# فصل ۶ — دما و رطوبت: کتابخانه‌ها

<div dir="rtl">

# فصل ۶ — دما و رطوبت: کتابخانه‌ها

## در این فصل چه می‌سازی

یک سؤال: گوشی تو از کجا می‌داند الان هوا چند درجه است؟ آن عدد از هزاران ایستگاه هواشناسی می‌آید؛ جعبه‌هایی پر از سنسور که شبانه‌روز دما و رطوبت را اندازه می‌گیرند. خبر این فصل: تا آخرش، سنسورِ همان کار روی میز توست. و خبر بزرگ‌تر: پروژهٔ آخر این ترم یک **ایستگاه هواشناسی رومیزی** کامل است — با نمایشگر و پرچم متحرک — و امروز قلبِ آن ایستگاه را راه می‌اندازی: سنسور DHT11 که دما و رطوبت را می‌خواند. سر راه سه مهارت بزرگ یاد می‌گیری: کتابخانه چیست، چطور برنامه‌ای بنویسی که با شل شدن یک سیم نمیرد (try/except)، و چطور کتابخانهٔ جدید نصب کنی. آخر فصل هم با سه LED و Buzzer یک «دماسنج راحتی» می‌سازی که وضعیت اتاق را نشان می‌دهد.

![از برنامهٔ هواشناسی گوشی تا ایستگاه هواشناسی واقعی: جعبهٔ سنسورها که همان عدد روی صفحهٔ گوشی از آن می‌آید](/lesson-assets/t2-s06-dht11-library/prompt/01-image-weather-station-hook.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- توضیح بدهی کتابخانه چیست و چرا `import machine` از روز اول یعنی «استفاده از کتابخانه».
- DHT11 را روی پایهٔ ۱۶ سیم‌کشی کنی و دما و رطوبت را با ماژول `dht` بخوانی.
- با الگوی `try/except OSError` برنامه‌ای بنویسی که با شل شدن سیم سنسور نمیرد — و بدانی try/except برای چه هست و برای چه **نیست**.
- با Thonny کتابخانه روی خود ESP32 نصب کنی و دماسنج راحتی را با سه LED و Buzzer بسازی.

## قبل از شروع: چک‌لیست پیش‌نیاز

قبل از ادامه، این سه تا را چک کن — اگر یکی‌شان لنگ می‌زند، اول برگرد همان فصل:

- **از فصل ۱:** تعریف تابع با پارامتر و صدا زدنش — دو کارخانهٔ کوچک `set_lights` و `beep` امروز ساخته می‌شوند.
- **از فصل ۵:** گزارش با f-string و عادت «داده را اول تماشا کن».
- **از ترم ۱:** فصل ۸ و ۹ (`if`/`elif`/`else` و عملگر `and`) و فصل ۱۰ (Buzzer و بوق با PWM) — هر دو در دماسنج راحتی برمی‌گردند.

لوازم این فصل:

| قطعه / ابزار | تعداد | جایگزین |
|---|---|---|
| ماژول DHT11 سه‌پایه (از کیت ترم ۲) | ۱ | DHT22: دقیق‌تر و کمی گران‌تر؛ فقط یک خط کد فرق می‌کند: `dht.DHT11(...)` می‌شود `dht.DHT22(...)` و خروجی‌اش اعشاری است |
| — | — | سنسور DHT11 لختِ چهارپایه هم قبول است: یک مقاومت 10k بین VCC و DATA بگذار (pull-up)؛ پایهٔ سوم بی‌استفاده می‌ماند |
| LED قرمز / زرد / سبز + مقاومت 220 اهم | ۳ + ۳ | هر سه رنگ دیگر؛ مهم ترتیب نقش‌هاست نه رنگ دقیق |
| Buzzer پسیو (از کیت ترم ۱) | ۱ | — |
| ESP32 DevKit سی‌پین + کابل USB دیتا + Breadboard | ۱ | — |
| سیم جامپر | حدود ۱۰ | — |
| اینترنت روی **کامپیوتر** برای نصب کتابخانه | — | اگر اینترنت نداری، بخش نصب را هر وقت قبل از فصل ۷ انجام بده |

> 🧪 **آزمایشگاه:** سنسور هنوز به دستت نرسیده؟ آزمایشگاه دوره **خودِ DHT11** را دارد، روی همان پایهٔ ۱۶ — یعنی یک خط از کد این فصل هم عوض نمی‌شود. سه LED و Buzzer هم آن‌جا هستند، پس دماسنج راحتی کامل اجرا می‌شود و به‌جای گرم کردن سنسور با دست، اسلایدر دما را بالا می‌بری و حکم را از سبز به زرد و قرمز می‌بینی. دو تفاوت صادقانه: صدای بوق پخش نمی‌شود، و همان اسلایدرها «جواب سنسور»اند — پس آزمایش سیم شل و شاخهٔ `except OSError` را باید روی برد واقعی ببینی. [برو به آزمایشگاه](/lab).

## ۱. کتابخانه: چمدان کد آماده

قبل از سنسور، باید با مفهومی آشنا شوی که اسمش روی این فصل است: **کتابخانه** یا library. بگذار با یک اعتراف شروع کنم: تو از اولین روز کدنویسی‌ات داری از کتابخانه استفاده می‌کنی و شاید خبر نداشتی! هر بار که نوشتی `import machine` یا `import time`، در واقع یک چمدان پر از کد آماده را باز کردی. کس دیگری — مهندس‌های MicroPython — زحمت نوشتن `Pin` و `sleep` و `ADC` را کشیده‌اند، آن را در چمدانی به اسم machine گذاشته‌اند، و `import` یعنی «آن چمدان را بیاور سر میز من». به هر چمدان یک ماژول یا module هم می‌گویند؛ این دو کلمه را این ترم تقریباً به یک معنی به کار می‌بریم.

![کتابخانه به شکل چمدان‌های کد آماده: چمدان machine و time و dht، هر کدام پر از ابزارهای ساخته‌شده](/lesson-assets/t2-s06-dht11-library/prompt/02-image-library-suitcase.png)

چرا این مهم است؟ چون سنسور امروز ما برای حرف زدن، زبان مخصوص و پیچیده‌ای دارد؛ سیگنال‌هایی با زمان‌بندی چند میکروثانیه‌ای. اگر قرار بود خودمان بنویسیمش، سه فصل طول می‌کشید! ولی لازم نیست: یک چمدان آماده به اسم `dht` وجود دارد که **همراه خود firmware** داخل ESP32 تو نشسته است — از لحظه‌ای که ترم ۱ فلشش کردی آنجا بوده و منتظر ماست. بعضی کتابخانه‌ها این‌طوری «همراه» هستند و بعضی دیگر را باید خودمان نصب کنیم — در این فصل هر دو را تجربه می‌کنی.

## چالش: import time کتابخانه است؟

وقتی می‌نویسیم `import time`، داریم از کتابخانه استفاده می‌کنیم یا نه؟ چرا؟

---

**جواب:** بله! `time` یک چمدان کد آماده است که مهندس‌های MicroPython نوشته‌اند و همراه firmware روی برد نشسته. `import` یعنی باز کردن همان چمدان — پس از اولین `import time` ترم ۱، تو کاربر کتابخانه بوده‌ای.

## ۲. آشنایی با DHT11 و سیم‌کشی

این DHT11 است: جعبهٔ آبی کوچک با پنجره‌های کرکره‌ای. پشت این کرکره‌ها دو سنسور نشسته: یکی دما را می‌سنجد و یکی رطوبت هوا را — یعنی چند درصد بخار آب در هواست. یک نکتهٔ شخصیتی هم دارد: DHT11 **آهسته** است. مثل آن دوستی که جواب پیامش خوب است ولی دیر می‌آید: بیشتر از یک بار در هر ۲ ثانیه نمی‌شود ازش سؤال پرسید. این را چند بخش دیگر با چشم می‌بینی.

ماژول سه پایه دارد و سیم‌کشی‌اش از هر چیزی که تا حالا بسته‌ای ساده‌تر است:

1. کابل USB را جدا کن — قانون همیشگی.
2. پایهٔ VCC ماژول را به 3V3 وصل کن و GND را به GND.
3. پایهٔ وسط — DATA — را به پایهٔ ۱۶ برد.
4. اگر به‌جای ماژول، سنسور لخت چهارپایه داری، یک مقاومت 10k هم بین VCC و DATA بگذار — همان pull-up که ترم ۱، فصل ۸ نسخهٔ داخلی‌اش را برای دکمه شناختی؛ اینجا نسخهٔ بیرونی‌اش را می‌بندیم. پایهٔ سوم سنسور لخت هیچ‌جا نمی‌رود.
5. سه LED و Buzzer را هم برای پروژهٔ آخر فصل از همین حالا ببند: قرمز ۲۵، زرد ۲۶، سبز ۲۷ (هر کدام با مقاومت ۲۲۰ اهم)، Buzzer پایهٔ ۴.

![سیم‌کشی DHT11: ماژول سه‌پایه با VCC به 3V3 و DATA به پایهٔ ۱۶ و GND به GND؛ کنارش سنسور لخت چهارپایه با مقاومت pull-up بین VCC و DATA](/lesson-assets/t2-s06-dht11-library/prompt/03-image-dht11-wiring.png)

جدول دقیق اتصالات:

</div>

| From (component) | To (ESP32 / rail) | Note |
|---|---|---|
| DHT11 module VCC (+) | 3V3 | module also accepts 5V; this course uses 3V3 |
| DHT11 module DATA | GPIO 16 | middle pin on most modules |
| DHT11 module GND (-) | GND | |
| Bare 4-pin sensor only: resistor 10k | between VCC and DATA | external pull-up; pin 3 stays unused |
| LED red — long leg | GPIO 25 via 220 ohm | |
| LED yellow — long leg | GPIO 26 via 220 ohm | |
| LED green — long leg | GPIO 27 via 220 ohm | |
| All LED short legs | GND | |
| Buzzer (+) | GPIO 4 | passive buzzer |
| Buzzer (-) | GND | |

<div dir="rtl">

> ⚠️ **مواظب باش:** روی برچسب بعضی ماژول‌ها 5V نوشته و شک ایجاد می‌کند. خودِ ماژول با هر دو ولتاژ کار می‌کند، ولی **در این دوره VCC همیشه به 3V3 می‌رود.** دلیلش فقط سلیقه نیست: روی این ماژول‌ها یک مقاومت pull-up خط DATA را به VCC می‌بندد، پس اگر VCC را ۵ ولت بدهی، خط DATA هم ۵ ولت می‌شود — و پایه‌های ESP32 فقط تا ۳٫۳ ولت تحمل دارند. یعنی همان سیمی که به GPIO 16 می‌رود، به پایهٔ برد آسیب می‌زند. VCC روی 3V3، همیشه.

## ۳. اولین قرائت — و حدس غلط

USB را وصل کن و فایل جدید باز کن. خب، قطعهٔ ما اسمش DHT11 است؛ پس منطقی است حدس بزنیم چمدانش هم همین اسم را دارد. بنویس `import dht11` و Run بزن:

</div>

```text
Traceback (most recent call last):
  File "<stdin>", line 2, in <module>
ImportError: no module named 'dht11'
```

<div dir="rtl">

`ImportError: no module named 'dht11'` یعنی «چمدانی به این اسم پیدا نکردم». حدس منطقی بود ولی غلط! دلیلش را که بفهمی دیگر یادت نمی‌رود: این کتابخانه فقط برای DHT11 نیست؛ برادر بزرگ‌ترش DHT22 را هم پشتیبانی می‌کند. پس اسم چمدان، اسم **خانواده** است: `dht`. اصلاح کن و برنامهٔ کامل اولین قرائت را بنویس:

</div>

```python
# Term 2 - Session 06 - avalin khandane DHT11 (bedune try/except)
from machine import Pin
import dht

sensor = dht.DHT11(Pin(16))

sensor.measure()          # be sensor begu: alan andaze begir!
t = sensor.temperature()  # daraje selsius (adade sahih)
h = sensor.humidity()     # darsade rotubat (adade sahih)
print("Temp:", t, "C")
print("Hum:", h, "%")
```

<div dir="rtl">

خط `sensor = dht.DHT11(Pin(16))` می‌گوید: از چمدان dht، ابزار مخصوص DHT11 را بردار و به پایهٔ ۱۶ وصلش کن. اگر روزی DHT22 خریدی، فقط همین یک خط عوض می‌شود: `dht.DHT22` — بقیهٔ برنامه یک حرف هم تغییر نمی‌کند. بعد سه فعل اصلی: `measure()` به سنسور می‌گوید «همین حالا اندازه بگیر» — این مهم است؛ سنسور خودکار اندازه نمی‌گیرد، ما باید بگوییم. بعد `temperature()` و `humidity()` جواب‌های همان اندازه‌گیری را تحویل می‌دهند؛ برای DHT11 هر دو عدد صحیح‌اند. Run بزن:

</div>

```text
Temp: 24 C
Hum: 41 %
```

<div dir="rtl">

دمای اتاق من ۲۴ درجه و رطوبت ۴۱ درصد — اعداد تو مال اتاق خودت است. حالا محبوب‌ترین آزمایش این فصل: نزدیک سنسور یک نفس عمیق بیرون بده و دوباره Run بزن.

✅ **چک کن:** رطوبت باید بپرد بالا — حتی بالای ۸۰! نفس ما پر از بخار آب است و سنسور فوراً حسش کرد. سنسور واقعاً کار می‌کند و به محیط جواب می‌دهد؛ چند دقیقه صبر کنی، آرام‌آرام برمی‌گردد.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** خطای `NameError: name 'Pin' isn't defined` گرفتی؟ خط `from machine import Pin` را جا انداخته‌ای — هر دو import لازم است. و اگر رطوبت بالای ۹۵ مانده، روی سنسور نفس کشیده‌ای یا از محیط مرطوب آمده؛ چند دقیقه در هوای آزاد اتاق صبر کن.

## چالش: چرا dht و نه dht11؟

اسم قطعهٔ ما DHT11 است — پس چرا `import dht11` خطا داد؟

---

**جواب:** چون اسم چمدان، اسم خانواده است، نه اسم یک قطعه. کتابخانهٔ `dht` هم DHT11 را پشتیبانی می‌کند هم DHT22 را؛ داخل چمدان، ابزار هر کدام جداست: `dht.DHT11(...)` و `dht.DHT22(...)`.

## ۴. گزارش مداوم — و خطای عجله

یک بار خواندن که ایستگاه هواشناسی نمی‌شود؛ گزارش مداوم می‌خواهیم. حلقه بنویسیم — و چون عادت فصل‌های ADC دستمان است، وقفه را بگذاریم ۲۰۰ میلی‌ثانیه. همان کد، داخل `while True` با `time.sleep_ms(200)`. اجرا کن و چند ثانیه تماشا کن:

</div>

```text
Temp: 24 C   Hum: 42 %
Temp: 24 C   Hum: 42 %
Traceback (most recent call last):
  File "<stdin>", line 10, in <module>
OSError: [Errno 110] ETIMEDOUT
```

<div dir="rtl">

بوم! `OSError: [Errno 110] ETIMEDOUT`. کلمهٔ timeout یعنی «زمان تمام شد»: ESP32 در زد، سؤال پرسید، و سنسور تا مهلت مقرر جواب نداد. چرا؟ چون DHT11 هنوز مشغول اندازه‌گیری قبلی بود! گفتم که: این سنسور آهسته است و بیشتر از یک سؤال در هر ۲ ثانیه ظرفیت ندارد؛ ما هر ۲۰۰ میلی‌ثانیه در می‌زدیم. دقت کن که چند گزارش سالم آمد و **بعد** خطا — مشکل‌های سخت‌افزاری خیلی وقت‌ها «گاهی» پیش می‌آیند، نه همیشه؛ این خودش یک درس اشکال‌زدایی است.

درمان ساده است: `time.sleep(2)` — این بار `sleep` معمولی با ثانیه، نه `sleep_ms`. نسخهٔ درست:

</div>

```python
# Term 2 - Session 06 - khandane dama va rotubat har 2 sanie
from machine import Pin
import dht
import time

sensor = dht.DHT11(Pin(16))

while True:
    sensor.measure()
    t = sensor.temperature()
    h = sensor.humidity()
    print(f"Temp: {t} C   Hum: {h} %")
    time.sleep(2)  # DHT11 kond ast: tondtar az har 2 sanie napors!
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** هر ۲ ثانیه یک گزارش تمیز با f-string — و چند دقیقه هم که بگذرد، خبری از خطا نیست.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** اعداد دما و رطوبت اصلاً عوض نمی‌شوند؟ DHT11 مقدارش را حدود هر ۲ ثانیه تازه می‌کند و محیط اتاق هم شاید واقعاً ثابت است — صبور باش و برای اطمینان، آزمایش نفس را دوباره انجام بده تا ببینی سنسور زنده است.

## ۵. کمربند ایمنی: try/except

...ولی یک مشکل بزرگ هنوز سر جایش است و می‌خواهم خودت با چشم ببینی‌اش. برنامه دارد قشنگ کار می‌کند. حالا تو نقش «سیم شل» را بازی کن: همین‌طور که برنامه در حال اجراست، سیم DATA را از Breadboard بیرون بکش:

</div>

```text
Temp: 24 C   Hum: 41 %
Traceback (most recent call last):
  File "<stdin>", line 9, in <module>
OSError: [Errno 110] ETIMEDOUT
```

<div dir="rtl">

همان ETIMEDOUT — این بار نه به‌خاطر عجله، بلکه چون سنسور واقعاً از مدار جدا شد. و به چیز مهم‌تری دقت کن: برنامه **مُرد**. حلقه تمام شد، گزارش‌ها قطع شد، تمام. حالا فکر کن ترموستات خانهٔ واقعی این‌طوری بود: یک لرزش کوچک سیم و کل سیستم گرمایش خاموش! دستگاه‌های واقعی حق مردن ندارند؛ باید بگویند «الان نتوانستم بخوانم، دفعهٔ بعد دوباره تلاش می‌کنم».

ابزار این کار در Python اسمش try/except است و من بهش می‌گویم **کمربند ایمنی برنامه**. کمربند را که می‌بندی، امیدواری هیچ‌وقت لازم نشود؛ ولی اگر اتفاقی افتاد، نمی‌گذارد فاجعه شود. ساختارش دو تکه دارد. `try:` یعنی «این چند خط را امتحان کن — می‌دانم ممکن است خراب شود». `except OSError:` یعنی «اگر وسط آن خط‌ها خطای OSError پیش آمد، به‌جای مردن، این کار را بکن». دقیقاً به این شکل می‌نویسیمش و فعلاً فقط همین شکل را یاد می‌گیریم:

</div>

```python
try:
    sensor.measure()
    t = sensor.temperature()
    h = sensor.humidity()
    print("Temp:", t, "Hum:", h)
except OSError:
    print("Khata dar khandan sensor! sim-keshi ra check kon")
```

<div dir="rtl">

> ⚠️ **مواظب باش:** try/except برای **مخفی کردن اشتباه‌های برنامه‌نویسی نیست**. اگر اسم متغیر را غلط نوشته‌ای یا منطقت ایراد دارد، جای آن خطا اینجا نیست؛ باید پیدایش کنی و درستش کنی. کمربند ایمنی فقط برای سکسکه‌های قابل‌انتظارِ دنیای فیزیکی است: سیمی که شل می‌شود، سنسوری که یک لحظه جا می‌ماند. برای همین هم فقط `OSError` را می‌گیریم — دقیقاً همان خانوادهٔ خطای سخت‌افزاری که دیدیم — نه هر خطایی.

برنامهٔ کامل و ایمن:

</div>

```python
# Term 2 - Session 06 - khandane amn ba try/except (kamarbande imeni)
from machine import Pin
import dht
import time

sensor = dht.DHT11(Pin(16))

while True:
    try:
        sensor.measure()
        t = sensor.temperature()
        h = sensor.humidity()
        print("Temp:", t, "Hum:", h)
    except OSError:
        print("Khata dar khandan sensor! sim-keshi ra check kon")
    time.sleep(2)
```

<div dir="rtl">

و حالا لحظهٔ حقیقت. Run بزن، بگذار گزارش‌ها بیایند، و دوباره همان خرابکاری: سیم DATA را بکش.

✅ **چک کن:** به‌جای Traceback قرمز، پیام «Khata dar khandan sensor!» چاپ می‌شود و برنامه به کارش ادامه می‌دهد — هنوز دارد تلاش می‌کند. سیم را برگردان سر جایش... گزارش‌های عددی دوباره شروع می‌شوند، انگار نه انگار. این یعنی مهندسی: برنامه‌ای که دنیای واقعیِ بی‌نظم را تحمل می‌کند.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** پیام «Khata dar khandan sensor!» هر بار و بدون توقف چاپ می‌شود؟ کمربند ایمنی برنامه را زنده نگه داشته، ولی مشکل سخت‌افزاری هنوز سر جایش است — try/except خطا را «درمان» نمی‌کند، فقط نمی‌گذارد برنامه بمیرد. سیم‌کشی DATA و تغذیه را با جدول اتصالات درست کن؛ پیام باید قطع شود و اعداد برگردند.

> 🔧 **یک استثنای کوچک:** سیم نیمه‌شل گاهی به‌جای ETIMEDOUT خطای `Exception: checksum error` می‌دهد، یعنی عددها خراب رسیده‌اند. این خطا از خانوادهٔ `OSError` نیست و این کمربند آن را نمی‌گیرد، پس برنامه می‌ایستد. سیم را محکم کن و دوباره Run بزن.

## چالش: با کمربند و بی کمربند

فرق رفتار برنامهٔ با try/except و بدون آن، وقتی سیم DATA شل می‌شود، دقیقاً چیست؟

---

**جواب:** بدون try/except، خطای OSError برنامه را همان لحظه می‌کُشد — حلقه تمام می‌شود و دیگر هیچ گزارشی نمی‌آید. با try/except، همان خطا گرفته می‌شود: برنامه پیام هشدار چاپ می‌کند، زنده می‌ماند و دور بعد دوباره تلاش می‌کند — و به محض وصل شدن سیم، خودش به کار برمی‌گردد.

## ۶. نصب کتابخانه: سوغاتی برای فصل بعد

گفتم بعضی چمدان‌ها همراه firmware هستند، مثل `dht`، و بعضی را باید خودمان نصب کنیم. فصل بعد یک نمایشگر OLED به ایستگاهمان اضافه می‌کنیم و کتابخانه‌اش همراه firmware نیست. بیا همین امروز نصبش کنیم که فصل بعد یک‌راست برویم سر اصل مطلب.

دو شرط لازم: ESP32 با USB وصل باشد، و **کامپیوترت** اینترنت داشته باشد — دقت کن: اینترنتِ کامپیوتر! خود ESP32 به هیچ اینترنتی وصل نمی‌شود؛ WiFi ماجرای ترم ۴ است. Thonny کتابخانه را با اینترنت کامپیوتر دانلود می‌کند و از راه همین کابل USB داخل حافظهٔ ESP32 می‌گذارد.

1. در Thonny منوی Tools را باز کن و Manage packages را بزن.
2. در کادر جستجو تایپ کن `micropython-ssd1306` و Enter بزن.
3. دکمهٔ Install را بزن و چند ثانیه صبر کن تا پیام موفقیت بیاید.

![سه قدم نصب کتابخانه در Thonny: منوی Tools و Manage packages، جستجوی micropython-ssd1306، و دکمهٔ Install](/lesson-assets/t2-s06-dht11-library/prompt/05-image-thonny-manage-packages.png)

✅ **چک کن:** پیام موفقیت نصب را دیده‌ای. این کتابخانه الان روی خود ESP32 نشسته، کنار فایل‌های تو؛ فصل بعد که `import ssd1306` بنویسیم، پیدایش می‌کند. اگر امروز اینترنت نداری، غصه نخور: این مرحله را هر وقت قبل از فصل ۷ انجام بدهی کافی است.

## چالش: چرا dht نصب نخواست؟

چرا برای `dht` هیچ نصبی لازم نبود ولی برای `ssd1306` لازم بود؟

---

**جواب:** چون `dht` جزو چمدان‌های «همراه firmware» است — از لحظهٔ فلش کردن MicroPython در ترم ۱ داخل برد بوده. ولی `ssd1306` همراه firmware نیست و باید جداگانه، با Manage packages در Thonny، روی حافظهٔ برد نصب شود.

## ۷. پروژه: دماسنج راحتی

حالا همه‌چیز را به هم وصل کنیم و دستگاه این فصل را بسازیم: **دماسنج راحتی**. سه LED داریم: سبز یعنی «دما در بازهٔ راحت است»، زرد یعنی «حواست باشد، داریم از بازهٔ راحت بیرون می‌رویم»، قرمز به‌علاوهٔ بوق یعنی «خیلی گرم است!».

![بازه‌های دماسنج راحتی روی یک دماسنج: ناحیهٔ سبز راحت در وسط، زرد بینابین، و قرمز داغ در بالا](/lesson-assets/t2-s06-dht11-library/prompt/06-image-comfort-zones.png)

بازه‌ها را به‌عنوان «پیچ‌های تنظیم» بالای برنامه می‌گذاریم — همان الگوی آستانه‌های فصل ۴. خانه‌ها معمولاً حدود ۲۰ تا ۲۷ درجه را راحت حس می‌کنند؛ این عدد پزشکی و قطعی نیست، تنظیم پیشنهادی ماست و تو می‌توانی برای اتاق خودت عوضش کنی. از توابع فصل ۱ هم استفاده می‌کنیم تا کد تمیز بماند: یک تابع برای چراغ‌ها، یک تابع برای بوق — همان `beep` آشنا. برنامهٔ کامل:

</div>

```python
# Term 2 - Session 06 - comfort meter: LED sabz/zard/ghermez + beep baraye garma
from machine import Pin, PWM
import dht
import time

sensor = dht.DHT11(Pin(16))

led_red = Pin(25, Pin.OUT)
led_yellow = Pin(26, Pin.OUT)
led_green = Pin(27, Pin.OUT)

buzzer = PWM(Pin(4))
buzzer.duty(0)  # avale kar saket bash

# "pich-haye tanzim" dastgah
COMFORT_MIN = 20
COMFORT_MAX = 27
HOT_LIMIT = 32

def set_lights(red, yellow, green):
    # har vorudi: 1 yani roshan, 0 yani khamush
    led_red.value(red)
    led_yellow.value(yellow)
    led_green.value(green)

def beep(freq_hz, duration_ms):
    buzzer.freq(freq_hz)
    buzzer.duty(512)
    time.sleep_ms(duration_ms)
    buzzer.duty(0)

while True:
    try:
        sensor.measure()
        t = sensor.temperature()
        h = sensor.humidity()
        print(f"Temp: {t} C   Hum: {h} %")
        if t >= HOT_LIMIT:
            set_lights(1, 0, 0)   # ghermez: kheyli garm!
            beep(880, 150)
        elif t >= COMFORT_MIN and t <= COMFORT_MAX:
            set_lights(0, 0, 1)   # sabz: rahat
        else:
            set_lights(0, 1, 0)   # zard: beynabein
    except OSError:
        print("Khata dar khandan sensor! sim-keshi ra check kon")
    time.sleep(2)
```

<div dir="rtl">

منطق تصمیم را از بالا به پایین مرور کنیم: اول داغ‌ترین حالت — اگر دما به `HOT_LIMIT` رسید، قرمز و بوق. اگر نه، آیا در بازهٔ راحت هستیم؟ اینجا `and` ترم ۱ برمی‌گردد: دما هم باید از ۲۰ بزرگ‌تر-مساوی باشد هم از ۲۷ کوچک‌تر-مساوی. اگر هیچ‌کدام، یعنی جایی بینابین هستیم — نه راحتِ راحت، نه خطرناک — پس زرد. و همهٔ این تصمیم‌ها داخل همان کمربند ایمنی try نشسته‌اند، چون اگر سنسور جواب ندهد، هیچ‌کدام از این خط‌ها نباید اجرا شوند.

Run بزن.

✅ **چک کن:** سبز روشن است (اگر اتاقت راحت است) و هر ۲ ثانیه یک گزارش می‌آید.

ولی چطور قرمز را تست کنیم؟ اتاق را که نمی‌شود به ۳۲ درجه رساند! ترفند تست مهندس‌ها را یاد بگیر: **پیچ تنظیم را موقتاً بچرخان.** `HOT_LIMIT` را موقتاً بگذار ۲۵ و سنسور را چند لحظه بین دو دستت گرم کن. بعد از یکی دو گزارش، LED قرمز روشن می‌شود و بوق کوتاه می‌زند — سیستم هشدار کار می‌کند! یادت باشد بعد از تست، پیچ را سر جایش برگردانی: ۳۲.

> 🧪 **آزمایشگاه:** همین دماسنج راحتی در آزمایشگاه دوره اجرا می‌شود — و تست حالت قرمز آن‌جا از همه راحت‌تر است: به‌جای «پیچ تنظیم را موقتاً بچرخان»، اسلایدر دما را از ۳۲ رد کن و LED قرمز را ببین. اگر وسط ساخت گیر کردی، نسخهٔ سالم را هم از آن‌جا با کد خودت مقایسه کن. [برو به آزمایشگاه](/lab).

## واژه‌های تازه این فصل

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| library | لایبرِری | کتابخانه؛ چمدان کد آماده که با import باز می‌شود |
| module | ماجول | ماژول؛ یک واحد از کتابخانه که import می‌کنیم (مثل `dht`) |
| install | اینستال | نصب کردن؛ آوردن کتابخانهٔ جدید روی دستگاه |
| package | پَکِیج | بسته؛ اسم دیگر کتابخانهٔ قابل نصب در Manage packages |
| exception | اِکسِپشِن | خطای هنگام اجرا که با try/except می‌شود مدیریتش کرد |
| timeout | تایم‌اوت | تمام شدن مهلت جواب؛ سنسور به‌موقع پاسخ نداد |
| humidity | هیومیدیتی | رطوبت؛ درصد بخار آب موجود در هوا |

## تمرین‌ها

اول چک‌لیست پایان فصل: دما و رطوبت اتاقت را خوانده‌ای و با آزمایش نفس، جهش رطوبت را دیده‌ای؛ آزمایش «سیم شل» را دو بار اجرا کرده‌ای — یک بار مرگ برنامه (بی‌کمربند) و یک بار بقایش (با کمربند)؛ کتابخانهٔ `micropython-ssd1306` نصب شده (یا برنامه‌ات برای نصب قبل از فصل ۷ مشخص است)؛ و دماسنج راحتی با ترفند «پیچ تنظیم موقت» حالت قرمز و بوق را نشان داده. اگر همه بله است، برو سراغ تمرین‌ها:

- **تمرین اجباری:** به دماسنج راحتی یک قانون رطوبت اضافه کن: اگر رطوبت از ۷۰ بیشتر شد، در هر گزارش پیام `MARTOOB!` هم چاپ شود (راهنمایی: یک `if` جدا بعد از خواندن `h`، داخل همان try). با آزمایش نفس تستش کن.
- **تمرین ستاره‌دار ⭐:** فصل ۱ تابع `c_to_f` را ساختی که سلسیوس را به فارنهایت تبدیل می‌کند و `return` می‌دهد. آن را به برنامهٔ گزارش اضافه کن تا هر خط گزارش، دما را به هر دو واحد نشان بدهد؛ مثلاً `Temp: 24 C / 75.2 F`.

## در فصل بعد

ایستگاه ما صفحه‌نمایش می‌گیرد: OLED کوچکی که دما و رطوبت را همان‌جا روی میز نشان می‌دهد، بدون هیچ کامپیوتری — و کتابخانه‌ای که امروز نصب کردی، همان‌جا به کار می‌آید.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/airo/lessons/t2/s06-dht11-library (یادستان, Yaadestan)
