# PWM چیست؟ کنترل نور و صدا با روشن‌وخاموشِ خیلی سریع

پایه‌های دیجیتالِ یک میکروکنترلر فقط دو حرف بلدند: روشن و خاموش. صفر و یک. نه «کمی روشن»، نه «هفتاد درصد». پس این همه چراغِ کم‌نور، صدای زیر و بم، و موتورِ آرام‌چرخ از کجا می‌آیند؟

از یک کلکِ قدیمی و درخشان: **اگر نمی‌توانی کم‌نور بدهی، سریع‌تر از چشمْ خاموش و روشن کن.** اسم این کلک PWM است — Pulse Width Modulation، یعنی «مدولاسیون پهنای پالس». اسمش سنگین است، خودش نه.

## چشم و گوش را می‌شود فریب داد

یک LED را در نظر بگیر که هزار بار در ثانیه روشن و خاموش می‌شود. چشم انسان چنین سرعتی را نمی‌بیند — همان‌طور که ۲۴ فریمِ جداگانهٔ سینما را «فیلمِ پیوسته» می‌بیند. چیزی که چشم درک می‌کند، **میانگین** است:

- اگر LED در هر چرخه ۹۰٪ زمان روشن باشد → چشم یک چراغِ پرنور می‌بیند.
- اگر ۵۰٪ روشن باشد → نورِ متوسط.
- اگر ۱۰٪ → یک چراغ کم‌سو.

به آن درصدِ «چه کسری از هر چرخه روشنیم» می‌گویند **duty cycle** (چرخهٔ کار). این تنها عددی است که در PWM باید بفهمی:

> **PWM یعنی کلیدزنیِ خیلی سریع؛ duty cycle یعنی چند درصدِ هر چرخه، کلید روشن است. میانگینِ خروجی همان چیزی است که دنیا حس می‌کند.**

<code dir="ltr">میانگین ولتاژ = ولتاژ کامل × duty cycle</code>

روی برد ESP32 که ۳٫۳ ولت می‌دهد، duty cycle پنجاه درصد یعنی به‌طور مؤثر <code dir="ltr">3.3 × 0.5 = 1.65</code> ولت — بدون اینکه حتی یک لحظه ولتاژی غیر از صفر یا ۳٫۳ روی پایه بوده باشد.

## دو دستگیرهٔ PWM: پهنا و فرکانس

PWM دو پارامتر دارد و هر کدام شغل خودش را:

| پارامتر | یعنی | چه چیزی را عوض می‌کند |
|---|---|---|
| duty cycle | چند درصدِ چرخه روشنیم | «چقدر» — نور، توان، سرعت |
| فرکانس | چند چرخه در ثانیه | «چند بار» — برای LED فقط باید آن‌قدر بالا باشد که سوسو نزند |

برای کم‌نورکردن LED، فرکانس را یک بار انتخاب می‌کنی (مثلاً هزار هرتز) و دیگر کاری با آن نداری؛ بازی همه‌اش با duty cycle است. اما یک استثنای جالب هست: **بازر پیزو**. آنجا ماجرا برعکس می‌شود — گوش، برخلاف چشم، خودِ کلیدزنی را «می‌شنود» و فرکانسِ آن را به‌صورت زیر و بمیِ صدا درک می‌کند: ۲۶۲ هرتز می‌شود نتِ دو، ۴۴۰ هرتز می‌شود لا. اگر می‌خواهی بدانی آن قطعهٔ کوچک چطور از پالس صدا می‌سازد، [نوشتهٔ بازر پیزو](/blog/buzzer-piezo) را بخوان.

## سه جایی که PWM را می‌بینی

**۱. نورِ LED.** همان مثال بالا — از چراغِ نفس‌کش لپ‌تاپ تا نور پس‌زمینهٔ همین نمایشگری که داری می‌خوانی. اگر با خود LED آشنا نیستی، [LED چطور کار می‌کند](/blog/led) نقطهٔ شروع خوبی است.

**۲. صدا.** بازر با فرکانس PWM نُت عوض می‌کند؛ آژیر و ملودی همین‌طوری ساخته می‌شوند.

**۳. موتورها.** سرعتِ یک موتور DC با میانگینِ توانی که می‌گیرد بالا و پایین می‌رود — یعنی دقیقاً duty cycle. ربات‌هایی که نرم راه می‌افتند و نرم می‌ایستند، پشت صحنه PWM دارند. سرووموتور هم داستان شیرینِ خودش را دارد: پهنای پالس را نه به‌عنوان توان، بلکه به‌عنوان **زاویه** می‌خواند — که در [نوشتهٔ سروو](/blog/servo-motor) بازش کرده‌ایم.

## یک نکتهٔ مهم: PWM خروجی است، ADC ورودی

این دو را زیاد کنار هم می‌بینی و نباید قاطی شوند. ADC (مبدل آنالوگ به دیجیتال) راهِ **خواندنِ** دنیای پیوسته است — مثلاً خواندنِ ولتاژِ وسطِ یک [پتانسیومتر](/blog/potentiometer-how-it-works). PWM راهِ **ساختنِ** اثرِ پیوسته با خروجیِ دوحالته است. یکی گوش است، یکی حنجره.

## خودت امتحانش کن — بدون هیچ قطعه‌ای

بهترین راه فهمیدن PWM دیدنش است: در [شبیه‌ساز آزمایشگاه یادستان](/lab/embed/term-2-sensors/session-02-pwm-dimming) یک برنامهٔ واقعی MicroPython اجرا می‌شود که با تغییر duty cycle یک LED را نفس‌کش می‌کند — کد را همان‌جا عوض کن و نتیجه را ببین. این آزمایش بخشی از [دورهٔ رباتیک آیرو](/courses/airo) است که در آن از همین PWM برای نور، صدا، سروو و سرعتِ موتورِ ربات استفاده می‌کنیم.

جمع‌بندی: **PWM هنرِ ساختن «بینِ صفر و یک» است با قطعه‌ای که فقط صفر و یک بلد است.** یک کلید که به‌جای تو هزار بار در ثانیه زده می‌شود — و duty cycle، دستگیره‌ای که می‌گوید هر چرخه چند درصدش «یک» باشد.

---
Source: https://yaadestan.com/blog/pwm-explained (یادستان, Yaadestan)
