# فصل ۴ — سنسور نور و چراغ خودکار

<div dir="rtl">

# فصل ۴ — سنسور نور و چراغ خودکار

## در این فصل چه می‌سازی

فصل قبل ربات گوش پیدا کرد — ولی ولوم را هنوز دستِ تو می‌چرخاند. در این فصل دست را برمی‌داریم: به‌جای تو، خودِ نورِ اتاق ولوم را می‌چرخاند. به ربات یک چشم نوری می‌دهیم و با آن سه نسخه از یک چراغ خواب خودکار می‌سازیم: نسخهٔ ساده که با تاریکی خودش روشن می‌شود، نسخهٔ پایدار که دم غروب پت‌پت نمی‌کند، و نسخهٔ حرفه‌ای که هر چه هوا تاریک‌تر شود، نرم‌نرم پرنورتر می‌شود. همان کاری که این‌ها هر غروب می‌کنند:

![خیابانی دنج در غروب با آسمان نارنجی تا سرمه‌ای؛ ردیف چراغ‌های خیابان تازه روشن شده‌اند، نوجوانی روی دوچرخه به یکی از چراغ‌ها نگاه می‌کند و دایرهٔ بزرگ‌نمایی کنار تیر چراغ، سلول کوچک سنسور نور روی سر چراغ را نشان می‌دهد](/lesson-assets/t2-s04-ldr-night-light/prompt/01-image-streetlight-dusk-hook.png)

شب که می‌شود، چراغ‌های خیابان خودشان روشن می‌شوند — هیچ‌کس پشت یک کلید بزرگ ننشسته که غروب آن را بزند! گوشی خودت هم همین کار را می‌کند: جای تاریک که می‌روی، نور صفحه خودش کم می‌شود. این دستگاه‌ها از کجا می‌فهمند هوا تاریک شده؟ تا آخر این فصل، نه‌تنها جوابش را می‌دانی — خودت یکی ساخته‌ای.

آخر این فصل می‌توانی:

- توضیح بدهی LDR چه قطعه‌ای است و چرا برای خواندنش با ADC به مقسم ولتاژ نیاز داریم.
- مدار مقسم ولتاژ را با جهت استاندارد دوره ببندی و مقدار نور اتاق را بخوانی.
- با «مراسم کالیبراسیون» آستانهٔ مناسب اتاق خودت را پیدا کنی — و بگویی چرا عدد آمادهٔ دیگران به دردت نمی‌خورد.
- چراغ خواب خودکار بسازی و لرزش لب مرز را با دو آستانه و متغیر state حل کنی.
- با `map_value` برعکس، چراغی بسازی که هر چه تاریک‌تر شود، نرم‌تر پرنور شود.

## قبل از شروع: چک‌لیست پیش‌نیاز

قبل از ادامه، این سه تا را چک کن — هر کدام لنگ می‌زند، اول برگرد همان فصل:

- **از فصل ۳:** ADC و `read()`، بازهٔ ۰ تا ۴۰۹۵، خط `atten(ADC.ATTN_11DB)`، تابع دست‌ساز `map_value` با تقسیم صحیح `//`، و قاعدهٔ «پایه‌های ۳۴ تا ۳۹ فقط ورودی».
- **از فصل ۲:** PWM و duty cycle — برای چراغ کم‌نور/پرنورِ ساخت آخر.
- **از ترم ۱، فصل ۸ و ۹:** `if/else` و مقایسه‌ها + متغیر state — ستون فقرات تصمیم‌گیری‌های امروز.

لوازم این فصل:

| قطعه / ابزار | تعداد | جایگزین |
|---|---|---|
| ESP32 DevKit سی‌پین + کابل USB دیتا | ۱ | — |
| Breadboard بزرگ | ۱ | دو Breadboard کوچک کنار هم |
| LDR (از کیت ترم ۲) | ۱ | ماژول LDR سه‌پایه فقط اگر پایهٔ AO داشته باشد؛ پایهٔ DO برای این فصل مناسب نیست |
| مقاومت ۱۰ کیلواهم | ۱ | از کیت ترم ۱؛ دو مقاومت ۴٫۷ کیلواهم سری هم تقریباً جواب می‌دهد |
| LED قرمز + مقاومت ۲۲۰ اهم | ۱ + ۱ | LED با هر رنگ دیگر |
| سیم جامپر | حدود ۶ | — |

## ۱. LDR: مقاومتی که نور را حس می‌کند

قهرمان امروز قطعهٔ کوچکی است به اسم LDR — شبیه یک آب‌نبات کوچک با خط‌های مارپیچ روی سرش. LDR یک مقاومت است، ولی یک مقاومت خاص: **مقدارش با نور تغییر می‌کند.** نور زیاد باشد، مقاومتش کم می‌شود؛ چیزی در حد چند هزار اهم. هوا تاریک باشد، مقاومتش خیلی زیاد می‌شود؛ حتی چند صد هزار اهم. یعنی نور، دریچهٔ عبور جریان را باز و بسته می‌کند — مثل پتانسیومتر فصل قبل، فقط به‌جای دستِ تو، نور می‌چرخاندش!

خب، پس فقط کافی است مقاومتش را بخوانیم، درست است؟ نه! این‌جا یک مشکل جدی داریم. ADC ما چه چیزی می‌خواند؟ ولتاژ. ADC یک «مترجم ولتاژ به عدد» است، نه مقاومت‌سنج. اگر LDR را همین‌طوری مستقیم به پایهٔ ۳۵ وصل کنیم، ESP32 هیچ ولتاژ معناداری نمی‌بیند و اعداد بی‌معنی می‌گیریم. باید یک ترفند بزنیم که تغییر مقاومت را به تغییر ولتاژ تبدیل کند.

## ۲. مقسم ولتاژ: الاکلنگ ولتاژ

آن ترفند اسمش voltage divider است — مقسم ولتاژ. ساختنش خیلی ساده است: دو مقاومت را پشت سر هم بین 3V3 و GND می‌گذاریم و از نقطهٔ وسطشان سیم می‌کشیم. و حالا مهم‌ترین تصویر ذهنی فصل: این دو مقاومت مثل دو بچه روی الاکلنگ‌اند. اگر مقاومت بالایی کوچک شود، ولتاژ نقطهٔ وسط بالا می‌رود؛ اگر مقاومت بالایی بزرگ شود، ولتاژ وسط پایین می‌آید. الاکلنگ!

در استاندارد این دوره مدار را همیشه این‌طوری می‌بندیم: **LDR بین 3V3 و پایهٔ ۳۵، و مقاومت ثابت ۱۰ کیلواهم بین پایهٔ ۳۵ و GND.**

حالا با هم فکر کنیم. نور زیاد است: مقاومت LDR کم می‌شود، راه 3V3 به نقطهٔ وسط تقریباً باز است، پس ولتاژ وسط بالا می‌رود و ADC عدد بزرگ می‌دهد. هوا تاریک است: مقاومت LDR خیلی زیاد می‌شود، راه 3V3 تقریباً بسته است و مقاومت ۱۰ کیلواهم نقطهٔ وسط را به سمت GND می‌کشد؛ عدد کوچک می‌شود. پس قانون مدار ما: **نور بیشتر = عدد بزرگ‌تر، تاریکی = عدد کوچک‌تر.**

> 💡 **نکته:** این قانون را همین حالا در دفترچهٔ مهندسی‌ات بنویس — همهٔ کدهای این فصل به همین یک جمله تکیه می‌کنند.

## چالش: غروب روی خط اعداد

اگر اتاق کم‌کم تاریک شود، عددی که از `read()` می‌گیریم بالا می‌رود یا پایین می‌آید؟ چرا؟

---

**جواب:** پایین می‌آید. تاریکی مقاومت LDR را زیاد می‌کند، راه 3V3 به نقطهٔ وسط بسته‌تر می‌شود و مقاومت ۱۰ کیلواهم نقطهٔ وسط را سمت GND می‌کشد — عدد کوچک می‌شود.

## ۳. سیم‌کشی: الاکلنگ را سوار کن

یک خبر خوب قبل از شروع: LDR جهت ندارد؛ مثل مقاومت معمولی، هر دو طرفش یکی است. قدم‌به‌قدم:

1. کابل USB را جدا کن.
2. یک پایهٔ LDR را به ردیفی بزن که با سیم قرمز به 3V3 وصل است.
3. پایهٔ دیگر LDR را به یک ردیف خالی ببر — این ردیف، همان «نقطهٔ وسط الاکلنگ» توست.
4. از همین ردیف یک سیم به GPIO 35 بکش و یک پایهٔ مقاومت ۱۰ کیلواهم را هم به همین ردیف بزن.
5. پایهٔ دیگر مقاومت را به GND برسان.
6. برای بخش دوم فصل، LED قرمز را هم مثل همیشه با مقاومت ۲۲۰ اهم به GPIO 25 وصل کن.
7. کابل USB را وصل کن.

تمام شد: از بالا به پایین داریم 3V3 ← LDR ← نقطهٔ وسط (پایهٔ ۳۵) ← مقاومت ۱۰ کیلواهم ← GND.

![نقشهٔ سیم‌کشی از بالا: LDR بین ریل قرمز 3V3 و یک ردیف وسط Breadboard؛ همان ردیف با دایرهٔ درخشان برجسته شده و با سیم سبز به GPIO 35 می‌رود؛ مقاومت 10k از همان ردیف به ریل آبی GND؛ و LED قرمز با مقاومت ۲۲۰ اهم از GPIO 25 به GND](/lesson-assets/t2-s04-ldr-night-light/prompt/03-image-ldr-breadboard-wiring.png)

جدول اتصالات کامل:

</div>

| From (component) | To (ESP32 / rail) | Note |
|---|---|---|
| LDR — leg 1 | 3V3 | LDR has no polarity |
| LDR — leg 2 | GPIO 35 | middle point of the divider |
| Resistor 10k — leg 1 | GPIO 35 | same row as LDR leg 2 |
| Resistor 10k — leg 2 | GND | |
| LED — long leg (anode) | GPIO 25 via 220 ohm | |
| LED — short leg (cathode) | GND | |

<div dir="rtl">

پرتکرارترین اشتباه مدار امروز همین «نقطهٔ وسط» است: پایهٔ دوم LDR، پایهٔ اول مقاومت و سیمِ GPIO 35 هر سه باید در **یک ردیف** باشند. یک بار با انگشت چک کن، بعد برو سراغ کد.

## ۴. اولین خواندن و مراسم کالیبراسیون

چرا اول فقط چاپ می‌کنیم و هنوز خبری از LED نیست؟ چون مهندس خوب اول اندازه می‌گیرد، بعد تصمیم می‌گیرد. برنامهٔ کامل خواندن نور (فایل `01_ldr_read.py`):

</div>

```python
# Term 2 - Session 04 - khandan sensor nour (LDR) baraye calibration
from machine import Pin, ADC
import time

# LDR beyn 3V3 va pin 35, moghavemat 10k beyn pin 35 va GND
ldr = ADC(Pin(35))
ldr.atten(ADC.ATTN_11DB)  # bedune in, faghat ta hodud 1 volt andaze migirad

while True:
    value = ldr.read()  # adad beyn 0 ta 4095
    print("Light:", value)
    time.sleep_ms(200)
```

<div dir="rtl">

همه‌چیزش را از فصل ۳ می‌شناسی؛ فقط شماره پایه فرق کرده: پتانسیومتر دوره روی ۳۴ می‌ماند و LDR روی ۳۵. خط `atten` را هم که یادت نرفته — بدون آن فقط تا حدود یک ولت دیده می‌شود و نصف بازهٔ نور را از دست می‌دهی. هر ۲۰۰ میلی‌ثانیه یک بار چاپ می‌کنیم که چشمت برسد اعداد را بخواند.

✅ **چک کن:** Run بزن — اعداد می‌آیند. حالا دستت را کامل روی سنسور بگذار: عدد سقوط می‌کند. چراغ‌قوهٔ گوشی را بگیر رویش: عدد می‌پرد بالا. دقیقاً همان قانون الاکلنگ!

و حالا مهم‌ترین عادت مهندسی امروز: **کالیبراسیون.** عددهای من در اتاق من با عددهای تو در اتاق تو فرق دارند؛ لامپ اتاق، فاصلهٔ پنجره، حتی ابری بودن هوا همه اثر دارند. پس هیچ عدد جادویی آماده‌ای وجود ندارد — مراسمش را خودت برگزار کن:

1. کاغذ و قلم بردار — یا دفترچهٔ مهندسی، که بهتر است.
2. اتاق در حالت عادیِ روشن: عدد Shell را بخوان و یادداشت کن. مثلاً: «روشن = ۳۲۰۰».
3. دستت را کامل روی سنسور بگذار تا شب را شبیه‌سازی کنی و عدد را یادداشت کن. مثلاً: «تاریک = ۴۰۰».
4. آستانه — یعنی مرز تصمیم‌گیری — را بگذار وسط این دو عدد: میانگین ۳۲۰۰ و ۴۰۰ می‌شود ۱۸۰۰.

![خط اعداد از ۰ تا ۴۰۹۵: ناحیهٔ سرمه‌ای تاریک سمت کم با نشان ماه و عدد ۴۰۰، ناحیهٔ زرد روشن سمت زیاد با نشان خورشید و عدد ۳۲۰۰، و درست وسطشان خط‌چین عمودی آستانه روی ۱۸۰۰ با یک پرچم کوچک و برگهٔ یادداشتی که میانگین گرفتن دو عدد را نشان می‌دهد](/lesson-assets/t2-s04-ldr-night-light/prompt/04-image-calibration-number-line.png)

این عدد، آستانهٔ اتاق من است. عدد تو هر چه شد، همان درست است.

یک آزمایش کوچک هم بکنیم که یک سؤال رایج را جواب بدهد. ترم ۱ برای دکمه‌ها از pull-up داخلی استفاده می‌کردیم. شاید بگویی: خب برای پایهٔ ۳۵ هم از همان استفاده کنیم و از شر مقاومت راحت شویم! در Shell امتحان کن:

</div>

```text
>>> from machine import Pin
>>> p = Pin(35, Pin.IN, Pin.PULL_UP)
>>>
```

<div dir="rtl">

هیچ خطایی نیامد، ولی گول این سکوت را نخور. پایه‌های ۳۴ تا ۳۹ اصلاً مدار pull-up و pull-down داخلی ندارند؛ این‌ها فقط-ورودی‌اند و لخت. MicroPython دستور را قبول می‌کند، ولی هیچ مقاومتی روشن نمی‌شود و پایه همچنان آویزان می‌ماند. برای همین است که ما مقاومت ۱۰ کیلواهم را خودمان بیرون گذاشتیم.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** عدد نور هیچ‌وقت تغییر نمی‌کند؟ پایهٔ LDR شل است یا سیم به پایه‌ای غیر از ۳۵ رفته — اتصال‌ها را فشار بده و سیم نقطهٔ وسط را دنبال کن. همهٔ اعداد نزدیک ۴۰۹۵ می‌مانند؟ مقاومت ۱۰ کیلواهم به GND وصل نیست و نقطهٔ وسط آویزان است. عدد همیشه نزدیک ۰ است؟ سیم 3V3 قطع است یا LDR به ریل تغذیه نرسیده. و اگر اعداد زیر نور لامپ اتاق کمی موج می‌زنند، طبیعی است: سوسوی نامرئی لامپ‌ها و نویز ADC — در فصل ۵ با میانگین‌گیری آرامش می‌کنیم.

## چالش: عدد من، اتاق تو

چرا من نمی‌توانم عدد آستانهٔ ۱۸۰۰ خودم را توی اینترنت بگذارم و بگویم همه همین را بنویسند؟

---

**جواب:** چون این عدد مال اتاق من و نور همین لحظهٔ من است. لامپ اتاق، فاصلهٔ پنجره و حتی ابری بودن هوا عددها را عوض می‌کنند؛ هر کس باید مراسم کالیبراسیون را در اتاق خودش برگزار کند و آستانهٔ خودش را از میانگین دو عددش بسازد.

## ۵. چراغ خواب ساده

حالا تصمیم‌گیری. منطقش را اول فارسی بگوییم: «اگر عدد نور از آستانه کمتر بود، یعنی هوا تاریک است، چراغ روشن؛ وگرنه خاموش.» این دقیقاً یک `if/else` از ترم ۱ است.

فقط موقع تایپِ خط شرط، بگذار یک اشتباه واقعی بکنیم که خیلی‌ها می‌کنند: می‌خواهی بنویسی «کوچک‌تر از» ولی دستت به مساوی عادت دارد و می‌نویسی `if value =< THRESHOLD:`. Run بزن:

</div>

```text
Traceback (most recent call last):
  File "<stdin>", line 16
SyntaxError: invalid syntax
```

<div dir="rtl">

«جمله‌ات را نفهمیدم.» پایتون علامتی به اسم `=<` نمی‌شناسد. علامت درست برای «کوچک‌تر» فقط `<` است، و اگر روزی «کوچک‌تر یا مساوی» خواستی، اول کوچک‌تر بعد مساوی: `<=`. این‌جا اصلاً مساوی لازم نداریم. برنامهٔ کامل و درست (فایل `02_night_light.py`):

</div>

```python
# Term 2 - Session 04 - cheragh khab sade ba yek astane (threshold)
from machine import Pin, ADC
import time

ldr = ADC(Pin(35))
ldr.atten(ADC.ATTN_11DB)

led = Pin(25, Pin.OUT)

# in adad ra az calibration otagh khodet peyda kon:
# vasat-e adad-e roshan va adad-e tarik
THRESHOLD = 1800

while True:
    value = ldr.read()
    if value < THRESHOLD:
        led.value(1)  # tarik ast -> cheragh roshan
    else:
        led.value(0)  # roshan ast -> cheragh khamush
    print("Light:", value)
    time.sleep_ms(200)
```

<div dir="rtl">

یادت نرود عدد `THRESHOLD` را با آستانهٔ کالیبره‌شدهٔ خودت عوض کنی!

> 💡 **نکته:** اسم `THRESHOLD` را با حروف بزرگ نوشتیم؛ این یک قرارداد بین برنامه‌نویس‌هاست: یعنی «این عدد تنظیمی است، وسط برنامه عوضش نکن». از امروز عددهای تنظیمی‌ات را همین‌طور بنویس.

✅ **چک کن:** دستت را روی سنسور بگذار — LED روشن می‌شود. برداری — خاموش. چراغ خواب کار می‌کند: هوا «تاریک» شد، چراغ خودش روشن شد!

حالا یک خرابکاری عمدی، این بار در مدار، نه در کد. فرض کن دوستت موقع بستن مدار جای دو قطعه را عوض کند: LDR را پایین بگذارد و مقاومت ۱۰ کیلواهم را بالا. خودت امتحان کن — جای دو قطعه را عوض کن و همان کد را اجرا کن... و نگاه کن: در روشنایی چراغ روشن است و تا دستت را روی سنسور می‌گذاری چراغ خاموش می‌شود! دنیا برعکس شد. چرا؟ الاکلنگ را برعکس سوار کرده‌ایم: حالا نور زیاد، مقاومتِ پایینِ الاکلنگ را کم می‌کند و نقطهٔ وسط به GND نزدیک می‌شود — یعنی نور بیشتر = عدد کوچک‌تر. برنامه هم عدد کوچک را «تاریکی» فرض می‌کند و چراغ را روشن می‌کند. دو راه‌حل داری: یا مدار را به حالت استاندارد دوره برگردانی — که ما همین کار را می‌کنیم تا کدهایمان با همه یکی باشد — یا در کد جهت مقایسه را برعکس کنی. قطعه‌ها را سر جای خودشان برگردان.

> 🧪 **آزمایشگاه:** همین چراغ خواب در آزمایشگاه دوره آماده است: «اجرا ▶» را بزن و اسلایدر نور را کم و زیاد کن — به‌جای دست گرفتن روی سنسور، شدت نور را با موس عوض می‌کنی. شبیه‌ساز ولتاژ الاکلنگِ LDR را واقعاً حل می‌کند، برنامه‌ات همان عدد را می‌خواند و LED روشن و خاموش می‌شود. [مدار را همین‌جا امتحان کن](/lab).

## چالش: دنیای برعکس

اگر چراغ خواب تو در روشنایی روشن می‌شود و در تاریکی خاموش، اولین جایی که باید شک کنی کجاست؟

---

**جواب:** به مقسم ولتاژ: جای LDR و مقاومت ۱۰ کیلواهم عوض شده و الاکلنگ برعکس سوار شده است. مدار استاندارد دوره: LDR بالا (به 3V3)، مقاومت پایین (به GND).

## ۶. لرزش لب مرز و فاصلهٔ امنیت

یک آزمایش بامزه: دستت را نصفه‌نیمه بالای سنسور نگه دار، جوری که عدد نور دقیقاً حوالی آستانه باشد. می‌بینی؟ **چراغ به پت‌پت افتاد!** چرا؟ چون قرائت‌های سنسور کمی نوسان دارند؛ عدد یک بار ۱۷۹۰ است، یک بار ۱۸۱۲. وقتی عدد دقیقاً لب مرز باشد، هر نوسان کوچک تصمیم را عوض می‌کند: روشن، خاموش، روشن، خاموش. غروب واقعی هم دقیقاً همین‌طور است؛ نور آرام‌آرام کم می‌شود و چراغ تو ممکن است ده دقیقه پت‌پت کند.

راه‌حل مهندسی‌اش ساده و قشنگ است: به‌جای یک مرز، **دو مرز** می‌گذاریم و بینشان «فاصلهٔ امنیت» می‌سازیم. انگلیسی‌زبان‌ها به این ترفند hysteresis می‌گویند؛ ما همان فاصلهٔ امنیت صدایش می‌کنیم. قانون جدید: فقط وقتی عدد از `DARK_LIMIT` پایین‌تر رفت می‌گوییم «قطعاً تاریک شد، چراغ روشن». فقط وقتی از `LIGHT_LIMIT` بالاتر رفت می‌گوییم «قطعاً روشن شد، چراغ خاموش». بین این دو مرز چه؟ هیچ تصمیم تازه‌ای نمی‌گیریم؛ چراغ در همان حالت قبلی‌اش می‌ماند. و «حالت قبلی» را چطور نگه داریم؟ با متغیر state که در ترم ۱، فصل ۹ یاد گرفتی. برنامهٔ کامل (فایل `03_night_light_stable.py`):

</div>

```python
# Term 2 - Session 04 - cheragh khab payedar ba do astane va moteghayere state
from machine import Pin, ADC
import time

ldr = ADC(Pin(35))
ldr.atten(ADC.ATTN_11DB)

led = Pin(25, Pin.OUT)

# do astane ba "fasele amniat" beyneshan (hysteresis)
DARK_LIMIT = 1600   # paeen-tar az in -> hatman tarik ast
LIGHT_LIMIT = 2000  # bala-tar az in -> hatman roshan ast

lamp_on = 0  # moteghayere state: 0 yani cheragh khamush

while True:
    value = ldr.read()
    if value < DARK_LIMIT:
        lamp_on = 1
    if value > LIGHT_LIMIT:
        lamp_on = 0
    led.value(lamp_on)
    print("Light:", value, " Lamp:", lamp_on)
    time.sleep_ms(200)
```

<div dir="rtl">

دو نکته در این کد:

- **دو `if` جداگانه نوشتیم، نه `if/else`.** چون سه حالت داریم: پایین‌تر از ۱۶۰۰ روشن کن، بالاتر از ۲۰۰۰ خاموش کن، و بینشان هیچ خطی اجرا نمی‌شود و `lamp_on` دست‌نخورده می‌ماند.
- دو مرز را دور و بر آستانهٔ کالیبره‌شده گذاشتیم: ۱۸۰۰ منهای ۲۰۰ و به‌علاوهٔ ۲۰۰. تو هم مرزهایت را دور آستانهٔ خودت بگذار.

✅ **چک کن:** دوباره همان شکنجهٔ دست‌نصفه را اجرا کن: عدد هنوز می‌لرزد — ولی چراغ کاملاً آرام است. نوسان‌های کوچک دیگر نمی‌توانند از فاصلهٔ امنیت رد شوند.

## چالش: بین دو مرز

در نسخهٔ دو آستانه‌ای، اگر عدد نور بین `DARK_LIMIT` و `LIGHT_LIMIT` باشد چراغ چه می‌کند؟

---

**جواب:** هیچ تصمیم تازه‌ای گرفته نمی‌شود: هیچ‌کدام از دو `if` اجرا نمی‌شوند، `lamp_on` همان مقدار قبلی‌اش را نگه می‌دارد و چراغ در همان حالتی که بود می‌ماند. همین «حافظه» است که پت‌پت را از بین می‌برد.

## ۷. چراغ حرفه‌ای: هر چه تاریک‌تر، پرنورتر

چراغ ما فعلاً فقط دو حالت دارد: روشن یا خاموش. ولی چراغ اتاق خوابِ واقعی خوب است نرم باشد؛ هوا که گرگ‌ومیش است کمی نور، نیمه‌شب نور کامل. و ما همهٔ ابزارش را داریم! از فصل ۲، PWM و duty را داریم که نور LED را از ۰ تا ۱۰۲۳ تنظیم می‌کرد. از فصل ۳ هم تابع `map_value` را داریم که هر بازه‌ای را به هر بازه‌ای ترجمه می‌کند.

فقط یک نکتهٔ ظریف دارد: این بار نگاشت باید **برعکس** باشد. عدد نورِ کم (تاریکی) باید duty زیاد بدهد و عدد نورِ زیاد باید duty صفر. خبر خوب: `map_value` خودش بلد است! کافی است بازهٔ خروجی را برعکس بدهیم: از ۱۰۲۳ به ۰. برنامهٔ کامل (فایل `04_auto_lamp_pwm.py`):

</div>

```python
# Term 2 - Session 04 - cheragh khodkar ba PWM: har che tarik-tar, roshan-tar
from machine import Pin, ADC, PWM
import time

ldr = ADC(Pin(35))
ldr.atten(ADC.ATTN_11DB)

lamp = PWM(Pin(25), freq=1000)
lamp.duty(0)

# adadhaye calibration otagh khodet ra begozar
DARK_VALUE = 400    # adade otaghe tarik
LIGHT_VALUE = 3200  # adade otaghe roshan

def map_value(x, in_min, in_max, out_min, out_max):
    # tabdil adad az yek baze be baze dige
    return (x - in_min) * (out_max - out_min) // (in_max - in_min) + out_min

while True:
    value = ldr.read()
    # noor kam -> duty ziad (varune!): DARK_VALUE -> 1023, LIGHT_VALUE -> 0
    brightness = map_value(value, DARK_VALUE, LIGHT_VALUE, 1023, 0)
    # brightness ra dar baze 0 ta 1023 negah dar
    if brightness < 0:
        brightness = 0
    if brightness > 1023:
        brightness = 1023
    lamp.duty(brightness)
    print("Light:", value, " Duty:", brightness)
    time.sleep_ms(100)
```

<div dir="rtl">

دو خط `if` آخر را جدی بگیر. چرا لازم‌اند؟ چون کالیبراسیون ما در یک لحظه از روز انجام شده. اگر فردا آفتاب مستقیم به سنسور بخورد، عدد از ۳۲۰۰ هم بالاتر می‌رود و `map_value` جواب منفی می‌دهد — و `duty` با عدد منفی خطا می‌گیرد. این دو `if` مثل نردهٔ پله عمل می‌کنند: خروجی هیچ‌وقت از بازهٔ مجاز بیرون نمی‌افتد. (دو عدد `DARK_VALUE` و `LIGHT_VALUE` را هم با یادداشت‌های مراسم کالیبراسیون خودت عوض کن.)

✅ **چک کن:** دستت را آرام‌آرام روی LDR سایه بینداز: LED نرم و پیوسته پرنورتر می‌شود؛ دستت که کنار می‌رود، آرام خاموش می‌شود. این دیگر یک چراغ واقعی است — هر چه سایه بیشتر، نور بیشتر؛ کاملاً نرم، بدون پرش.

## قطعه نداری؟ مسیر شبیه‌ساز

در آزمایشگاه دوره — که از ترم ۱ می‌شناسی — مدار همین فصل آماده است: LDR روی الاکلنگ ولتاژ، LED کنارش، و کد واقعی خودت که آن بالا نوشتی؛ پس کل فصل بدون سخت‌افزار قابل تمرین است — [مدار را همین‌جا امتحان کن](/lab/embed/term-2-sensors/session-04-ldr-night-light). به‌جای دست گرفتن روی سنسور، اسلایدر نور را کم و زیاد می‌کنی و شبیه‌ساز مدار را هر بار از نو حل می‌کند: مقاومت LDR عوض می‌شود، ولتاژ نقطهٔ وسط جابه‌جا می‌شود و برنامه‌ات همان عدد تازه را می‌خواند. اعداد شبیه‌ساز با اتاق واقعی فرق دارند — و این خودش بهترین تمرین است: مراسم کالیبراسیون را داخل شبیه‌ساز هم تکرار کن و آستانهٔ مخصوص شبیه‌ساز را پیدا کن. فقط یادت باشد نویز و لرزش اعداد آن‌جا نیست؛ آن یکی را روی برد واقعی می‌بینی.

## واژه‌های تازه این فصل

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| LDR | اِل‌دی‌آر | مقاومت وابسته به نور؛ نور بیشتر، مقاومت کمتر |
| light sensor | لایت سِنسور | سنسور نور؛ هر قطعه‌ای که شدت نور را حس کند |
| voltage divider | وُلتیج دیوایدِر | مقسم ولتاژ؛ دو مقاومت سری که ولتاژ نقطهٔ وسطشان قابل خواندن است |
| threshold | تِرِشهولد | آستانه؛ مرز عددی تصمیم‌گیری |
| calibration | کَلیبرِیشِن | کالیبراسیون؛ اندازه‌گیری واقعی برای پیدا کردن اعداد تنظیم |
| hysteresis | هیسترِسیس | فاصلهٔ امنیت بین دو آستانه برای جلوگیری از لرزش تصمیم |
| night light | نایت لایت | چراغ خواب؛ چراغی که در تاریکی خودکار روشن می‌شود |

## تمرین‌ها

اول چک‌لیست پایان فصل: دو عدد کالیبراسیون اتاق خودت (روشن و تاریک) را روی کاغذ داری و آستانه‌ات را از میانگینشان حساب کرده‌ای؛ چراغ خواب ساده با پوشاندن LDR روشن و با برداشتن دست خاموش می‌شود؛ نسخهٔ پایدار در آزمایش «دست‌نصفه» پت‌پت نمی‌کند؛ و چراغ PWM با سایه انداختن تدریجی، نرم و پیوسته پرنورتر می‌شود. اگر هر چهار تا بله است، برو سراغ تمرین‌ها:

- **تمرین اجباری:** به چراغ خواب پایدار (کد شمارهٔ ۳) یک بوق کوتاه اضافه کن: هر بار چراغ از خاموش به روشن می‌رود، Buzzer پایهٔ ۴ یک «بیپ» نیم‌ثانیه‌ای بزند — از ترم ۱، فصل ۱۰ بلدش هستی. راهنمایی: جای درستش همان‌جایی است که `lamp_on` از ۰ به ۱ تغییر می‌کند.
- **تمرین ستاره‌دار ⭐:** «شب‌نمای هوشمند» بساز: کدهای شمارهٔ ۳ و ۴ را ترکیب کن، طوری که چراغ PWM فقط وقتی state تاریک است روشن باشد و نورش متناسب با تاریکی تنظیم شود؛ در روشنایی کامل، چراغ کاملاً خاموش و بی‌مصرف بماند.

## در فصل بعد

یک چیز کوچک شاید در کل این فصل اذیتت کرده باشد: اعداد سنسور همیشه کمی می‌پرند — ۱۷۹۰، ۱۸۱۲، ۱۷۹۵... فصل بعد ابزار فوق‌العاده‌ای به اسم لیست یاد می‌گیری که با آن چند قرائت را نگه می‌داری، میانگین می‌گیری و این پرش‌ها را برای همیشه آرام می‌کنی.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/airo/lessons/t2/s04-ldr-night-light (یادستان, Yaadestan)
