# جدول سینوس، کسینوس و تانژانت زاویه‌های خاص: ۳۰، ۴۵ و ۶۰ درجه

`tan 60°` برابر `√3` است، یعنی حدود `1.732`. `sin 30°` برابر `1/2` و `tan 45°` برابر `1` است. همهٔ مقدارهای زاویه‌های خاص را جدول زیر نشان می‌دهد، و همه از دو مثلث ساده به دست می‌آیند.

## جدول زاویه‌های خاص

| زاویه | `sin` | `cos` | `tan` |
|---|---|---|---|
| `0°` | `0` | `1` | `0` |
| `30°` | `1/2 = 0.5` | `√3/2 ≈ 0.866` | `1/√3 ≈ 0.577` |
| `45°` | `√2/2 ≈ 0.707` | `√2/2 ≈ 0.707` | `1` |
| `60°` | `√3/2 ≈ 0.866` | `1/2 = 0.5` | `√3 ≈ 1.732` |
| `90°` | `1` | `0` | تعریف‌نشده |

یادآوری تعریف‌ها: در مثلث قائم‌الزاویه، `sin` یعنی مقابل تقسیم بر وتر، `cos` یعنی مجاور تقسیم بر وتر و [تانژانت](/blog/tangent-trigonometry) یعنی مقابل تقسیم بر مجاور.

## ساختن ۴۵ درجه از نصف مربع

مربعی با ضلع `1` را از قطر نصف کن. مثلثی با دو ضلع `1` و دو زاویهٔ `45°` داری. طبق فیثاغورس، وتر `√(1² + 1²) = √2` است. پس:

- `sin 45° = 1/√2 = √2/2`
- `cos 45° = 1/√2 = √2/2`
- `tan 45° = 1/1 = 1`

## ساختن ۳۰ و ۶۰ درجه از نصف مثلث متساوی‌الاضلاع

مثلث متساوی‌الاضلاعی با ضلع `2` را از وسط نصف کن. هر زاویه‌اش `60°` بود، پس مثلث قائم تازه زاویه‌های `30°` و `60°` دارد. وتر `2` است و ضلع کوتاه `1`. ضلع سوم `√(2² − 1²) = √3` است.

از دید زاویهٔ `60°`، مقابل `√3` است و مجاور `1`:

- `sin 60° = √3/2`
- `cos 60° = 1/2`
- `tan 60° = √3/1 = √3`

از دید زاویهٔ `30°` همان مثلث جای مقابل و مجاور را عوض می‌کند:

- `sin 30° = 1/2`
- `cos 30° = √3/2`
- `tan 30° = 1/√3`

> **سینوس هر زاویه با کسینوس متمم آن برابر است: `sin 30° = cos 60°`.**

## چرا `tan 90°` تعریف نشده است

`tan θ = sin θ ÷ cos θ` است. در `90°` کسینوس صفر است و [تقسیم بر صفر جواب ندارد](/blog/why-cant-divide-by-zero). با نزدیک‌شدن به `90°` تانژانت خیلی بزرگ می‌شود: `tan 89.9°` حدود `573` است.

## یک مثال

از ۱۰ متری یک درخت، نوک آن را با زاویهٔ `60°` می‌بینی. ارتفاع از سطح چشم:

`10 × tan 60° = 10 × √3 ≈ 17.3` متر

با زاویهٔ `30°` همین حساب حدود `5.8` متر می‌شود. این مثال نشان می‌دهد تانژانت متناسب با زاویه رشد نمی‌کند: زاویه دو برابر شد، ولی ارتفاع سه برابر.

## با ماشین‌حساب یا پایتون

ماشین‌حساب باید روی درجه باشد، نه رادیان. در پایتون تابع‌ها رادیان می‌گیرند:

```python
import math

for angle in (30, 45, 60):
    r = math.radians(angle)
    print(angle, round(math.sin(r), 3), round(math.cos(r), 3), round(math.tan(r), 3))
```

خروجی:

```text
30 0.5 0.866 0.577
45 0.707 0.707 1.0
60 0.866 0.5 1.732
```

## جمع‌بندی

به‌جای حفظ جدول، دو مثلث را به یاد بسپار: نصف مربع و نصف مثلث متساوی‌الاضلاع. خودآموز [ریشه](/courses/risheh) مثلثات را از نسبت و تشابه می‌سازد، و [خودآموز دانلودی ریشه](/store/risheh-book) نسخهٔ دانلودی همان دوره است.

---
Source: https://yaadestan.com/blog/special-angles-trig-table (یادستان, Yaadestan)
