# محاسبهٔ مقاومت LED: فرمول و مثال

**مقاومت سری با LED را با فرمول `R = (Vs − Vf) / I` حساب می‌کنند: `Vs` ولتاژ منبع، `Vf` ولتاژ مخصوص LED (افتی که روی خود LED می‌ماند) و `I` جریانی که می‌خواهی از LED بگذرد، معمولاً `10` تا `20 mA`.** نتیجه را به نزدیک‌ترین مقاومت استاندارد **بالاتر** گرد کن. مثلاً LED قرمز با منبع `5 V` و جریان `15 mA` می‌شود `200 Ω` و در عمل مقاومت `220 Ω` می‌گذاری.

## چرا LED مقاومت لازم دارد؟

LED برخلاف لامپ‌های رشته‌ای، خودش جریان را محدود نمی‌کند. وقتی ولتاژ دو سرش به حد روشن‌شدن می‌رسد، با کمی بیشتر شدن ولتاژ جریان سریع بالا می‌رود (در [قانون اهم](/blog/ohms-law) توضیح دادیم که LED از آن پیروی نمی‌کند). اگر چیزی جریان را محدود نکند، LED داغ می‌شود و می‌سوزد؛ و اگر به پایهٔ یک برد مثل آردوینو هم وصل باشد، ممکن است پایه یا حتی خود برد آسیب ببیند.

کار مقاومت این است که **جریان را تعیین کند**: تمام ولتاژ اضافه را روی خودش می‌گیرد، و طبق قانون اهم مقدار جریان را مشخص می‌کند. برای شناخت خودِ LED مقالهٔ [LED چیست و چطور کار می‌کند](/blog/led) و برای شناخت مقاومت [راهنمای کامل مقاومت](/blog/resistor-complete-guide) را بخوان.

## فرمول را از کجا آوردیم؟

مدار ساده است: منبع، مقاومت و LED پشت‌سرهم. ولتاژ منبع (`Vs`) بین دو قطعه تقسیم می‌شود. LED مقدار ثابتی را برای خودش نگه می‌دارد (`Vf`، یعنی ولتاژ مستقیم، forward voltage). پس برای مقاومت می‌ماند:

```text
V_R = Vs − Vf
```

جریان یکی است (مدار سری است) و از قانون اهم `R = V_R / I`. پس:

```text
R = (Vs − Vf) / I
```

## ولتاژ LED (`Vf`) چقدر است؟

بستگی به رنگ و نوع LED دارد، و حتی بین دو LED هم‌رنگ فرق می‌کند. اعداد زیر محدودهٔ معمول برای LEDهای کوچک `5 mm` در جریان حدود `10` تا `20 mA` هستند. دقیقش را در برگهٔ مشخصات (datasheet) LED خودت ببین:

| رنگ | `Vf` معمول |
|:-:|:-:|
| قرمز | `1.8` تا `2.2 V` |
| نارنجی و زرد | `2.0` تا `2.2 V` |
| سبز | `2.0` تا `3.0 V` (بسته به نوع) |
| آبی و سفید | `2.8` تا `3.4 V` |

اگر نمی‌دانی، برای قرمز `2 V` و برای آبی/سفید `3 V` یک شروع معقول است.

## چه جریانی انتخاب کنم؟

یک LED کوچک معمولاً در `10` تا `20 mA` کار می‌کند و روشنایی‌اش از حدود `5 mA` هم برای نشانگر کافی است. جریان کمتر یعنی عمر بیشتر و مصرف کمتر. اگر LED را از پایهٔ یک برد روشن می‌کنی، به برگهٔ مشخصات همان برد نگاه کن: روی Arduino Uno حدود `20 mA` برای هر پایه توصیه شده (حد مطلق `40 mA`، و جمع جریان همهٔ پایه‌ها با هم هم حدی حدود `200 mA` دارد)، و برای ESP32 بهتر است حدود `10 mA` را رد نکنی تا حاشیهٔ امن داشته باشی.

## مثال ۱: LED قرمز با منبع ۵ ولت

داده‌ها: `Vs = 5 V`، `Vf = 2.0 V`، `I = 15 mA = 0.015 A`.

```text
V_R = 5 − 2.0 = 3.0 V
R   = 3.0 / 0.015 = 200 Ω
```

`200 Ω` در ردیف رایج E12 نیست (پایین‌تر می‌بینی)؛ نزدیک‌ترین مقدار بالاتر در این ردیف `220 Ω` است. جریان واقعی با آن:

```text
I = 3.0 / 220 = 0.01364 A ≈ 13.6 mA
```

کمی کمتر از ۱۵ میلی‌آمپر است و کاملاً امن؛ LED هم تقریباً به همان روشنی می‌رسد.

## مثال ۲: LED قرمز با منبع ۳٫۳ ولت

همان LED، این بار با پایهٔ `3.3 V` یک ESP32. `Vs = 3.3 V`، `Vf = 2.0 V`، `I = 15 mA`.

```text
V_R = 3.3 − 2.0 = 1.3 V
R   = 1.3 / 0.015 = 86.7 Ω
```

نزدیک‌ترین مقاومت استاندارد بالاتر: `100 Ω`. جریان واقعی `1.3 / 100 = 13 mA`. توجه کن که با ولتاژ کمتر، مقاومت کوچک‌تر شد.

## مثال ۳: LED آبی با منبع ۳٫۳ ولت

اینجا `Vf` به `Vs` نزدیک است: `Vs = 3.3 V`، `Vf = 3.0 V`، `I = 10 mA`.

```text
V_R = 3.3 − 3.0 = 0.3 V
R   = 0.3 / 0.010 = 30 Ω
```

مقاومت استاندارد بالاتر: `33 Ω`، جریان `0.3 / 33 ≈ 9.1 mA`. ولی یک هشدار: چون فقط `0.3 V` روی مقاومت می‌افتد، خطای کوچک در `Vf` اثر بزرگی دارد. اگر `Vf` واقعی LED تو `3.2 V` باشد، با همان `33 Ω` فقط `0.1 / 33 ≈ 3 mA` می‌گذرد (کم‌نور)؛ اگر `2.8 V` باشد، `0.5 / 33 ≈ 15 mA`، یعنی پنج برابر. پس برای LED آبی و سفید با منبع `3.3 V` بهتر است همان LED را واقعاً روشن کنی و نور را ببینی، یا `Vf` را با مولتی‌متر اندازه بگیری (روش کار با مولتی‌متر در [آموزش مولتی‌متر](/blog/how-to-use-a-multimeter) آمده).

## مقاومت استاندارد را چطور انتخاب کنیم؟

مقاومت‌ها در هر مقداری ساخته نمی‌شوند. رایج‌ترین ردیف، **E12** است و ضرایب این ۱۲ عدد را دارد:

```text
10  12  15  18  22  27  33  39  47  56  68  82
```

یعنی مقاومت‌های `100`، `120`، `150`، `180`، `220`، `270`، `330`، `390`، `470`، `560`، `680`، `820 Ω` و بعد `1 kΩ` و ... .

**قاعده: همیشه به مقدار استاندارد بالاتر گرد کن، نه پایین‌تر.** مقاومت بیشتر یعنی جریان کمتر از هدف، که LED را ایمن نگه می‌دارد و فقط کمی کم‌نورتر می‌کند. گرد کردن به پایین جریان را از حد دلخواه بالاتر می‌برد.

مثال ۱ را ببین: اگر `180 Ω` می‌گذاشتی، جریان `3.0 / 180 = 16.7 mA` می‌شد، بالاتر از `15 mA` هدف.

## آیا توان مقاومت مهم است؟

مقاومت‌ها حد توان دارند (رایج‌ترین `1/4 W = 0.25 W`). توان تلف‌شده در مقاومت `P = I² × R` است. برای مثال ۱:

```text
P = 0.01364² × 220 ≈ 0.041 W = 41 mW
```

حدود شش برابر کمتر از ظرفیت `0.25 W`، پس مقاومت معمولی `1/4 W` کاملاً کافی است. در LEDهای کوچک این نگرانی تقریباً وجود ندارد؛ در مدارهای قدرتی با جریان‌های زیاد باید حتماً بررسی شود.

## چند LED با هم؟

- **هر LED یک مقاومت جدا** وقتی LEDها به‌صورت موازی‌اند. این ایمن‌ترین راه است.
- **چند LED پشت‌سرهم** (سری) ولتاژهایشان جمع می‌شود: `Vf` کل = جمع `Vf` تک‌تک. مثلاً دو LED قرمز سری، `4 V` از `5 V` را می‌گیرند و برای مقاومت فقط `1 V` می‌ماند. جزئیات سری و موازی را در [مدار سری و موازی](/blog/series-vs-parallel-circuits) ببین.

## ماشین‌حساب و تمرین

اگر نمی‌خواهی هر بار دستی حساب کنی، [ماشین‌حساب مقاومت LED](/tools/led-resistor-calculator) فرمول را برایت اجرا می‌کند و مقدار استاندارد را هم پیشنهاد می‌دهد. ولی یک بار با دست حل کردن لازم است؛ همین فرمول در [خودآموز الکترونیک جریان](/courses/jaryan) با مدار و اندازه‌گیری واقعی کار می‌شود. اگر می‌خواهی اولین مدار LED را با دست خودت ببندی، فصل [برق چیست و اولین مدار](/courses/airo/lessons/t1/s02-electricity-first-circuit) در خودآموز رایگان آیرو راهنمایی قدم‌به‌قدم است.

## سؤال‌های رایج

### فرمول مقاومت LED چیست؟

`R = (Vs − Vf) / I`. ولتاژ منبع منهای ولتاژ LED، تقسیم بر جریان دلخواه (به آمپر).

### برای LED با ۵ ولت چه مقاومتی بگذارم؟

برای LED قرمز یا زرد معمولی و جریان حدود `15 mA`، مقاومت `220 Ω` انتخاب خوبی است. برای آبی و سفید (`Vf` حدود `3 V`) با همان جریان حدود `130 Ω`، پس `150 Ω` استاندارد است.

### اگر مقاومت بزرگ‌تر از لازم بگذارم چه می‌شود؟

LED کم‌نورتر می‌شود، ولی آسیب نمی‌بیند. اگر بیش از حد بزرگ باشد (مثلاً `10 kΩ`) تقریباً خاموش به نظر می‌رسد.

### آیا LED بدون مقاومت فوراً می‌سوزد؟

همیشه فوراً نه، ولی خطرناک است. بدون مقاومت جریان فقط به منبع و مقاومت داخلی کوچک LED بستگی دارد و می‌تواند از حد مجاز بگذرد؛ LED یا پایهٔ برد آسیب می‌بیند یا عمرش به‌شدت کم می‌شود.

### مقاومت را قبل از LED بگذارم یا بعد؟

فرقی ندارد؛ در مدار سری جریان همه‌جا یکی است. مهم این است که مقاومت و LED پشت‌سرهم باشند و LED در جهت درست (پایهٔ بلند به سمت مثبت) قرار بگیرد.

---
Source: https://yaadestan.com/blog/led-resistor-calculation (یادستان, Yaadestan)
