# خشک کردن فیلامنت: نشانه‌های رطوبت، دما و زمان هر ماده و نگهداری درست

فیلامنت را وقتی خشک می‌کنی که نشانهٔ رطوبت دیده‌ای یا ماده‌اش از نوع حساس است. راه درست این است: حلقه را در خشک‌کن فیلامنت یا وسیلهٔ دیگری با دمای کنترل‌شده بگذاری، با دما و زمانی که **برگهٔ همان حلقه** می‌گوید، و بعد مستقیم در جعبهٔ دربسته با رطوبت‌گیر نگه داری. برای نمونه، راهنمای خشک‌کردن Prusa برای PLA خودش ۴۵ درجه و ۶ ساعت می‌گوید و برای PETG ۵۵ درجه و ۶ ساعت. جدول کامل پایین‌تر است.

> **ایمنی.** خشک‌کردن یعنی ساعت‌ها گرما:
> - هیچ وسیله‌ای را برای خشک‌کردن فیلامنت بی‌مراقب روشن نگذار، و از دمای برگهٔ حلقه بالاتر نرو.
> - فیلامنت را نزدیک شعله یا منبع گرمای باز نگذار.
> - خودآموز «لایه» فر خانگی را پیشنهاد نمی‌کند. اگر ناچاری، فقط با دماسنج بیرونی و در حضور خودت، و **هرگز هم‌زمان با پختن غذا**.
> - مایکروویو وسیلهٔ این کار نیست، چون دمایش را کنترل نمی‌کنی.
> - اگر نوجوانی، وسیلهٔ گرمایی را با هماهنگی یک بزرگ‌تر روشن کن.

## رطوبت با چاپ چه می‌کند؟

بعضی پلاستیک‌ها آب هوا را جذب می‌کنند. به این رفتار `hygroscopic` می‌گویند. آبی که داخل رشته نشسته، وقتی به نازل داغ می‌رسد ناگهان بخار می‌شود و در مذاب حباب می‌سازد. هر حباب یک تکهٔ خالی در خط چاپی است و خط دیگر یکدست بیرون نمی‌آید.

مشکل این است که رطوبت را نمی‌بینی. حلقه‌ای که چند هفته بیرون مانده، ظاهرش با روز اول هیچ فرقی ندارد. فقط چاپ آن را لو می‌دهد.

## نشانه‌های فیلامنت مرطوب

راهنمای Prusa این نشانه‌ها را می‌شمارد:

- **کیفیت بد سطح:** معمولاً اولین نشانه است. سطح زبر و مات‌تر از همیشه.
- **تار زیاد** میان قسمت‌های جدای قطعه.
- **چسبندگی کم میان لایه‌ها:** قطعه راحت‌تر از خط لایه می‌شکند.
- **لکه و حباب** روی سطح.
- **دود** هنگام بیرون‌آمدن مذاب از نازل.

راهنمای [رشته‌رشته‌شدن](/blog/3d-print-stringing) یک نشانهٔ شنیدنی هم می‌گوید: صدای ترق‌ترق ریز هنگام چاپ.

پس اگر چاپی که دیروز خوب بود امروز ناگهان تار زیاد و سطح زبر پیدا کرد، اول به تنظیم‌ها دست نزن. **حلقه را عوض کن.** یک حلقهٔ تازه یا خشک‌شده را با همان تنظیم امتحان کن. اگر عیب رفت، علت فیلامنت بوده و پروفایلی که با زحمت کالیبره کرده‌ای دست‌نخورده مانده است.

## کدام مواد بیشتر آب می‌گیرند؟

همهٔ مواد یکسان نیستند. طبق راهنمای Prusa:

| ماده | حساسیت به رطوبت |
|---|---|
| PLA | کمی تأثیر می‌پذیرد |
| TPU | کنار PA و PVA از مواد حساس نام برده شده |
| PA (نایلون) | اثر زیادی می‌بیند |
| پلی‌پروپیلن، PVA، BVOH | باید خشک نگه داشته شوند یا پیش از هر چاپ خشک شوند |

برای موادی که در این جدول نیستند، مثل PETG و ABS، برگهٔ حلقه را بخوان. PVA و BVOH مواد ساپورت حل‌شونده در آب‌اند، پس عجیب نیست که آب هوا را هم بگیرند. نایلون از همه بدقلق‌تر است: راهنمای Prusa می‌گوید اگر بد نگه‌داری شود می‌تواند تا ۱۰ درصد وزن خودش آب بگیرد. برای یک حلقهٔ یک‌کیلویی این یعنی تا ۱۰۰ گرم آب. این سقف راهنماست، نه عددی که برای حلقهٔ تو اندازه گرفته شده. برای فرق PLA، PETG و ABS در بقیهٔ ویژگی‌ها [مقایسهٔ PLA و PETG و ABS](/blog/pla-vs-petg-vs-abs) را بخوان.

## دما و زمان خشک‌کردن هر ماده

این جدول عددهای راهنمای خشک‌کردن Prusa است، و آن راهنما **برای مواد خود همان سازنده** نوشته شده:

| Material | Temperature °C | Time |
|---|---|---|
| PLA | 45 | 6 h |
| PETG | 55 | 6 h |
| TPU | 60 | 4-6 h |
| ASA | 80 | 4 h |
| PC blend | 85 | 5 h |
| PC blend, carbon fibre | 90 | 4 h |
| PA11, carbon fibre | 90 | 6 h |

سه نکته دربارهٔ این جدول:

1. **برگهٔ حلقهٔ تو مقدم است.** این عددها برای حلقهٔ برند دیگر فقط نقطهٔ شروع‌اند.
2. **برای ABS عددی نمی‌دهیم**، چون در آن راهنما ردیفی برایش نیست. دما و زمان را از برگهٔ حلقه‌ات بخوان.
3. **نایلون:** راهنمای نایلون همان سازنده می‌گوید دست‌کم ۴ ساعت و زیر ۹۰ درجه.

همان راهنما سه هشدار هم دارد. بالاتر از این دما نرو، چون فیلامنت نرم می‌شود و دورهای حلقه به هم می‌چسبند. زمان را هم بیش از حد طولانی نکن. و قرقره حد دمایی خودش را دارد: راهنما دربارهٔ یک نوع قرقرهٔ قدیمی خودش می‌گوید بالای ۴۵ درجه شل می‌شود. پس پیش از گذاشتن حلقه در خشک‌کن، حد قرقره را هم بسنج.

## با چه وسیله‌ای خشک کنیم؟

راهنمای Prusa چهار راه را نام می‌برد:

| وسیله | خوبی | مرز |
|---|---|---|
| خشک‌کن فیلامنت | برای همین کار ساخته شده؛ بسیاری هنگام چاپ هم وصل می‌مانند | پیش از خرید ببین به دمای مادهٔ تو می‌رسد یا نه |
| میوه‌خشک‌کن خانگی | طبقه‌ها را برمی‌داری و حلقه را داخل می‌گذاری | دمای بیشینه‌اش معمولاً پایین است |
| فر خانگی | در دسترس است | دقیق نیست، اغلب به این دمای پایین نمی‌رسد، و نوسان دما به موادی مثل PLA آسیب می‌زند |
| فر آزمایشگاهی | برای مواد خیلی دمابالا | وسیلهٔ خانه نیست |

برای فر خانگی، راهنمای Prusa دماسنج بیرونی را لازم می‌داند. خودآموز «لایه» یک قدم محتاط‌تر است و آن را اصلاً پیشنهاد نمی‌کند. با پیچ فر نمی‌شود فهمید داخلش واقعاً چند درجه است، و ۱۰ درجه بیشتر از عدد جدول برای PLA یعنی حلقه‌ای که دورهایش به هم جوش خورده‌اند.

## نگهداری: جعبهٔ خشک

خشک‌کردن فایده ندارد اگر حلقه بعدش دوباره آب بگیرد. راهنمای Prusa می‌گوید فیلامنت را در جعبه یا فضای بسته با رطوبت‌گیر (`desiccant`) نگه دار، و کیسهٔ وکیوم با رطوبت‌گیر هم رایج است. به این جعبه `dry box` می‌گویند و ساختنش ساده است:

1. یک جعبهٔ دربسته بگیر که حلقه در آن جا شود.
2. رطوبت‌گیر تازه را داخلش بگذار.
3. سر فیلامنت را در سوراخ قرقره محکم کن. اگر رها شود، رشته باز می‌شود و گره می‌خورد.
4. حلقه را داخل بگذار، در را کامل ببند و نام ماده و تاریخ را رویش بنویس.

اگر جا کم است، جعبه را به مواد حساس‌تر بده: اول نایلون و مواد ساپورت، بعد بقیه.

اگر بعد از مدتی در جعبهٔ بسته باز هم نشانهٔ رطوبت دیدی، اول حلقه را خشک کن، بعد رطوبت‌گیر را عوض کن. برای تجدید رطوبت‌گیر، راهنمای سازندهٔ خودش را بخوان.

## آزمون با ترازو: چه چیزی را نشان می‌دهد و چه چیزی را نه

یک فکر طبیعی این است: حلقه را پیش و پس از خشک‌کردن وزن کن. این کار شدنی است، ولی باید مرز ترازو را بدانی.

```text
loss % = (mass before - mass after) / net filament mass × 100
```

جرم مخرج، جرم فیلامنت خالص است که روی برچسب حلقه نوشته شده، نه جرم با قرقره. مثال خودآموز «لایه»: حلقه‌ای با قرقره پیش از خشک‌کردن ۱۲۴۸ گرم و بعد از آن ۱۲۴۲ گرم است و فیلامنت خالص ۱۰۰۰ گرم بوده:

```text
(1248 - 1242) / 1000 × 100 = 0.6 %
```

نکته‌ای که باید بدانی: با ترازوی آشپزخانه‌ای که گامش یک گرم است و نمونهٔ ۱۰۰ گرمی، کوچک‌ترین کاهشی که اصلاً دیده می‌شود ۱ گرم است، یعنی ۱ درصد (`1 / 100 × 100 = 1 %`). اگر نمونه کمتر از این آب از دست بدهد، ترازو صفر نشان می‌دهد. پس «ترازو تغییری نشان نداد» یعنی ترازو نمی‌بیند، نه اینکه فیلامنت خشک بوده.

دو چیز به این آزمون کمک می‌کند. نمونه را تا جایی که ترازو اجازه می‌دهد بزرگ بگیر، و حلقه را با قرقرهٔ پلاستیکی‌اش وزن کن، چون وزن قرقره در هر دو بار یکسان است. قرقرهٔ مقوایی خودش هم آب می‌دهد، پس کاهش وزن آن را به حساب فیلامنت ننویس.

آزمون کاربردی‌تر چاپ است: یک مدل کوچک که تار را زود نشان بدهد، مثلاً دو ستون جدا، یک بار پیش و یک بار پس از خشک‌کردن با همان تنظیم. سطح و تار را کنار هم بگذار. راهنمای Prusa هم کیفیت سطح را اولین نشانهٔ رطوبت می‌داند.

## بیشتر

این راهنما خلاصهٔ فصل [خشک‌کردن و نگهداری](/courses/laye/lessons/t5/s08-drying-storage) از دورهٔ رایگان [لایه](/courses/laye) است. رفتار نایلون با آب در فصل [نایلون و کامپوزیت‌ها](/courses/laye/lessons/t5/s06-nylon-and-composites) آمده. نسخهٔ دانلودی آن هم در [فروشگاه](/store/laye-book) هست.

---
Source: https://yaadestan.com/blog/dry-filament (یادستان, Yaadestan)
