# فصل ۷ — نمایشگر OLED

<div dir="rtl">

# فصل ۷ — نمایشگر OLED

## در این فصل چه می‌سازی

تا امروز ربات تو فقط از یک راه با تو حرف زده: پنجرهٔ پایین Thonny. یعنی اگر کامپیوتر را جدا کنی، رباتت لال می‌شود! در این فصل این مشکل برای همیشه حل می‌شود، چون ربات صاحب صفحه‌نمایش خودش می‌شود — یک صفحهٔ کوچک و خوش‌دست، هم‌اندازهٔ صفحهٔ ساعت هوشمند. با آن سه چیز می‌سازی: یک شمارندهٔ زنده، یک «Knob Meter» با نوار گرافیکی که با چرخاندن ولوم پر و خالی می‌شود، و در آخر یک صفحهٔ هواشناسی کوچک که دما و رطوبت DHT11 را بدون هیچ کامپیوتری نشان می‌دهد. سیم‌کشی فقط چهار سیم است:

![سیم‌کشی OLED به ESP32: چهار سیم — GND به GND، VCC به 3V3، SCL به پایهٔ ۲۲ و SDA به پایهٔ ۲۱](/lesson-assets/t2-s07-oled-display/prompt/02-image-oled-wiring.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- توضیح بدهی I2C چیست و چرا با فقط دو سیم می‌شود چند قطعه را هم‌زمان به ESP32 وصل کرد.
- با `i2c.scan()` آدرس یک قطعهٔ I2C را پیدا کنی و بگویی عدد ۶۰ همان `0x3C` است.
- با `fill` و `text` و `show` متن و عدد روی صفحه بنویسی و با `fill_rect` نوار گرافیکی بکشی.
- خطاهای `ImportError` و `ENODEV` را مثل یک کارآگاه تشخیص بدهی و رفع کنی.

## قبل از شروع: چک‌لیست پیش‌نیاز

قبل از ادامه، این سه تا را چک کن — اگر یکی‌شان لنگ می‌زند، اول برگرد همان فصل:

- **از فصل ۶:** کتابخانهٔ `micropython-ssd1306` را همان‌جا با Thonny روی برد نصب کردیم و گفتیم «برای فصل بعد» — امروز همان فصل بعد است! الگوی `try/except OSError` هم از همان‌جا می‌آید.
- **از فصل ۳:** خواندن `pot.read()` با بازهٔ ۰ تا ۴۰۹۵، خط `atten` و تابع دست‌ساز `map_value` (که فصل ۱ یادت داد تابع یعنی چه).
- **از ترم ۱:** فصل ۶ و ۷ — متغیر، f-string و حلقهٔ `while True`.

لوازم این فصل:

| قطعه / ابزار | تعداد | جایگزین |
|---|---|---|
| ESP32 DevKit سی‌پین + کابل USB دیتا | ۱ | — (از کیت ترم ۱) |
| Breadboard + سیم جامپر | ۱ + حدود ۸ | از کیت ترم ۱ |
| نمایشگر OLED 0.96 اینچ I2C با چیپ SSD1306 | ۱ | ⚠️ نمایشگر ۱٫۳ اینچ معمولاً چیپ SH1106 دارد؛ سیم‌کشی همان است ولی کتابخانهٔ ssd1306 با آن تصویر به‌هم‌ریخته می‌دهد و کتابخانهٔ جدا (sh1106) می‌خواهد. موقع خرید حتماً «SSD1306» را چک کن |
| پتانسیومتر 10k | ۱ | هر پتانسیومتر 5k تا 50k |
| سنسور DHT11 (ماژول سه‌پایه) | ۱ | DHT22 — فقط یک خط کد عوض می‌شود: `dht.DHT22(...)` |

> 🧪 **آزمایشگاه:** نمایشگر هنوز به دستت نرسیده؟ همین OLED روی همان I2C دوره (SDA=21، SCL=22) در آزمایشگاه آماده است و کدهای این فصل بدون تغییر اجرا می‌شوند — pixel ها واقعاً روی صفحهٔ مجازی روشن می‌شوند، پس درسِ «بدون `show()` صفحه سیاه می‌ماند» را هم همان‌جا با چشم می‌بینی. کتابخانهٔ `ssd1306` هم از قبل آن‌جاست و نصب نمی‌خواهد. یک نکتهٔ صادقانه: سیم‌های آزمایشگاه از قبل درست بسته‌اند، پس تجربهٔ جابه‌جا زدن SDA و SCL و خطای ENODEV را باید روی میز واقعی داشته باشی. [برو به آزمایشگاه](/lab).

## ۱. شاهراه دوسیمه: I2C

اول خود قطعه را بشناس. عرض این صفحه ۱۲۸ نقطه و ارتفاعش ۶۴ نقطه است؛ به هر نقطه می‌گوییم pixel — همان کلمه‌ای که در دوربین گوشی هم شنیده‌ای. هر pixel یا روشن است یا خاموش. همین! با روشن و خاموش کردن هوشمندانهٔ این نقطه‌های ریز، حرف و عدد و حتی شکل می‌سازیم.

حالا سؤال مهم: این صفحه چطور به ESP32 وصل می‌شود؟ اگر قرار بود برای هر pixel یک سیم بکشیم، به ۸۱۹۲ سیم نیاز داشتیم! ولی پشت ماژول را نگاه کن: فقط چهار پایه. دو تا برای تغذیه — VCC و GND که از ترم ۱ می‌شناسی — و فقط **دو سیم برای همهٔ داده‌ها**. این جادو اسم دارد: I2C.

خیابانِ خانه‌تان را تصور کن. یک خیابان است، ولی همهٔ خانه‌ها از همان یک خیابان سرویس می‌گیرند: پیک غذا، اتوبوس مدرسه، سرویس زباله. چطور پیک غذا خانهٔ درست را پیدا می‌کند؟ با پلاک! I2C همین است: یک شاهراه دوسیمه که چندین قطعه می‌توانند هم‌زمان به آن وصل باشند و هر قطعه یک شماره پلاک یکتا دارد که به آن address می‌گوییم. سیم اول SDA است — جاده‌ای که داده‌ها رویش رفت‌وآمد می‌کنند. سیم دوم SCL است — ضرب‌آهنگ یا ساعت مشترک، مثل مترونومی که مطمئن می‌شود فرستنده و گیرنده با یک سرعت حرف می‌زنند. جزئیات بیشترش را لازم نداریم؛ همین‌قدر بدان: **دو سیم، چند مسافر، هر مسافر یک پلاک.**

![شاهراه I2C به شکل خیابانی دوخطه: چند خانه کنار آن، هر کدام با یک پلاک متفاوت، و پیکی که پلاک درست را پیدا می‌کند](/lesson-assets/t2-s07-oled-display/prompt/01-image-i2c-highway.png)

## چالش: قطعهٔ دوم چند سیم می‌خواهد؟

اگر فردا یک سنسور I2C دیگر هم بخریم، چند سیم دادهٔ جدید باید به ESP32 اضافه کنیم؟

---

**جواب:** صفر! به همان دو سیم SDA و SCL وصل می‌شود، چون پلاکش با پلاک OLED فرق دارد و روی شاهراه با هم قاطی نمی‌شوند. این قشنگی I2C است.

## ۲. سیم‌کشی و آیین scan

> ⚠️ **مواظب باش:** قانون همیشگی — اول کابل USB را جدا کن، بعد سیم‌کشی.

طبق پین‌مپ استاندارد دوره، SDA به پایهٔ ۲۱ و SCL به پایهٔ ۲۲ می‌رود (تصویر سیم‌کشی در بخش «در این فصل چه می‌سازی» را جلوی چشمت بگذار):

1. GND ماژول را به GND برد وصل کن (پیشنهاد: سیم مشکی).
2. VCC را به 3V3 (سیم قرمز).
3. SCL را به پایهٔ ۲۲ (سیم زرد).
4. SDA را به پایهٔ ۲۱ (سیم آبی) — دو رنگ متفاوت برای SDA و SCL انتخاب کن؛ چند بخش دیگر می‌فهمی چرا!

جدول کامل اتصالات این فصل (پتانسیومتر و DHT11 را در بخش‌های بعد اضافه می‌کنیم):

</div>

| OLED pin | ESP32 pin | Wire color (suggested) |
|---|---|---|
| GND | GND | Black |
| VCC | 3V3 | Red |
| SCL | GPIO 22 | Yellow |
| SDA | GPIO 21 | Blue |
| — Potentiometer (added mid-session) — | | |
| Pot outer leg 1 | 3V3 | Red |
| Pot outer leg 2 | GND | Black |
| Pot middle (wiper) | GPIO 34 | Green |
| — DHT11 module (last build) — | | |
| DHT11 VCC | 3V3 | Red |
| DHT11 DATA | GPIO 16 | White |
| DHT11 GND | GND | Black |

<div dir="rtl">

قبل از اینکه حتی یک حرف روی صفحه بنویسیم، باید مطمئن شویم ESP32 اصلاً این قطعه را می‌بیند. برای این کار یک آیین قشنگ داریم: **اسکن کردن جاده**. می‌خواهیم از ESP32 بپرسیم: «روی شاهراه I2C چه پلاک‌هایی جواب می‌دهند؟» USB را وصل کن و این برنامه را بنویس:

</div>

```python
# Term 2 - Session 07 - I2C scan: peyda kardan address OLED
from machine import Pin, I2C

# I2C shomare 0 ba pin-haye standard dore: SCL=22, SDA=21
i2c = I2C(0, scl=Pin(22), sda=Pin(21))

devices = i2c.scan()
print("Dastgah-haye rooye jadde I2C:", devices)

if len(devices) == 0:
    print("Hich dastgahi peyda nashod! SDA/SCL va taghziye ra check kon")
else:
    print("Ali! entezar dashtim [60] bebinim -> 60 haman 0x3C ast")
```

<div dir="rtl">

خط اول: از ماژول machine این بار دو چیز می‌آوریم — Pin که قدیمی است و I2C که جدید است. خط بعد: یک I2C می‌سازیم؛ عدد صفر یعنی کانال شمارهٔ صفر سخت‌افزار، و به آن می‌گوییم ساعتت روی پایهٔ ۲۲ و جادهٔ داده‌ات روی پایهٔ ۲۱ است. بعد `i2c.scan()` — این دستور در جاده راه می‌افتد، درِ خانهٔ همهٔ پلاک‌های ممکن را می‌زند و **لیست** پلاک‌هایی را که جواب دادند برمی‌گرداند — لیست را از فصل ۵ خوب می‌شناسی، پس `len` هم برایت آشناست. Run بزن.

✅ **چک کن:** خروجی باید `[60]` باشد — یک لیست با یک عضو.

ولی روی خود ماژول نوشته `0x3C`! این دو یکی هستند؟ بله. `0x3C` همان عدد ۶۰ است که «لباس مبنای شانزده» پوشیده — سیستمی که سخت‌افزاری‌ها برای نوشتن آدرس دوست دارند. عدد همان است، فقط لباسش فرق دارد. بیشتر از این هم لازم نیست بدانی.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** scan عدد `[61]` داد نه `[60]`؟ بعضی بردها آدرس `0x3D` دارند — جلوتر که نمایشگر را می‌سازی، این‌طوری بساز: `ssd1306.SSD1306_I2C(128, 64, i2c, addr=0x3D)`. و اگر لیست خالی `[]` گرفتی، چهار سیم را طبق جدول یکی‌یکی چک کن — چراغ پشت ماژول باید روشن باشد و شایع‌ترین مقصر، جابه‌جایی SDA و SCL است.

## چالش: scan لیست خالی داد

اگر `scan` به‌جای `[60]` لیست خالی `[]` برگرداند، اولین حدست چیست؟

---

**جواب:** سیم‌کشی — مخصوصاً جابه‌جایی SDA و SCL، یا قطع بودن تغذیه. جاده هست ولی هیچ پلاکی جواب نمی‌دهد؛ یعنی قطعه یا برق ندارد یا سیم‌های داده‌اش درست وصل نیستند.

## ۳. اولین متن — و صفحه‌ای که سیاه ماند

برای حرف زدن با این نمایشگر، کتابخانه لازم داریم؛ خودمان که نمی‌خواهیم ۸۱۹۲ pixel را دستی مدیریت کنیم! کتابخانه‌اش ssd1306 نام دارد — دقیقاً همان که فصل ۶ نصب کردیم. اگر فصل ۶ نصبش کرده باشی این خطا را نمی‌بینی، ولی بهتر است بشناسی‌اش. اگر کتابخانه روی برد نباشد، `import ssd1306` این جواب را می‌دهد:

</div>

```text
Traceback (most recent call last):
  File "<stdin>", line 2, in <module>
ImportError: no module named 'ssd1306'
```

<div dir="rtl">

خطای ImportError یعنی: «دنبال این چمدان کد گشتم، پیدایش نکردم.» دقت کن خطا نمی‌گوید کد تو غلط است؛ می‌گوید این ماژول روی این دستگاه نیست. راه‌حل همان مسیر فصل ۶ است: منوی Tools ← Manage packages ← جست‌وجوی `micropython-ssd1306` ← دکمهٔ Install.

> ⚠️ **مواظب باش:** موقع نصب، دو شرط: برد باید به کامپیوتر وصل باشد و بالای پنجرهٔ Manage packages حتماً نام دستگاه MicroPython دیده شود، نه Local Python! اگر اشتباهی روی کامپیوتر نصبش کنی، برد هیچ‌وقت آن را پیدا نمی‌کند — این پرتکرارترین گیرِ این فصل است.

نصب شد. حالا لحظهٔ تاریخی — اولین متن روی صفحهٔ خود ربات:

</div>

```python
from machine import Pin, I2C
import ssd1306

i2c = I2C(0, scl=Pin(22), sda=Pin(21))
oled = ssd1306.SSD1306_I2C(128, 64, i2c)

oled.fill(0)
oled.text("Salam Robot!", 0, 0)
```

<div dir="rtl">

خط `SSD1306_I2C(128, 64, i2c)` یعنی: یک صفحهٔ ۱۲۸ در ۶۴ داریم و از این جادهٔ I2C به آن برس. `fill(0)` همهٔ pixel ها را خاموش می‌کند — یعنی تخته را پاک کن. `text` سه چیز می‌گیرد: متن، و مختصات x و y نقطهٔ شروع. Run بزن و... صفحه سیاهِ سیاه! هیچ خبری نیست. کد هم هیچ خطایی نداد. کجای کار می‌لنگد؟

اینجا مهم‌ترین قانون OLED را یاد می‌گیری: `fill` و `text` فقط **در حافظه** نقاشی می‌کنند، مثل اینکه روی کاغذ چرک‌نویس طرح بزنی. تا وقتی دستور `oled.show()` را ندهی، هیچ‌چیز به صفحهٔ واقعی نمی‌رود. show یعنی «چرک‌نویس را بچسبان روی تابلو». خط `oled.show()` را به آخر برنامه اضافه کن و دوباره Run بزن.

✅ **چک کن:** «!Salam Robot» روی صفحه ظاهر شد. این لحظه را قاب بگیر؛ ربات تو الان صورت دارد!

یک نکتهٔ صادقانه: این کتابخانهٔ کوچک فقط حروف انگلیسی و علامت‌های ساده — همان ASCII — را بلد است. متن فارسی روی این صفحه نمی‌رود؛ برای همین برچسب‌های صفحه‌هایمان را انگلیسی طراحی می‌کنیم، مثل TEMP و LIGHT. این محدودیت کتابخانه است، نه محدودیت تو.

## ۴. مختصات صفحه و شمارندهٔ زنده

حالا مختصات را بفهمیم. گوشهٔ **بالا-چپِ** صفحه نقطهٔ صفر و صفر است. x به سمت راست زیاد می‌شود تا ۱۲۷، و y به سمت **پایین** تا ۶۳ — بله، برعکس نمودار ریاضی، y رو به پایین است! هر حرف هم ۸ pixel بلندی دارد؛ پس اگر خط اول را در y=0 بنویسی، خط دوم را بهتر است در y=10 بنویسی تا به هم نچسبند، بعدی y=20 و همین‌طور پایین برو.

![شبکهٔ مختصات صفحهٔ ۱۲۸ در ۶۴: نقطهٔ صفر و صفر در گوشهٔ بالا-چپ، محور x به راست و محور y به پایین، با سه ردیف متن نمونه](/lesson-assets/t2-s07-oled-display/prompt/05-image-oled-coordinates.png)

حالا یک شمارندهٔ زنده بسازیم تا صفحه واقعاً «زنده» شود. یک نکتهٔ کوچک: `text` فقط متن قبول می‌کند، ولی شمارندهٔ ما عدد است. اینجا یک تابع کوچک و کاربردی معرفی می‌کنم: `str()` عدد را به متن تبدیل می‌کند — همین! برعکسِ `int()` که فصل ۳ دیدی. راه دوم را هم بلدی: f-string که از ترم ۱ رفیقمان است و خودش عدد را داخل متن جا می‌دهد. برنامهٔ کامل این مرحله:

</div>

```python
# Term 2 - Session 07 - avalin matn rooye OLED + shomarande zende
from machine import Pin, I2C
import ssd1306
import time

i2c = I2C(0, scl=Pin(22), sda=Pin(21))
oled = ssd1306.SSD1306_I2C(128, 64, i2c)

# safhe ra pak kon, matn benevis, bad hatman show!
oled.fill(0)
oled.text("Salam Robot!", 0, 0)
oled.text("Term 2 - S7", 0, 10)
oled.text("128 x 64 pixel", 0, 20)
oled.show()
time.sleep(2)

# shomarande: adad bayad ba str() be matn tabdil shavad
counter = 0
while True:
    oled.fill(0)
    oled.text("Counter:", 0, 0)
    oled.text(str(counter), 0, 20)
    oled.show()
    counter = counter + 1
    time.sleep_ms(500)
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** سه خط متن، دو ثانیه مکث، و بعد شمارنده‌ای که هر نیم ثانیه بالا می‌رود.

به ریتمِ داخل حلقه دقت کن: **پاک کن، بنویس، show کن، صبر کن.** صفحه‌های نمایش واقعی — از ساعت هوشمند تا داشبورد ماشین — دقیقاً با همین الگو کار می‌کنند.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** عددهای شمارنده «روی هم» چاپ می‌شوند و صفحه شلوغ می‌شود؟ `fill(0)` اول حلقه جا افتاده — بدون پاک کردن، pixel های قبلی سر جایشان می‌مانند. امتحان این خرابکاری مجانی است: یک بار عمداً `fill(0)` را بردار و ببین!

## چالش: متنی که بیرون می‌زند

اگر بنویسیم `oled.text("Hi", 120, 0)` چه می‌شود؟

---

**جواب:** فقط حرف H دیده می‌شود و i کاملاً بیرون می‌افتد، چون متن از عرض ۱۲۸ تایی صفحه بیرون می‌زند — از x=120 دقیقاً ۸ pixel تا لبه مانده، یعنی جای همان یک حرف. مختصات را همیشه با عرض متن جمع‌وتفریق کن و در محدودهٔ ۰ تا ۱۲۷ و ۰ تا ۶۳ بمان.

## ۵. کارآگاه ENODEV

حالا می‌خواهم پتانسیومتر فصل ۳ را هم بیاورم وسط بازی. برای جا باز کردن روی Breadboard، سیم‌های OLED را موقتاً جدا می‌کنم و دوباره وصل می‌کنم... و طبق آیین همیشگی، اول scan:

</div>

```text
Dastgah-haye rooye jadde I2C: []
Hich dastgahi peyda nashod! SDA/SCL va taghziye ra check kon
```

<div dir="rtl">

اوه! لیست خالی. جاده هست ولی هیچ پلاکی جواب نمی‌دهد. بگذار عمداً بی‌توجهی کنم و برنامهٔ OLED را همین‌طوری اجرا کنم ببینیم چه می‌شود:

</div>

```text
Traceback (most recent call last):
  File "<stdin>", line 5, in <module>
  File "ssd1306.py", line 110, in __init__
  File "ssd1306.py", line 36, in init_display
OSError: [Errno 19] ENODEV
```

<div dir="rtl">

خطای `OSError: [Errno 19] ENODEV` یعنی: «در این آدرس هیچ دستگاهی جواب نداد.» ENODEV مخفف No Device است. ESP32 پیامش را فرستاد، ولی هیچ‌کس آن‌طرف نبود که بگوید «بله، رسید».

حالا کارآگاه‌بازی: تغذیه وصل است، چون چراغ پشت ماژول روشن است. پس می‌ماند دو سیم داده. به سیم‌ها نگاه کن — سیم زرد که باید به پایهٔ ۲۲ برود، روی ۲۱ نشسته و سیم آبی برعکس! موقع جابه‌جا کردن، SDA و SCL را قاطی کرده‌ام. این **پرتکرارترین اشتباه دنیای I2C** است. جای دو سیم را عوض کن، دوباره scan...

✅ **چک کن:** دوباره `[60]` — جاده امن شد.

پس یادت باشد: هر وقت ENODEV یا لیست خالی دیدی، اول SDA و SCL را چک کن. حتی مهندس‌های حرفه‌ای هفته‌ای یک بار این دو را قاطی می‌کنند؛ فرقشان این است که سریع می‌فهمند — چون همیشه اول scan می‌زنند.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** scan درست است ولی تصویر برفکی یا به‌هم‌ریخته است؟ یا جامپری شل است، یا نمایشگرت SH1106 است نه SSD1306 (اغلب مدل‌های ۱٫۳ اینچ) — سیم‌ها را محکم کن و برچسب چیپ را چک کن؛ SH1106 کتابخانهٔ جدای خودش را می‌خواهد.

## چالش: scan خالی یا ENODEV؟

هر دو یعنی «دستگاه دیده نمی‌شود» — پس فرقشان چیست؟

---

**جواب:** `scan` فقط گزارش می‌دهد و برنامه ادامه پیدا می‌کند؛ ولی ساختن SSD1306 روی جادهٔ خراب، برنامه را با خطای ENODEV متوقف می‌کند. برای همین آیین ما همیشه «اول scan» است: گزارشِ بی‌دردسر، قبل از خطای دردسرساز.

## ۶. Knob Meter: عدد + نوار گرافیکی

حالا که جاده امن شد، برویم سراغ یک ساخت واقعاً نمایشی: **Knob Meter** — درجه‌سنج دیجیتالی که با چرخاندن پتانسیومتر، هم عددش عوض می‌شود و هم یک نوار گرافیکی پر و خالی می‌شود؛ همان چیزی که در نوار سلامتیِ بازی‌ها می‌بینی.

پتانسیومتر را مثل فصل ۳ ببند: دو پایهٔ کناری به 3V3 و GND، پایهٔ وسط به پایهٔ ۳۴. عدد خام ۰ تا ۴۰۹۵ است ولی عرض صفحهٔ ما ۱۲۸ pixel — دقیقاً کار `map_value` که فصل ۳ خودمان ساختیم! و برای کشیدن نوار، یک فعل نقاشی تازه از کتابخانه: `fill_rect` یک مستطیل توپُر می‌کشد و پنج ورودی دارد: x و y گوشهٔ بالا-چپ، عرض، ارتفاع، و رنگ که اینجا یک یعنی روشن. برنامهٔ کامل:

</div>

```python
# Term 2 - Session 07 - knob meter: adad pot + navar graphic rooye OLED
from machine import Pin, I2C, ADC
import ssd1306
import time

i2c = I2C(0, scl=Pin(22), sda=Pin(21))
oled = ssd1306.SSD1306_I2C(128, 64, i2c)

pot = ADC(Pin(34))
pot.atten(ADC.ATTN_11DB)  # bedune in, faghat ta hodud 1 volt mikhanad

def map_value(x, in_min, in_max, out_min, out_max):
    # tabdil adad az yek baze be baze dige
    return (x - in_min) * (out_max - out_min) // (in_max - in_min) + out_min

while True:
    raw = pot.read()  # 0 ta 4095
    bar_w = map_value(raw, 0, 4095, 0, 128)  # arze navar: 0 ta 128 pixel
    oled.fill(0)
    oled.text("KNOB METER", 0, 0)
    oled.text(f"RAW: {raw}", 0, 20)
    oled.fill_rect(0, 40, bar_w, 10, 1)  # mostatil por: x, y, arz, ertefa, rang
    oled.show()
    time.sleep_ms(100)
```

<div dir="rtl">

Run بزن و بچرخان!

✅ **چک کن:** عدد بالا می‌رود، نوار پر می‌شود؛ برمی‌گردانی، خالی می‌شود — نرم و زنده. به نظر من این قشنگ‌ترین چیزی است که تا امروز در این دوره ساخته‌ای.

دقت کن که در هر دور حلقه، اول همه‌چیز را پاک می‌کنیم و از نو می‌کشیم — همان الگوی شمارنده: پاک کن، بکش، نشان بده، تکرار.

## ۷. صفحهٔ هواشناسی کوچک

و حالا آخرین ساخت، که در واقع تمرینِ لباسِ نهایی برای پروژهٔ بزرگ آخر ترم است: **صفحهٔ هواشناسی کوچک**. DHT11 فصل قبل را برگردان روی Breadboard — پایهٔ DATA به پایهٔ ۱۶، مثل همیشه — و به‌جای print در Thonny، دما و رطوبت را روی OLED نشان بده. برچسب‌ها انگلیسی: MINI WEATHER بالا، بعد TEMP و HUM.

و چون از فصل ۶ یاد گرفتیم DHT11 گاهی بدقلقی می‌کند، همان کمربند ایمنی try/except را می‌بندیم؛ با یک تفاوت مهم: این بار پیام خطا هم روی **خودِ صفحه** می‌رود — چون قرار است این دستگاه بدون کامپیوتر هم کار کند! برنامهٔ کامل:

</div>

```python
# Term 2 - Session 07 - safhe havashenasi kuchak: DHT11 rooye OLED
from machine import Pin, I2C
import ssd1306
import dht
import time

i2c = I2C(0, scl=Pin(22), sda=Pin(21))
oled = ssd1306.SSD1306_I2C(128, 64, i2c)
sensor = dht.DHT11(Pin(16))

while True:
    try:
        sensor.measure()
        t = sensor.temperature()
        h = sensor.humidity()
        oled.fill(0)
        oled.text("MINI WEATHER", 0, 0)
        oled.text(f"TEMP: {t} C", 0, 20)
        oled.text(f"HUM:  {h} %", 0, 35)
        oled.show()
        print("Temp:", t, "Hum:", h)
    except OSError:
        # kamarband imeni: barname ba khataye sensor nemimirad
        oled.fill(0)
        oled.text("SENSOR ERROR!", 0, 20)
        oled.text("CHECK WIRING", 0, 35)
        oled.show()
        print("Khata dar khandan sensor! sim-keshi ra check kon")
    time.sleep(2)  # DHT11 kond ast: har 2 sanie yek bar
```

<div dir="rtl">

Run بزن و سه آزمایش همیشگی را انجام بده: روی سنسور فوت کن — رطوبت می‌پرد بالا. سیم DATA را بکش — برنامه نمی‌میرد؛ خودِ صفحه می‌گوید SENSOR ERROR. سیم را برگردان — دوباره سالم.

✅ **چک کن:** هر سه آزمایش جواب داد؟ این یعنی یک دستگاه واقعی، نه یک تمرین کلاسی. فصل ۱۰ دقیقاً از همین‌جا ادامه می‌دهیم و ایستگاه هواشناسی کاملِ رومیزی می‌سازیم.

## واژه‌های تازه این فصل

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| display | دیسپلی | صفحهٔ نمایش — جایی که ربات حرفش را نشان می‌دهد |
| I2C | آی-تو-سی | شاهراه دوسیمه‌ای که چند قطعه با پلاک‌های متفاوت روی آن حرف می‌زنند |
| address | اَدرِس | شماره پلاک هر قطعه روی جادهٔ I2C (برای OLED ما: 0x3C یعنی 60) |
| scan | اِسکَن | سرکشی به همهٔ پلاک‌ها و لیست کردن قطعه‌هایی که جواب می‌دهند |
| pixel | پیکسِل | کوچک‌ترین نقطهٔ صفحه که یا روشن است یا خاموش |
| coordinate | کواوردینِیت | جفت عدد x و y که جای هر چیز را روی صفحه مشخص می‌کند |
| show | شو | دستور «چرک‌نویس حافظه را روی صفحهٔ واقعی بچسبان» |

## تمرین‌ها

اول چک‌لیست پایان فصل: `i2c.scan()` روی مدارت `[60]` (یا `[61]`) برمی‌گرداند و می‌دانی این عدد یعنی چه؛ Knob Meter با چرخاندن ولوم، عدد و نوار را نرم عوض می‌کند؛ صفحهٔ هواشناسی با کشیدن سیم DATA نمی‌میرد و پیام خطا روی خود OLED می‌آید؛ و بدون نگاه به کتاب می‌توانی بگویی چرا صفحه بدون `oled.show()` سیاه می‌ماند. اگر همه بله است، برو سراغ تمرین‌ها:

- **تمرین اجباری:** به صفحهٔ هواشناسی (`04_oled_dht.py`) یک خط سوم اضافه کن که وضعیت را با کلمه نشان دهد: اگر دما بالای ۲۸ بود `HOT`، اگر زیر ۱۸ بود `COLD` و در غیر این صورت `OK` — با if/elif/else که از ترم ۱، فصل ۸ و ۹ بلدی.
- **تمرین ستاره‌دار ⭐:** «ساعت هوشمند شخصی» بساز: خط اول اسم تو (انگلیسی)، خط دوم شمارندهٔ ثانیه از روشن شدن برد، و پایین صفحه یک نوار پیشرفت با `fill_rect` که هر ۶۰ ثانیه یک بار پر می‌شود و از نو شروع می‌کند. (راهنمایی: عرض نوار = `map_value(sanie, 0, 60, 0, 128)`)

## در فصل بعد

چیزی می‌آید که تا حالا نداشتیم: **حرکت** — اولین عضلهٔ ربات، بازوی کوچکی به اسم Servo که با کد به هر زاویه‌ای که بخواهی می‌چرخد.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/airo/lessons/t2/s07-oled-display (یادستان, Yaadestan)
