# position در CSS: فرق static و relative و absolute و fixed

در CSS پنج کلمه هست که تعیین می‌کنند هر عنصر «کجا» بایستد: static، relative، absolute، fixed و sticky. پنج مقدارِ یک ویژگی به اسم position — و احتمالاً هیچ بخشی از CSS به این اندازه با آزمون‌وخطای کورکورانه استفاده نشده: absolute می‌دهی، عنصر می‌پرد یک جای عجیب؛ relative می‌دهی، انگار هیچ اتفاقی نمی‌افتد.

رمزِ ماجرا این است که این پنج مقدار پنج جوابِ متفاوت به **یک سؤال**‌اند: «این عنصر نسبت به چه چیزی جابه‌جا شود؟» تا آن «نسبت به چی» را ندانی، هر top و left ای که بنویسی قمار است.

## اول: جریانِ عادی

بدون هیچ position ای، مرورگر عنصرها را مثل کلمه‌های یک متن می‌چیند: یکی پس از دیگری، هر کدام به اندازهٔ خودش جا می‌گیرد و بقیه را جلو می‌راند. به این می‌گویند جریانِ سند (flow). مقدارِ پیش‌فرض یعنی <code dir="ltr">position: static</code> فقط همین را می‌گوید: «در جریان بمان.» به همین دلیل روی عنصر static، نوشتنِ <code dir="ltr">top</code> و <code dir="ltr">left</code> هیچ اثری ندارد — عنصری که در صف ایستاده، مختصات قبول نمی‌کند.

## relative: جابه‌جا شو، ولی جایت را نگه دار

<code dir="ltr">position: relative</code> عنصر را نسبت به **جای خودش** جابه‌جا می‌کند:

<code dir="ltr">.badge { position: relative; top: -4px; }</code>

یعنی «چهار پیکسل بالاتر از جایی که بودی.» دو نکتهٔ مهم دارد:

- جای خالی‌اش در صف **محفوظ می‌ماند** — بقیهٔ عنصرها جوری رفتار می‌کنند که انگار او هنوز همان‌جاست. برای همین relative بدون top/left «هیچ کاری نمی‌کند»…
- …به‌جز یک کارِ نامرئی و کلیدی: عنصرِ relative برای فرزندانِ absolute اش **مرجع** می‌شود. که می‌رسیم به آن.

## absolute: از صف بیرون بیا و به مرجع بچسب

<code dir="ltr">position: absolute</code> عنصر را کلاً از جریان بیرون می‌کشد — صف جوری بسته می‌شود که انگار او هیچ‌وقت نبوده — و بعد او را نسبت به **نزدیک‌ترین والدِ position‌دار** مختصات می‌دهد:

<code dir="ltr">.card { position: relative; }
.card .close { position: absolute; top: 8px; left: 8px; }</code>

این زوج، پرکاربردترین الگوی position در دنیای واقعی است: والد relative (بدون هیچ جابه‌جایی، فقط برای مرجع‌شدن) + فرزند absolute که گوشه‌اش می‌نشیند. دکمهٔ بستنِ روی کارت، برچسبِ «جدید» روی محصول، آیکونِ داخل فیلد جست‌وجو — همه همین دو خط‌اند.

> و جوابِ «چرا absolute پرید یک جای عجیب؟» تقریباً همیشه یکی است: **هیچ والدی position نداشت.** آن‌وقت مرجع می‌شود کلِ صفحه، و عنصر می‌رود گوشهٔ سند — جایی که انتظارش را نداشتی.

## fixed: به شیشهٔ مرورگر بچسب

<code dir="ltr">position: fixed</code> هم از جریان بیرون می‌کشد، ولی مرجعش نه والد است و نه صفحه — **پنجرهٔ مرورگر** است. اسکرول کنی، تکان نمی‌خورد. دکمهٔ «برو بالا»، نوارِ اعلانِ پایین صفحه، پس‌زمینه‌ی مودال‌ها.

بهای این چسبندگی: چون از جریان بیرون است، هیچ جایی برایش رزرو نمی‌شود و ممکن است روی محتوا بیفتد — و اینجاست که پای هم‌پوشانی و لایه‌ها وسط می‌آید؛ اگر تا حالا با «چرا z-index کار نمی‌کند» روبه‌رو شده‌ای، [ماجرای stacking context](/blog/z-index-stacking-context) را بخوان: fixed خودش یکی از حباب‌سازهاست.

## sticky: مؤدب‌ترینِ خانواده

<code dir="ltr">position: sticky</code> ترکیبِ هوشمندانهٔ دو دنیاست: عنصر در جریان می‌ماند و عادی اسکرول می‌شود، تا وقتی به آستانه‌ای که گفتی برسد — از آن به بعد می‌چسبد:

<code dir="ltr">.toc { position: sticky; top: 0; }</code>

سرفصل‌هایی که موقع اسکرولِ جدول‌های بلند بالا می‌مانند، همین‌اند. دو شرطِ کار کردنش: مقدارِ آستانه (مثل <code dir="ltr">top: 0</code>) حتماً لازم است، و عنصر فقط در محدودهٔ **والد خودش** می‌چسبد — والد که تمام شد، sticky هم با آن می‌رود.

## جدول تصمیم

| می‌خواهی… | بنویس | مرجعِ مختصات |
|---|---|---|
| هیچی — چیدمان عادی | (هیچ / static) | — |
| میکروجابه‌جایی بدون به‌هم‌زدن صف | relative | جای خودِ عنصر |
| نشاندن روی گوشهٔ یک جعبه | absolute + والدِ relative | نزدیک‌ترین والد position‌دار |
| ثابت هنگام اسکرول | fixed | پنجرهٔ مرورگر |
| عادی، ولی از جایی به بعد چسبان | sticky + آستانه | محدودهٔ والد |

این جدول را که در ذهن داشته باشی، از پنج مقدار فقط دو سؤال می‌ماند: «از جریان بیرون بیاید یا نه؟» و «مرجعش کیست؟» — بقیه top و left است. برای کارکردنِ عملی با همهٔ این‌ها — کنار [سلکتورها](/blog/css-selectors) و [Flexbox و Grid](/blog/flexbox-vs-grid) — دورهٔ [تاروپود](/courses/taropood) تمرین زندهٔ داخل مرورگر دارد؛ هر مثال را همان‌جا خراب کن و درست کن، که تنها راهِ واقعیِ یادگرفتنِ position همین است.

---
Source: https://yaadestan.com/blog/css-position-explained (یادستان, Yaadestan)
