# نمایشگر OLED (SSD1306) چطور تصویر می‌سازد؟

در فصل «نمایشگر `OLED`» برای اولین بار توانستیم روی ربات متن و عدد نشان بدهیم؛ بدون این‌که به کامپیوتر وصل باشیم. آن صفحه‌ی کوچکِ سیاه‌وسفید یک `OLED` با تراشه‌ی راه‌اندازِ `SSD1306` بود. بیا ببینیم چرا این نمایشگر این‌قدر باکیفیت و کم‌مصرف است.

## چطور واقعاً کار می‌کند

`OLED` سرنام `Organic Light Emitting Diode` است. نکته‌ی اصلی این است که **هر پیکسل خودش یک `LED` ریزِ آلی است و نور خودش را می‌سازد**. این با نمایشگر `LCD` فرق اساسی دارد: در `LCD` یک لامپِ پس‌زمینه همیشه روشن است و کریستال‌ها فقط جلوی نورش را می‌گیرند، ولی در `OLED` پیکسلِ خاموش یعنی هیچ نوری؛ برای همین سیاهیِ واقعی، کنتراستِ بالا و صفحه‌ی خیلی نازک داریم.

اما مغزِ ماجرا تراشه‌ی `SSD1306` است. این تراشه یک حافظه‌ی تصویری (`framebuffer`) دارد: برای صفحه‌ی `128×64` پیکسل، هر پیکسل فقط یک بیت است (روشن یا خاموش)، یعنی مجموعاً حدود ۱۰۲۴ بایت. تو تصویرت را در این حافظه می‌چینی و تراشه خودش کارِ سخت و سریعِ روشن‌وخاموش‌کردنِ پیکسل‌ها را انجام می‌دهد.

ارتباط با تراشه از طریق `I²C` است؛ پروتکلی که فقط با **دو سیم** کار می‌کند: `SDA` (داده) و `SCL` (کلاک). زیباییِ `I²C` این است که چند دستگاه می‌توانند **همین دو سیم را با هم به اشتراک بگذارند**؛ مثلاً نمایشگر `OLED` و یک سنسورِ دیگر روی همان `SDA` و `SCL` بنشینند. برای این‌که قاطی نشوند، هر دستگاه یک **آدرس** یکتا دارد تا برد بداند دارد با کدام حرف می‌زند. آدرسِ استانداردِ این نمایشگر `0x3C` است (که در مبنای ده می‌شود ۶۰). به همین دلیل وقتی دستورِ `scan` را می‌زنی، عددِ ۶۰ را می‌بینی.

الگوی کارِ همیشگی هم ساده است: در حافظه بنویس، بعد حتماً `show()` را صدا بزن تا داده روی `I²C` به تراشه فرستاده و صفحه به‌روز شود. داخلِ تراشه این ۶۴ سطر به‌صورت هشت «صفحه» (`page`) هرکدام به بلندیِ ۸ پیکسل سازمان‌دهی شده و هر بایت یک ستونِ عمودیِ ۸ پیکسلی را روشن یا خاموش می‌کند؛ ولی خوشبختانه کتابخانه‌ی `ssd1306` همه‌ی این جزئیات را برایت پنهان می‌کند و تو فقط با `text` و `pixel` کار داری.

## کاربردهای واقعی

- ساعت‌های هوشمند و دستبندهای تناسب‌اندام، چون کم‌مصرف و نازک‌اند.
- صفحه‌ی کوچکِ برخی گوشی‌ها و پخش‌کننده‌های موسیقی.
- داشبورد و نمایشگرهای خودرو.
- دستگاه‌های پزشکیِ همراه و پنلِ لوازم خانگی.
- نسخه‌ی بزرگش همان تلویزیون‌ها و مانیتورهای `OLED` باکیفیت است.

## در عمل: سیم‌کشی و کد

فقط دو سیمِ داده: `SCL` به `GPIO 22` و `SDA` به `GPIO 21`، به‌علاوه‌ی تغذیه‌ی `3V3` و `GND`. اول شیءِ `I²C` و بعد نمایشگر را می‌سازیم، متن می‌نویسیم و با `show()` نشانش می‌دهیم:

```
from machine import Pin, I2C
import ssd1306

i2c = I2C(0, scl=Pin(22), sda=Pin(21))
oled = ssd1306.SSD1306_I2C(128, 64, i2c)

oled.fill(0)                      # safhe ra pak kon
oled.text("Salam Robot!", 0, 0)
oled.text("128 x 64", 0, 20)
oled.show()                       # hatman show!
```

## اشتباه‌های رایج

- **آدرسِ اشتباه:** بعضی ماژول‌ها روی `0x3D` هستند نه `0x3C`؛ اگر چیزی نمایش داده نشد، اول `scan` بگیر.
- **جابه‌جایی `SDA` و `SCL`:** این دو سیم نباید قاطی شوند.
- **فراموش‌کردنِ `show()`:** شایع‌ترین اشتباه؛ در حافظه می‌نویسی ولی چون `show()` را نمی‌زنی، صفحه خالی می‌ماند.
- **رزولوشنِ اشتباه:** بعضی نمایشگرها `128×32` هستند؛ اگر عددِ اشتباه بدهی، تصویر به‌هم می‌ریزد.
- **انتظار رنگ:** این نمایشگر تک‌رنگ است، نه رنگی.

## همین حالا امتحان کن

متنت را روی صفحه‌ی مجازی ببین: [شبیه‌ساز `OLED` را باز کن](/lab/embed/term-2-sensors/session-07-oled-display). برای یادگیری کاملِ نوشتن، شمارنده و رسمِ روی صفحه سراغ [فصل نمایشگر OLED](/courses/airo/lessons/t2/s07-oled-display) برو.

---
Source: https://yaadestan.com/blog/oled-ssd1306 (یادستان, Yaadestan)
