید؟ مطمئن شو نسخهٔ کامل (`03_avoid_full.py`) را اجرا می‌کنی؛ اگر باز گیر کرد، آستانه را برای اتاق خودت کم کن: `turn_count >= 3` را بکن `>= 2`.

## چالش: شمارندهٔ راه باز

`clear_count` چه چیزی را می‌شمارد و اگر آن را از کد حذف کنیم، چه رفتار غلطی پیدا می‌شود؟

---

**جواب:** `clear_count` دورهای پشت سر همِ «راه باز» را می‌شمارد و بعد از حدود یک ثانیه راه باز، `turn_count` را صفر می‌کند. بدون آن، `turn_count` هیچ‌وقت صفر نمی‌شود: سه مانعِ کاملاً جدا از هم — مثلاً در سه گوشهٔ مختلف اتاق و با فاصلهٔ زمانی — هم روی هم جمع می‌شوند و ربات وسط یک مسیر عادی، بی‌دلیل مانور فرار می‌زند. «پشت سر هم» بودن فقط با این شمارنده معنا پیدا می‌کند.

## ۵. تست میدانی و تنظیم اعداد

کد تمام است، ولی ربات خوب با **تنظیم** خوب ساخته می‌شود. چهار عدد قابل تنظیم داری و هر خانه‌ای اعداد خودش را می‌خواهد:

- `SPEED` — روی فرش بالاتر، روی سرامیک پایین‌تر؛ کف براق چرخ را سُر می‌دهد و هم ترمز و هم چرخش را خراب می‌کند.
- `SAFE_CM` — با سرعت بالاتر، فاصلهٔ بیشتر (مسافت ترمز فصل ۵!).
- `TURN_90` — با باتریِ نیمه‌خالی چرخش کندتر می‌شود؛ اگر دیدی چرخش‌ها کم شده‌اند، **اول باتری را چک کن، بعد عدد را.**
- زمان عقب‌نشینی — در اتاق تنگ کوتاه‌ترش کن (مثلاً ۰٫۳) تا موقع عقب رفتن به چیزی نخورد. یادت باشد ربات ما پشت سرش را **نمی‌بیند** — این محدودیت طراحی ماست و صادقانه می‌گوییمش.

یک آیین تست میدانی هم داشته باش، مثل خلبان‌ها. قبل از هر «پرواز»:

1. باتری پر است؟ (چرخش ضعیف = اولین علامت باتری خالی.)
2. سنسور صاف و محکم است؟ بعد از هر گیر کردن و برخورد ممکن است کج شده باشد — و سنسور کج، دادهٔ دروغ می‌دهد (فصل ۵!).
3. زمین از موانع ریزِ نامرئی — کابل، جوراب، دمپایی — خالی است؟

بعد اجرا کن، دو دقیقه فقط تماشا کن و در دفترچهٔ مهندسی بنویس: کجاها خوب بود، کجا مشکوک زد. این چرخهٔ «تست، مشاهده، تنظیم» همان کاری است که تیم‌های مسابقات رباتیک ساعت‌ها انجام می‌دهند.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** چرخش‌ها هر بار یک اندازه نیستند — گاهی ۹۰ درجه، گاهی ۶۰؟ لغزش چرخ روی کف براق + افت ولتاژ باتری؛ روی فرش تست کن، باتری را تازه کن و در صورت نیاز `TURN_90` را دوباره کالیبره کن. برد وسط کار ریست می‌شود یا پیام `Brownout detector was triggered` می‌بینی؟ موتورها فقط از باتریِ پر و از راه L298N تغذیه شوند؛ GND مشترک را چک کن؛ USB یا پاوربانک فقط مغز و سنسور را تغذیه می‌کند.

## واژه‌های تازه این فصل

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| State | استِیت | حالت؛ وضعیتی که ربات الان در آن است |
| State Machine | استِیت مَشین | ماشین حالت؛ برنامه‌ای که همیشه در یکی از چند حالت مشخص است |
| Random | رَندوم | تصادفی؛ شانسی |
| Choice | چویس | انتخاب — `random.choice` یعنی «یکی را شانسی بردار» |
| Timeout | تایم‌اوت | «اگر فلان‌قدر گذشت و نشد، نقشه را عوض کن» |
| Stuck | استاک | گیرکرده؛ وقتی ربات پیشرفت نمی‌کند |
| Escape | اِسکِیپ | فرار؛ مانور خروج از تله |
| Explore | اِکسپلور | اکتشاف؛ گشتن آزادانه در محیط |

## تمرین‌ها

اول چک‌لیست پایان فصل: ربات حداقل پنج دقیقه در اتاقی با چند مانع می‌گردد و نیاز به نجات با دست ندارد؛ سه حالت ماشین حالت را از حفظ نام می‌بری و برای هر کدام می‌گویی «چه می‌کند» و «کی خارج می‌شود»؛ جهت چرخش‌ها به‌وضوح تصادفی است و `random.choice` را در Shell جدا نشان داده‌ای؛ و ربات از تلهٔ گوشه با مانور فرار بیرون آمده و می‌دانی `turn_count` کی صفر می‌شود. اگر همه بله است، برو سراغ تمرین‌ها:

- **تمرین اجباری:** ربات دوری‌گزین کامل را در یک اتاق با حداقل سه مانع، پنج دقیقه بدون توقف اجرا کن. اعداد `SPEED` و `SAFE_CM` و زمان عقب‌نشینی را برای خانهٔ خودت تنظیم کن و در دفترچهٔ مهندسی جدول کوچکی بساز: هر عدد، مقدار اولیه، مقدار نهایی، و چرا عوضش کردی. اسم فایل: `my_explorer.py`.
- **تمرین ستاره‌دار ⭐:** ربات «محتاط» بساز (`my_careful_explorer.py`): منطق دو منطقه‌ای فصل ۵ را با ماشین حالت امروز ترکیب کن — در راه باز تخت گاز، نزدیک مانع (بین `SAFE_CM` و دو برابرش) آهسته، و زیر `SAFE_CM` وارد چرخهٔ BACK و TURN شود. راهنمایی: فقط شاخهٔ `FORWARD` را باید تغییر بدهی — قدرت ماشین حالت همین است!

## در فصل بعد

«آزاد گشتن» با «مأموریت داشتن» فرق دارد — فصل بعد قطعهٔ جدید جعبه‌ات باز می‌شود: سنسور خط، چشمی که به‌جای روبه‌رو، **زمین** را نگاه می‌کند و راه را برای ربات مسیررو باز می‌کند.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/airo/lessons/t3/s06-obstacle-avoidance (یادستان, Yaadestan)
