# بازر پیزو چیست و چطور صدا می‌سازد؟

در فصل «صدا: `Buzzer` و اولین `PWM`» اولین باری بود که برد آیرو صدا درآورد. آن قطعه‌ی گِردِ کوچک یک **بازر پیزو** بود؛ همان چیزی که وقتی مایکروویو کارش تمام می‌شود بوق می‌زند یا وقتی کمربند نبسته‌ای در ماشین تذکر می‌دهد. بیا ببینیم چطور یک قطعه‌ی به این کوچکی می‌تواند صدا تولید کند.

## چطور واقعاً کار می‌کند

قلب بازر یک صفحه‌ی نازک از ماده‌ای به نام **پیزوالکتریک** است. خاصیت عجیب این ماده این است: وقتی ولتاژ به آن می‌دهی، کمی خم می‌شود و شکلش تغییر می‌کند؛ ولتاژ را که برداری، به حالت اول برمی‌گردد. حالا اگر ولتاژ را خیلی سریع روشن و خاموش کنی، این صفحه با همان ریتم **می‌لرزد**. لرزشِ صفحه هوای دور و برش را به جلو و عقب هل می‌دهد و همین موجِ فشارِ هوا همان چیزی است که گوش ما به‌عنوان «صدا» می‌شنود.

نکته‌ی کلیدی اینجاست: **سرعت این لرزش، زیر و بمیِ صدا را تعیین می‌کند**. اگر صفحه در ثانیه ۴۴۰ بار بلرزد، نُتِ `A4` را می‌شنوی؛ اگر ۸۸۰ بار، همان نُت یک اکتاو بالاتر. برای همین در کد از `PWM` استفاده می‌کنیم: `PWM` یعنی روشن‌وخاموش‌کردن خیلی سریعِ یک پایه، و عددِ `freq` دقیقاً همان تعداد لرزش در ثانیه (فرکانس) است.

دو نوع بازر داریم و فرقشان مهم است. **بازر `active`** یک مدار نوسان‌ساز داخلی دارد؛ کافی است بهش برق بدهی تا یک صدای ثابت بدهد، ولی نمی‌تواند نُت‌های مختلف بزند. **بازر `passive`** این نوسان‌ساز را ندارد و خودت باید با `PWM` فرکانس را بسازی؛ به همین دلیل با بازر passive می‌شود ملودی و آهنگ نواخت. در آیرو از نوع passive استفاده می‌کنیم تا بتوانیم آهنگ بسازیم.

## کاربردهای واقعی

- بوقِ پایانِ کارِ مایکروویو، ماشین لباسشویی و اجاق.
- آژیر هشدارِ دتکتورِ دود و گازِ منوکسید کربن؛ همان صدای بلندی که جان آدم‌ها را نجات می‌دهد.
- تذکرِ کمربندِ خودرو و صدای دنده‌عقب.
- آلارمِ ساعت دیجیتال و دستگاه‌های پزشکی.
- بازخوردِ صوتیِ دکمه‌ها در دستگاه‌های خودپرداز و اسباب‌بازی‌ها.

جالب است بدانی همین اثر پیزوالکتریک برعکس هم کار می‌کند: اگر به صفحه فشار بیاوری، خودش ولتاژ تولید می‌کند. برای همین از پیزو در سنسورهای ضربه و میکروفون‌ها هم استفاده می‌شود.

## در عمل: سیم‌کشی و کد

پایه‌ی مثبت بازر passive را به `GPIO 4` و پایه‌ی منفی را به `GND` وصل کن. حالا یک بوق یک‌ثانیه‌ای با نُت `A4` می‌سازیم:

```
import machine
import time

buzzer = machine.PWM(machine.Pin(4))

buzzer.freq(440)   # 440 larzesh dar sanie = nota A4
buzzer.duty(512)   # seda roshan
time.sleep(1)
buzzer.duty(0)     # sokoot
```

عددِ `duty` نسبتِ روشن‌بودن در هر چرخه است؛ `duty(0)` یعنی سکوت. برای عوض‌کردن نُت کافی است `freq` را عوض کنی.

## اشتباه‌های رایج

- **قاطی‌کردن active و passive:** اگر بازرِ active بگیری، هرچه `freq` را عوض کنی صدا تغییر نمی‌کند، چون فرکانسش داخلی و ثابت است.
- **فراموش‌کردن `duty(0)`:** اگر در پایان سکوت را نگذاری، بازر تا ابد بوق می‌زند.
- **انتظار صدای نرم:** موجِ `PWM` مربعی است، پس صدا کمی خشک و «دیجیتالی» است؛ این طبیعی است.
- **بازرِ پرمصرف روی پایه‌ی برد:** بازرهای بلندگویِ بزرگ جریان زیادی می‌کشند و باید با یک ترانزیستور راه بیفتند، نه مستقیم از پایه.

## همین حالا امتحان کن

صدا را که نمی‌شود اسکرین‌شات گرفت، پس خودت اجرا کن: [شبیه‌ساز بوق و `PWM` را باز کن](/lab/embed/term-1-foundations/session-10-buzzer-pwm-tone). برای یادگیری کامل ساختِ صدا و ملودی سراغ [فصل بازر و PWM](/courses/airo/lessons/t1/s10-buzzer-pwm-tone) برو.

---
Source: https://yaadestan.com/blog/buzzer-piezo (یادستان, Yaadestan)
